തഥേത്യ് ഉക്ത്വാ തദാത്രേയോ ഗങ്ഗാം ഗത്വാ ശുചിര് യതഃ കൃതാഞ്ജലിപുടോ ഭൂത്വാ ഭക്ത്യാ തുഷ്ടാവ ശംകരമ്
‘അങ്ങനെ തന്നെ’ എന്ന് പറഞ്ഞ് ദത്തൻ ഗംഗയിലേക്കു പോയി, ശുദ്ധനും നിയന്ത്രിതനും ആയി, കയ്യുകൂപ്പി ഭക്തിയോടെ ശംകരനെ സ്തുതിച്ചു.
സംസാരകൂപേ പതിതോ ഽസ്മി ദൈവാന് മോഹേന ഗുപ്തോ ഭവദുഃഖപങ്കേ അജ്ഞാനനാമ്നാ തമസാവൃതോ ഽഹം പരം ന വിന്ദാമി സുരാധിനാഥ
ദൈവത്തിന്റെ ഇച്ഛയാൽ മായയിൽ ആടിപ്പൊങ്ങി, ഭവദുഃഖത്തിന്റെ ചതുക്കളിൽ മുങ്ങി, അജ്ഞാനമെന്ന ഇരുട്ടിൽ മറഞ്ഞ്, ഞാൻ സംസാരകുഴിയിൽ വീണിരിക്കുന്നു; ദേവന്മാരുടെ നാഥാ, പരമാർത്ഥം ഞാൻ കണ്ടെത്തുന്നില്ല.
ഭിന്നസ് ത്രിശൂലേന ബലീയസാഹം പാപേന ചിന്താക്ഷുരപാടിതശ് ച തപ്തോ ഽസ്മി പഞ്ചേന്ദ്രിയതീവ്രതാപൈഃ ശ്രാന്തോ ഽസ്മി സംതാരയ സോമനാഥ
ശക്തനായവന്റെ ത്രിശൂലത്തിൽ നിന്ന് ഞാൻ കുത്തേറ്റു, പാപത്തിന്റെ ചിന്ത എന്ന കത്തിയാൽ ഞാൻ കീറപ്പെട്ടു, അഞ്ചു ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ കഠിനമായ വേദനകളാൽ ഞാൻ ദഹിച്ചു, ഞാൻ തളർന്നു പോയിരിക്കുന്നു — സോമനാഥാ, എന്നെ രക്ഷിക്കണമേ.
ബദ്ധോ ഽസ്മി ദാരിദ്ര്യമയൈശ് ച ബന്ധൈര് ഹതോ ഽസ്മി രോഗാനലതീവ്രതാപൈഃ ക്രാന്തോ ഽസ്മ്യ് അഹം മൃത്യുഭുജംഗമേന ഭീതോ ഭൃശം കിം കരവാണി ശംഭോ
ദാരിദ്ര്യത്തിന്റെ കെട്ടുകളാൽ ഞാൻ ബന്ധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു, രോഗത്തിന്റെ കഠിനമായ തീയിൽ ഞാൻ ദഹിക്കപ്പെടുന്നു, മരണത്തിന്റെ പാമ്പ് എന്നെ പിടിച്ചിരിക്കുന്നു, ഞാൻ അതിയായി ഭയപ്പെടുന്നു — ശംഭോ, ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യണം?
ഭവാഭവാഭ്യാമ് അതിപീഡിതോ ഽഹം തൃഷ്ണാക്ഷുധാഭ്യാം ച രജസ്തമോഭ്യാമ് ഈദൃക്ഷയാ ജരയാ ചാഭിഭൂതഃ പശ്യാവസ്ഥാം കൃപയാ മേ ഽദ്യ നാഥ
ജന്മവും അജന്മവും കൊണ്ടും, ദാഹവും വിശപ്പും കൊണ്ടും, രാജസ്സും തമസ്സും കൊണ്ടും, കഷ്ടമായ വൃദ്ധാവസ്ഥ കൊണ്ടും ഞാൻ അതിയായി പീഡിക്കപ്പെടുന്നു — നാഥാ, ഇന്നെന്റെ അവസ്ഥ ദയയോടെ കാണണമേ.
