യഥാ തവാഹം വിദിതോ ഽസ്മി പാപസ് തഥാപി വിജ്ഞാപനമ് ആശൃണുഷ്വ സംശ്രൂയതേ യത്ര വചഃ ശിവേതി തത്ര സ്ഥിതിഃ സ്യാന് മമ സോമനാഥ
നീ എന്നെ പാപിയെന്നറിയുന്നുവെങ്കിലും, എന്നിട്ടും എന്റെ അപേക്ഷ കേൾക്കണം; 'ശിവ' എന്ന വാക്ക് കേൾക്കുന്നിടത്തൊക്കെയും, സോമനാഥാ, അവിടെയാകട്ടെ എന്റെ വാസം.
ഗൌരീപതേ ശംകര സോമനാഥ വിശ്വേശ കാരുണ്യനിധേ ഽഖിലാത്മന് സംസ്തൂയതേ യത്ര സദേതി തത്ര കേഷാമ് അപി സ്യാത് കൃതിനാം നിവാസഃ
ഗൗരിയുടെ ഭർത്താവേ, ശംകരാ, സോമനാഥാ, വിശ്വേശ്വരാ, കാരുണ്യസാഗരാ, എല്ലാം നിറഞ്ഞവാ — നീ സത്യമെന്നു സ്തുതിക്കപ്പെടുന്നിടത്ത് സദാചാരികൾക്ക് വാസം ഉണ്ടാകട്ടെ.
ഇത്യ് ആത്രേയസ്തുതിം ശ്രുത്വാ തുതോഷ ഭഗവാന് ഹരഃ വരദോ ഽസ്മീതി തം പ്രാഹ യോഗിനം വിശ്വകൃദ് ഭവഃ
ഇങ്ങനെ ആത്രേയന്റെ സ്തുതി കേട്ടു, ഭഗവാൻ ഹരൻ സന്തോഷിച്ചു, ആ യോഗിക്ക് 'ഞാൻ വരദൻ, വിശ്വസ്രഷ്ടാവാണ്' എന്നു പറഞ്ഞു.
ആത്മജ്ഞാനം ച മുക്തിം ച ഭുക്തിം ച വിപുലാം ത്വയി തീര്ഥസ്യാപി ച മാഹാത്മ്യം വരോ ഽയം ത്രിദശാര്ചിത
നിനക്ക് ആത്മജ്ഞാനവും മോക്ഷവും സമൃദ്ധിയായ ഭോഗവും, ആ തീർത്ഥത്തിന്റെ മഹത്വവും ഞാൻ അനുഗ്രഹിക്കുന്നു; ഈ വരം ദേവന്മാർ ആരാധിക്കുന്നതാണ്.
ഏവമ് അസ്ത്വ് ഇതി തം ശംഭുര് ഉക്ത്വാ ചാന്തരധീയത തതഃ പ്രഭൃതി തത് തീര്ഥമ് ആത്മതീര്ഥം വിദുര് ബുധാഃ തത്ര സ്നാനേന ദാനേന മുക്തിഃ സ്യാദ് ഇഹ നാരദ
അങ്ങനെ ശംഭുർ 'അങ്ങനെയാകട്ടെ' എന്ന് പറഞ്ഞ് അദൃശ്യനായി. അന്നുമുതൽ ആ തീർത്ഥം 'ആത്മതീർത്ഥം' എന്നാണു ജ്ഞാനികൾ വിളിക്കുന്നത്. അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുകയും ദാനം ചെയ്യുകയും ചെയ്താൽ മോക്ഷം ലഭിക്കും, നാരദാ.
അശ്വത്ഥതീര്ഥമ് ആഖ്യാതം പിപ്പലം ച തതഃ പരമ് ഉത്തരേ മന്ദതീര്ഥം തു തത്ര വ്യുഷ്ടിമ് ഇതഃ ശൃണു
അശ്വത്തതീർത്ഥം പറഞ്ഞതിനു ശേഷം പിപ്പലതീർത്ഥവും, ഇനി വടക്കേ ഭാഗത്തുള്ള മണ്ഡതീർത്ഥം കുറിച്ചും അതിന്റെ മഹത്വവും കേൾക്കു.
പുരാ ത്വ് അഗസ്ത്യോ ഭഗവാന് ദക്ഷിണാശാപതിഃ പ്രഭുഃ ദേവൈസ് തു പ്രേരിതഃ പൂര്വം വിന്ധ്യസ്യ പ്രാര്ഥനം പ്രതി
പണ്ടെ, ദക്ഷിണദിശയുടെ അധിപനായ ഭഗവാൻ അഗസ്ത്യൻ, ദേവന്മാരുടെ ആജ്ഞപ്രകാരം, വിന്ധ്യന്റെ അപേക്ഷ നിറവേറ്റാൻ അയക്കപ്പെട്ടു.