കാമേന കോപേന ച മത്സരേണ ദമ്ഭേന ദര്പാദിഭിര് അപ്യ് അനേകൈഃ ഏകൈകശഃ കഷ്ടഗതോ ഽസ്മി വിദ്ധസ് ത്വം നാഥവദ് വാരയ നാഥ ശത്രൂന്
കാമം, കോപം, അസൂയ, കപടം, അഹങ്കാരം മുതലായ അനേകം ദോഷങ്ങൾ ഓരോന്നായി എന്നെ വേദനിപ്പിച്ചു — നാഥാ, രക്ഷകനായി നീ എന്റെ ശത്രുക്കളെ അകറ്റണമേ.
കസ്യാപി കശ്ചിത് പതിതസ്യ പുംസോ ദുഃഖപ്രണോദീ ഭവതീതി സത്യമ് വിനാ ഭവന്തം മമ സോമനാഥ കുത്രാപി കാരുണ്യവചോ ഽപി നാസ്തി
പതിച്ചവർക്കു ദു:ഖം അകറ്റുന്നവൻ ആരെങ്കിലും ഉണ്ടാകുമെന്നത് സത്യമാണു, പക്ഷേ സോമനാഥാ, നിന്നില്ലാതെ എനിക്കു എവിടെയും കാരുണ്യവാക്ക് പോലും ഇല്ല.
താവത് സ കോപോ ഭയമോഹദുഃഖാന്യ് അജ്ഞാനദാരിദ്ര്യരുജസ് തഥൈവ കാമാദയോ മൃത്യുര് അപീഹ യാവന് നമഃ ശിവായേതി ന വച്മി വാക്യമ്
ഞാൻ 'ശിവായ് നമഃ' എന്ന വാക്ക് ഉച്ചരിക്കാത്തിടത്തോളം, കോപം, ഭയം, മോഹം, ദു:ഖം, അജ്ഞാനം, ദാരിദ്ര്യം, രോഗം, കാമം, മരണവും ഇവിടെയുണ്ടാകും.
ന മേ ഽസ്തി ധര്മോ ന ച മേ ഽസ്തി ഭക്തിര് നാഹം വിവേകീ കരുണാ കുതോ മേ ദാതാസി തേനാശു ശരണ്യ ചിത്തേ നിധേഹി സോമേതി പദം മദീയേ
എനിക്ക് ധർമ്മമില്ല, ഭക്തിയും ഇല്ല, വിവേകവും ഇല്ല — എനിക്ക് കാരുണ്യമുണ്ടാകാൻ എങ്ങനെ കഴിയും? അതുകൊണ്ട്, ശരണനായവാ, 'സോമ' എന്ന പദം എന്റെ ഹൃദയത്തിൽ വേഗം സ്ഥാപിക്കണമേ.
യാചേ ന ചാഹം സുരഭൂപതിത്വം ഹൃത്പദ്മമധ്യേ മമ സോമനാഥ ശ്രീസോമപാദാമ്ബുജസംനിധാനം യാചേ വിചാര്യൈവ ച തത് കുരുഷ്വ
ദേവന്മാരുടെ രാജത്വം ഞാൻ ചോദിക്കുന്നില്ല; സോമനാഥാ, എന്റെ ഹൃദയത്തിലെ കമലത്തിൽ നിന്റെ പാദപദ്മങ്ങളുടെ സാന്നിധ്യമാണ് ഞാൻ അപേക്ഷിക്കുന്നത് — ദയവായി ആലോചിച്ച് അതു നല്കണമേ.
യഥാ തവാഹം വിദിതോ ഽസ്മി പാപസ് തഥാപി വിജ്ഞാപനമ് ആശൃണുഷ്വ സംശ്രൂയതേ യത്ര വചഃ ശിവേതി തത്ര സ്ഥിതിഃ സ്യാന് മമ സോമനാഥ
നീ എന്നെ പാപിയെന്നറിയുന്നുവെങ്കിലും, എന്നിട്ടും എന്റെ അപേക്ഷ കേൾക്കണം; 'ശിവ' എന്ന വാക്ക് കേൾക്കുന്നിടത്തൊക്കെയും, സോമനാഥാ, അവിടെയാകട്ടെ എന്റെ വാസം.