സ ശനൈര് വിന്ധ്യമ് അഭ്യാഗാത് സഹസ്രമുനിഭിര് വൃതഃ തമ് ആഗത്യ നഗശ്രേഷ്ഠം ബഹുവൃക്ഷസമാകുലമ്
അവൻ ആയിരം മുനിമാരോടൊപ്പം പതിയെ വിന്ധ്യപർവതത്തിലേക്ക് എത്തി, അനേകം വൃക്ഷങ്ങൾ നിറഞ്ഞു കിടക്കുന്ന ആ മഹാപർവതത്തിലെത്തിയപ്പോൾ—
സ്പര്ധിനം മേരുഭാനുഭ്യാം വിന്ധ്യം ശൃങ്ഗശതൈര് വൃതമ് അത്യുന്നതം നഗം ധീരോ ലോപാമുദ്രാപതിര് മുനിഃ
അനേകം ശിഖരങ്ങൾകൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട, മേരു പർവതത്തെയും സൂര്യനെയും മത്സരിക്കുന്ന അതി ഉയർന്ന വിന്ധ്യപർവതത്തെ ലോപാമുദ്രയുടെ ഭർത്താവായ ധീരനായ മുനി കണ്ടു.
കൃതാതിഥ്യോ ദ്വിജൈഃ സാര്ധം പ്രശസ്യ ച നഗം പുനഃ ഇദമ് ആഹ മുനിശ്രേഷ്ഠോ ദേവകാര്യാര്ഥസിദ്ധയേ
ദ്വിജന്മാരോടൊപ്പം അഗസ്ത്യൻ അതിഥിയായി സ്വീകരിക്കപ്പെട്ടു; പർവതത്തെ സ്തുതിച്ച്, ദേവന്മാരുടെ കാര്യസിദ്ധിക്കായി ആ മഹാമുനി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
അഹം യാമി നഗശ്രേഷ്ഠ മുനിഭിസ് തത്ത്വദര്ശിഭിഃ തീര്ഥയാത്രാം കരോമീതി ദക്ഷിണാശാം വ്രജാമ്യ് അഹമ്
പർവ്വതങ്ങളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായോ, സത്യസന്ധരായ മുനിമാരോടൊപ്പം ഞാൻ തീർത്ഥയാത്രയ്ക്ക് പോകുകയാണ്. ദക്ഷിണദിശയിലേക്കാണ് ഞാൻ യാത്രതിരിക്കുന്നത്.
ദേഹി മാര്ഗം നഗപതേ ആതിഥ്യം ദേഹി യാചതേ യാവദ് ആഗമനം മേ സ്യാത് സ്ഥാതവ്യം താവദ് ഏവ ഹി
പർവ്വതാധിപനേ, ദയവായി വഴികാട്ടി, അത്തിഥിസൽക്കാരവും നൽകണം. ഞാൻ തിരിച്ചെത്തുന്നതുവരെ ഇവിടെ തങ്ങേണ്ടി വരും.
നാന്യഥാ ഭവിതവ്യം തേ തഥേത്യ് ആഹ നഗോത്തമഃ ആക്രാമന് ദക്ഷിണാമ് ആശാം തൈര് വൃതോ മുനിഭിര് മുനിഃ
നിനക്കിത് ഒഴിയാനാവില്ലെന്ന് ആ മഹാപർവ്വതൻ പറഞ്ഞു. പിന്നെ ആ മुनി, സത്യദർശികളായ മുനിമാരോടൊപ്പം ദക്ഷിണദിശയിലേക്ക് നീങ്ങി.
ശനൈഃ സ ഗൌതമീമ് ആഗാത് സത്ത്രയാഗായ ദീക്ഷിതഃ യാവത് സംവത്സരം സത്ത്രമ് അകരോദ് ഋഷിഭിര് വൃതഃ
അവൻ ശാന്തമായി ഗൗതമീ നദിയിലേക്കെത്തി, യാഗത്തിനായി നിർബന്ധിതനായി. ഒരു സംവത്സരം മുഴുവൻ, മുനിമാരുടെ കൂട്ടത്തിൽ, അവൻ യാഗം നടത്തി.
കൈടഭസ്യ സുതൌ പാപൌ രാക്ഷസൌ ധര്മകണ്ടകൌ അശ്വത്ഥഃ പിപ്പലശ് ചേതി വിഖ്യാതൌ ത്രിദശാലയേ
കൈടഭന്റെ രണ്ട് ദുഷ്ടപുത്രന്മാർ, അശ്വത്തയും പിപ്പലനും, ധർമ്മത്തിന് തടസ്സം സൃഷ്ടിക്കുന്ന രാക്ഷസന്മാർ, ദേവലോകത്ത് പ്രശസ്തരാണ്.