ഗൌരീപതേ ശംകര സോമനാഥ വിശ്വേശ കാരുണ്യനിധേ ഽഖിലാത്മന് സംസ്തൂയതേ യത്ര സദേതി തത്ര കേഷാമ് അപി സ്യാത് കൃതിനാം നിവാസഃ
ഗൗരിയുടെ ഭർത്താവേ, ശംകരാ, സോമനാഥാ, വിശ്വേശ്വരാ, കാരുണ്യസാഗരാ, എല്ലാം നിറഞ്ഞവാ — നീ സത്യമെന്നു സ്തുതിക്കപ്പെടുന്നിടത്ത് സദാചാരികൾക്ക് വാസം ഉണ്ടാകട്ടെ.
ഇത്യ് ആത്രേയസ്തുതിം ശ്രുത്വാ തുതോഷ ഭഗവാന് ഹരഃ വരദോ ഽസ്മീതി തം പ്രാഹ യോഗിനം വിശ്വകൃദ് ഭവഃ
ഇങ്ങനെ ആത്രേയന്റെ സ്തുതി കേട്ടു, ഭഗവാൻ ഹരൻ സന്തോഷിച്ചു, ആ യോഗിക്ക് 'ഞാൻ വരദൻ, വിശ്വസ്രഷ്ടാവാണ്' എന്നു പറഞ്ഞു.
ആത്മജ്ഞാനം ച മുക്തിം ച ഭുക്തിം ച വിപുലാം ത്വയി തീര്ഥസ്യാപി ച മാഹാത്മ്യം വരോ ഽയം ത്രിദശാര്ചിത
നിനക്ക് ആത്മജ്ഞാനവും മോക്ഷവും സമൃദ്ധിയായ ഭോഗവും, ആ തീർത്ഥത്തിന്റെ മഹത്വവും ഞാൻ അനുഗ്രഹിക്കുന്നു; ഈ വരം ദേവന്മാർ ആരാധിക്കുന്നതാണ്.
ഏവമ് അസ്ത്വ് ഇതി തം ശംഭുര് ഉക്ത്വാ ചാന്തരധീയത തതഃ പ്രഭൃതി തത് തീര്ഥമ് ആത്മതീര്ഥം വിദുര് ബുധാഃ തത്ര സ്നാനേന ദാനേന മുക്തിഃ സ്യാദ് ഇഹ നാരദ
അങ്ങനെ ശംഭുർ 'അങ്ങനെയാകട്ടെ' എന്ന് പറഞ്ഞ് അദൃശ്യനായി. അന്നുമുതൽ ആ തീർത്ഥം 'ആത്മതീർത്ഥം' എന്നാണു ജ്ഞാനികൾ വിളിക്കുന്നത്. അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുകയും ദാനം ചെയ്യുകയും ചെയ്താൽ മോക്ഷം ലഭിക്കും, നാരദാ.
അശ്വത്ഥതീര്ഥമ് ആഖ്യാതം പിപ്പലം ച തതഃ പരമ് ഉത്തരേ മന്ദതീര്ഥം തു തത്ര വ്യുഷ്ടിമ് ഇതഃ ശൃണു
അശ്വത്തതീർത്ഥം പറഞ്ഞതിനു ശേഷം പിപ്പലതീർത്ഥവും, ഇനി വടക്കേ ഭാഗത്തുള്ള മണ്ഡതീർത്ഥം കുറിച്ചും അതിന്റെ മഹത്വവും കേൾക്കു.
പുരാ ത്വ് അഗസ്ത്യോ ഭഗവാന് ദക്ഷിണാശാപതിഃ പ്രഭുഃ ദേവൈസ് തു പ്രേരിതഃ പൂര്വം വിന്ധ്യസ്യ പ്രാര്ഥനം പ്രതി
പണ്ടെ, ദക്ഷിണദിശയുടെ അധിപനായ ഭഗവാൻ അഗസ്ത്യൻ, ദേവന്മാരുടെ ആജ്ഞപ്രകാരം, വിന്ധ്യന്റെ അപേക്ഷ നിറവേറ്റാൻ അയക്കപ്പെട്ടു.