അശ്വത്ഥോ ഽശ്വത്ഥരൂപേണ പിപ്പലോ ബ്രഹ്മരൂപധൃക് താവ് ഉഭാവ് അന്തരം പ്രേപ്സൂ യജ്ഞവിധ്വംസനായ തു
അശ്വത്തൻ അശ്വത്തവൃക്ഷത്തിന്റെ രൂപവും, പിപ്പലൻ ബ്രാഹ്മണന്റെ രൂപവും ധരിച്ചു. ഇരുവരും യാഗം നശിപ്പിക്കാൻ അകത്തു കടക്കാൻ ശ്രമിച്ചു.
കുരുതാം കാങ്ക്ഷിതം രൂപം ദാനവൌ പാപചേതസൌ അശ്വത്ഥോ വൃക്ഷരൂപേണ പിപ്പലോ ബ്രാഹ്മണാകൃതിഃ
പാപചിന്തയുള്ള ആ ദാനവന്മാർ തങ്ങൾ ആഗ്രഹിച്ച രൂപങ്ങൾ സ്വീകരിച്ചു: അശ്വത്തൻ വൃക്ഷമായി, പിപ്പലൻ ബ്രാഹ്മണനായി.
ഉഭൌ തൌ ബ്രാഹ്മണാന് നിത്യം പീഡയേതാം തപോധന ആലഭന്തേ ച യേ ഽശ്വത്ഥം താംസ് താന് അശ്നാത്യ് അസൌ തരുഃ
അവർ ഇരുവരും തപസ്സിൽ സമ്പന്നരായ ബ്രാഹ്മണന്മാരെ നിരന്തരം പീഡിപ്പിച്ചു. ആരെങ്കിലും അശ്വത്തവൃക്ഷത്തോട് സമീപിച്ചാൽ, ആ വൃക്ഷം അവരെ വിഴുങ്ങുകയായിരുന്നു.
പിപ്പലഃ സാമഗോ ഭൂത്വാ ശിഷ്യാന് അശ്നാതി രാക്ഷസഃ തസ്മാദ് അദ്യാപി വിപ്രേഷു സാമഗോ ഽതീവ നിഷ്കൃപഃ
പിപ്പലൻ സാമവേദം പാടുന്നവനായി മാറി, ശിഷ്യന്മാരെ രാക്ഷസനായി വിഴുങ്ങുകയായിരുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഇന്നും ബ്രാഹ്മണന്മാരിൽ സാമഗൻ വളരെ ക്രൂരനാണ്.
ക്ഷീയമാണാന് ദ്വിജാന് ദൃഷ്ട്വാ മുനയോ രാക്ഷസാവ് ഇമൌ ഇതി ബുദ്ധ്വാ മഹാപ്രാജ്ഞാ ദക്ഷിണം തീരമ് ആശ്രിതമ്
ബ്രാഹ്മണന്മാർ കുറയുന്നത് കണ്ട മുനിമാർ, ഇവർ രാക്ഷസന്മാരാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കി, ദക്ഷിണത്തീരത്തേക്ക് അഭയം തേടി.
സൌരിം ശനൈശ്ചരം മന്ദം തപസ്യന്തം ധൃതവ്രതമ് ഗത്വാ മുനിഗണാഃ സര്വേ രക്ഷഃകര്മ ന്യവേദയന്
മുനികൾ എല്ലാവരും ശനിദേവനോടു പോയി, വ്രതത്തിൽ ഉറച്ചതും തപസ്സിൽ ലീനനുമായ ശനിയെ കണ്ടു, രാക്ഷസന്മാരുടെ ദുഷ്കൃത്യങ്ങൾ വിവരിച്ചു.
സൌരിര് മുനിഗണാന് ആഹ പൂര്ണേ തപസി മേ ദ്വിജാഃ രാക്ഷസൌ ഹന്മ്യ് അപൂര്ണേ തു തപസ്യ് അക്ഷമ ഏവ ഹി
ശനി മुनികൾക്ക് പറഞ്ഞു: എന്റെ തപസ്സ് പൂർണ്ണമായാൽ, ദ്വിജന്മാരേ, ഞാൻ രാക്ഷസന്മാരെ സംഹരിക്കും; അതിനു മുമ്പ് എനിക്ക് കഴിയില്ല.