സ ശനൈര് വിന്ധ്യമ് അഭ്യാഗാത് സഹസ്രമുനിഭിര് വൃതഃ തമ് ആഗത്യ നഗശ്രേഷ്ഠം ബഹുവൃക്ഷസമാകുലമ്
അവൻ ആയിരം മുനിമാരോടൊപ്പം പതിയെ വിന്ധ്യപർവതത്തിലേക്ക് എത്തി, അനേകം വൃക്ഷങ്ങൾ നിറഞ്ഞു കിടക്കുന്ന ആ മഹാപർവതത്തിലെത്തിയപ്പോൾ—
സ്പര്ധിനം മേരുഭാനുഭ്യാം വിന്ധ്യം ശൃങ്ഗശതൈര് വൃതമ് അത്യുന്നതം നഗം ധീരോ ലോപാമുദ്രാപതിര് മുനിഃ
അനേകം ശിഖരങ്ങൾകൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട, മേരു പർവതത്തെയും സൂര്യനെയും മത്സരിക്കുന്ന അതി ഉയർന്ന വിന്ധ്യപർവതത്തെ ലോപാമുദ്രയുടെ ഭർത്താവായ ധീരനായ മുനി കണ്ടു.
കൃതാതിഥ്യോ ദ്വിജൈഃ സാര്ധം പ്രശസ്യ ച നഗം പുനഃ ഇദമ് ആഹ മുനിശ്രേഷ്ഠോ ദേവകാര്യാര്ഥസിദ്ധയേ
ദ്വിജന്മാരോടൊപ്പം അഗസ്ത്യൻ അതിഥിയായി സ്വീകരിക്കപ്പെട്ടു; പർവതത്തെ സ്തുതിച്ച്, ദേവന്മാരുടെ കാര്യസിദ്ധിക്കായി ആ മഹാമുനി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
അഹം യാമി നഗശ്രേഷ്ഠ മുനിഭിസ് തത്ത്വദര്ശിഭിഃ തീര്ഥയാത്രാം കരോമീതി ദക്ഷിണാശാം വ്രജാമ്യ് അഹമ്
പർവ്വതങ്ങളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായോ, സത്യസന്ധരായ മുനിമാരോടൊപ്പം ഞാൻ തീർത്ഥയാത്രയ്ക്ക് പോകുകയാണ്. ദക്ഷിണദിശയിലേക്കാണ് ഞാൻ യാത്രതിരിക്കുന്നത്.
ദേഹി മാര്ഗം നഗപതേ ആതിഥ്യം ദേഹി യാചതേ യാവദ് ആഗമനം മേ സ്യാത് സ്ഥാതവ്യം താവദ് ഏവ ഹി
പർവ്വതാധിപനേ, ദയവായി വഴികാട്ടി, അത്തിഥിസൽക്കാരവും നൽകണം. ഞാൻ തിരിച്ചെത്തുന്നതുവരെ ഇവിടെ തങ്ങേണ്ടി വരും.
നാന്യഥാ ഭവിതവ്യം തേ തഥേത്യ് ആഹ നഗോത്തമഃ ആക്രാമന് ദക്ഷിണാമ് ആശാം തൈര് വൃതോ മുനിഭിര് മുനിഃ
നിനക്കിത് ഒഴിയാനാവില്ലെന്ന് ആ മഹാപർവ്വതൻ പറഞ്ഞു. പിന്നെ ആ മुनി, സത്യദർശികളായ മുനിമാരോടൊപ്പം ദക്ഷിണദിശയിലേക്ക് നീങ്ങി.