പുനഃ പ്രോചുര് മുനിഗണാ ദാസ്യാമസ് തേ തപോ മഹത് ഇത്യ് ഉക്തോ ബ്രാഹ്മണൈഃ സൌരിഃ കൃതമ് ഇത്യ് ആഹ താന് അപി
മുനികൾ വീണ്ടും പറഞ്ഞു: ഞങ്ങൾ വലിയ തപസ്സു നിനക്ക് നൽകാം. ബ്രാഹ്മണന്മാർ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ശനി, 'അതു ചെയ്തിരിക്കുന്നു,' എന്ന് മറുപടി നൽകി.
സൌരിര് ബ്രാഹ്മണവേഷേണ പ്രായാദ് അശ്വത്ഥരൂപിണമ് രാക്ഷസം ബ്രാഹ്മണോ ഭൂത്വാ പ്രദക്ഷിണമ് അഥാകരോത്
ശനി ബ്രാഹ്മണവേഷം ധരിച്ചു അശ്വത്തവൃക്ഷരൂപം എടുത്ത രാക്ഷസനോടു സമീപിച്ചു. ബ്രാഹ്മണനായി ചുറ്റി നടന്നു.
പ്രദക്ഷിണം തു കുര്വാണം മേനേ ബ്രാഹ്മണമ് ഏവ തമ് നിത്യവദ് രാക്ഷസഃ പാപോ ഭക്ഷയാമ് ആസ മായയാ
അവൻ ചുറ്റി നടക്കുമ്പോൾ, പാപരാക്ഷസൻ പതിവുപോലെ അവനെ ബ്രാഹ്മണനാണെന്ന് കരുതി, മായയാൽ വിഴുങ്ങാൻ തുടങ്ങി.
തസ്യ കായം സമാവിശ്യ ചക്ഷുഷാന്ത്രാണ്യ് അപശ്യത ദൃഷ്ടഃ സ രാക്ഷസഃ പാപോ മന്ദേന രവിസൂനുനാ
അവന്റെ ശരീരത്തിൽ കയറി, കണ്ണുകളും ഉള്ളിയുമൊക്കെ കണ്ടു; ശനിദേവന്റെ കൺപാടിൽ ആ പാപരാക്ഷസൻ പിടിയിലായി.
ഭസ്മീഭൂതഃ ക്ഷണേനൈവ ഗിരിര് വജ്രഹതോ യഥാ അശ്വത്ഥം ഭസ്മസാത് കൃത്വാ അന്യം ബ്രാഹ്മണരൂപിണമ്
ഒരു മിനിറ്റിൽ തന്നെ, പർവ്വതം വജ്രംകൊണ്ട് അടിച്ചതുപോലെ, അശ്വത്തൻ ചിതലായി. പിന്നെ ശനി, ബ്രാഹ്മണരൂപം എടുത്ത മറ്റവനോടു സമീപിച്ചു.
രാക്ഷസം പാപനിലയമ് ഏക ഏവ തമ് അഭ്യഗാത് അധീയാനോ വിപ്ര ഇവ ശിഷ്യരൂപോ വിനീതവത്
ശനി ഒറ്റയ്ക്ക്, പാപത്തിന്റെ ആകാരം ആയ രാക്ഷസനോടു സമീപിച്ചു. ബ്രാഹ്മണനായി വേദപാഠം ചെയ്യുന്നവനായി, ശിഷ്യന്റെ രൂപത്തിൽ, വിനയത്തോടെ അവൻ ചെന്നു.
പിപ്പലഃ പൂര്വവച് ചാപി ഭക്ഷയാമ് ആസ ഭാനുജമ് സ ഭക്ഷിതഃ പൂര്വവച് ച കുക്ഷാവ് അന്ത്രാണ്യ് അവൈക്ഷത
മുന്പുപോലെ തന്നെ പിപ്പലവൃക്ഷം സൂര്യന്റെ മകനെയെ തിന്നുകയും, തിന്നപ്പെട്ട ശേഷം അതിന്റെ വയറ്റിനുള്ളിലെ അന്ത്രങ്ങൾ പരിശോധിക്കുകയും ചെയ്തു.
തേനാലോകിതമാത്രോ ഽസൌ രാക്ഷസോ ഭസ്മസാദ് അഭൂത് ഉഭൌ ഹത്വാ ഭാനുസുതഃ കിം കൃത്യം മേ വദന്ത്വ് അഥ
അവനെ നോക്കിയതുമാത്രത്തിൽ തന്നെ ആ രാക്ഷസൻ ചാരമായ് മാറി; ഇരുവരെയും സംഹരിച്ച ശേഷം സൂര്യപുത്രൻ പറഞ്ഞു: 'ഇനി ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യണം എന്ന് പറയൂ.'