ശനൈഃ സ ഗൌതമീമ് ആഗാത് സത്ത്രയാഗായ ദീക്ഷിതഃ യാവത് സംവത്സരം സത്ത്രമ് അകരോദ് ഋഷിഭിര് വൃതഃ
അവൻ ശാന്തമായി ഗൗതമീ നദിയിലേക്കെത്തി, യാഗത്തിനായി നിർബന്ധിതനായി. ഒരു സംവത്സരം മുഴുവൻ, മുനിമാരുടെ കൂട്ടത്തിൽ, അവൻ യാഗം നടത്തി.
കൈടഭസ്യ സുതൌ പാപൌ രാക്ഷസൌ ധര്മകണ്ടകൌ അശ്വത്ഥഃ പിപ്പലശ് ചേതി വിഖ്യാതൌ ത്രിദശാലയേ
കൈടഭന്റെ രണ്ട് ദുഷ്ടപുത്രന്മാർ, അശ്വത്തയും പിപ്പലനും, ധർമ്മത്തിന് തടസ്സം സൃഷ്ടിക്കുന്ന രാക്ഷസന്മാർ, ദേവലോകത്ത് പ്രശസ്തരാണ്.
അശ്വത്ഥോ ഽശ്വത്ഥരൂപേണ പിപ്പലോ ബ്രഹ്മരൂപധൃക് താവ് ഉഭാവ് അന്തരം പ്രേപ്സൂ യജ്ഞവിധ്വംസനായ തു
അശ്വത്തൻ അശ്വത്തവൃക്ഷത്തിന്റെ രൂപവും, പിപ്പലൻ ബ്രാഹ്മണന്റെ രൂപവും ധരിച്ചു. ഇരുവരും യാഗം നശിപ്പിക്കാൻ അകത്തു കടക്കാൻ ശ്രമിച്ചു.
കുരുതാം കാങ്ക്ഷിതം രൂപം ദാനവൌ പാപചേതസൌ അശ്വത്ഥോ വൃക്ഷരൂപേണ പിപ്പലോ ബ്രാഹ്മണാകൃതിഃ
പാപചിന്തയുള്ള ആ ദാനവന്മാർ തങ്ങൾ ആഗ്രഹിച്ച രൂപങ്ങൾ സ്വീകരിച്ചു: അശ്വത്തൻ വൃക്ഷമായി, പിപ്പലൻ ബ്രാഹ്മണനായി.
ഉഭൌ തൌ ബ്രാഹ്മണാന് നിത്യം പീഡയേതാം തപോധന ആലഭന്തേ ച യേ ഽശ്വത്ഥം താംസ് താന് അശ്നാത്യ് അസൌ തരുഃ
അവർ ഇരുവരും തപസ്സിൽ സമ്പന്നരായ ബ്രാഹ്മണന്മാരെ നിരന്തരം പീഡിപ്പിച്ചു. ആരെങ്കിലും അശ്വത്തവൃക്ഷത്തോട് സമീപിച്ചാൽ, ആ വൃക്ഷം അവരെ വിഴുങ്ങുകയായിരുന്നു.
പിപ്പലഃ സാമഗോ ഭൂത്വാ ശിഷ്യാന് അശ്നാതി രാക്ഷസഃ തസ്മാദ് അദ്യാപി വിപ്രേഷു സാമഗോ ഽതീവ നിഷ്കൃപഃ
പിപ്പലൻ സാമവേദം പാടുന്നവനായി മാറി, ശിഷ്യന്മാരെ രാക്ഷസനായി വിഴുങ്ങുകയായിരുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഇന്നും ബ്രാഹ്മണന്മാരിൽ സാമഗൻ വളരെ ക്രൂരനാണ്.
ക്ഷീയമാണാന് ദ്വിജാന് ദൃഷ്ട്വാ മുനയോ രാക്ഷസാവ് ഇമൌ ഇതി ബുദ്ധ്വാ മഹാപ്രാജ്ഞാ ദക്ഷിണം തീരമ് ആശ്രിതമ്
ബ്രാഹ്മണന്മാർ കുറയുന്നത് കണ്ട മുനിമാർ, ഇവർ രാക്ഷസന്മാരാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കി, ദക്ഷിണത്തീരത്തേക്ക് അഭയം തേടി.