മഹാനലമ് ഇതി ഖ്യാതം വഡവാനലമ് ഉച്യതേ മഹാനലോ യത്ര ദേവോ വഡവാ യത്ര സാ നദീ
അത് മഹാനലമെന്ന പേരിലും വടവാനലമെന്ന പേരിലും അറിയപ്പെടുന്നു. അവിടെ ദേവതയായി മഹാനലവും, ആ നദിക്ക് വടവാ എന്ന പേരുമാണ്.
തത് തീര്ഥം പുത്ര വക്ഷ്യാമി മൃത്യുദോഷജരാപഹമ് പുരാസന് നൈമിഷാരണ്യേ ഋഷയഃ സത്ത്രകാരിണഃ
മകനേ, മരണവും വയസ്സും അകറ്റുന്ന ആ തിര്ഥത്തെക്കുറിച്ച് ഞാൻ പറയാം. പഴയകാലത്ത് നൈമിഷാരണ്യത്തിൽ മഹർഷികൾ വലിയ യാഗം നടത്തി.
ശമിതാരം ച ഋഷയോ മൃത്യും ചക്രുസ് തപസ്വിനഃ വര്തമാനേ സത്ത്രയാഗേ മൃത്യൌ ശമിതരി സ്ഥിതേ
അവിടെ തപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്ന മഹർഷികൾ മരണത്തെ തന്നെ കീഴടക്കി. ആ യാഗം നടക്കുമ്പോൾ, കീഴടക്കപ്പെട്ട മരണം അവിടെ നിലകൊണ്ടിരുന്നു.
ന മമാര തദാ കശ്ചിദ് ഉഭയം സ്ഥാസ്നു ജങ്ഗമമ് വിനാ പശൂന് മുനിശ്രേഷ്ഠ മര്ത്യം ചാമര്ത്യതാം ഗതമ്
അന്നത്തെ കാലത്ത്, ജീവജാലങ്ങളിൽ നിലനിൽക്കുന്നവയോ ചലിക്കുന്നവയോ ആരും മരിച്ചില്ല; മൃഗങ്ങളെ ഒഴികെ. മനുഷ്യർക്ക് അമരത്വം ലഭിച്ചു.
തതസ് ത്രിവിഷ്ടപേ ശൂന്യേ മര്ത്യേ ചൈവാതിസംഭൃതേ മൃത്യുനോപേക്ഷിതേ ദേവാ രാക്ഷസാന് ഊചിരേ തദാ
അപ്പോൾ സ്വർഗ്ഗം ശൂന്യമായും ഭൂമി അതിയായി നിറഞ്ഞതും, മരണത്തെ ആരും കണക്കാക്കാതായതും കണ്ട ദേവന്മാർ അസുരന്മാരോടു പറഞ്ഞു.
ഗച്ഛധ്വമ് ഋഷിസത്ത്രം തന് നാശയധ്വം മഹാധ്വരമ് ഇതി ദേവവചഃ ശ്രുത്വാ പ്രോചുസ് തേ രാക്ഷസാഃ സുരാന്
നിങ്ങൾ പോയി ആ മഹർഷികളുടെ മഹായാഗം നശിപ്പിക്കൂ—ഇങ്ങനെ ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു. ദേവന്മാരുടെ വാക്ക് കേട്ട അസുരന്മാർ അവരോട് മറുപടി പറഞ്ഞു.
വിധ്വംസയാമസ് തം യജ്ഞമ് അസ്മാകം കിം ഫലം തതഃ പ്രവര്തതേ വിനാ ഹേതും ന കോപി ക്വാപി ജാതുചിത്
നാം ആ യാഗം നശിപ്പിക്കും. പക്ഷേ, അതിനാൽ ഞങ്ങൾക്ക് എന്ത് പ്രയോജനം? കാരണം ഇല്ലാതെ എവിടെയും ഒന്നും ഉണ്ടാകാറില്ലല്ലോ.
ദേവാ അപ്യ് അസുരാന് ഊചുര് യജ്ഞാര്ധം ഭവതാമ് അപി ഭവേദ് ഏവ തതോ യാന്തു ഋഷീണാം സത്ത്രമ് ഉത്തമമ്
അപ്പോൾ ദേവന്മാർ അസുരന്മാരോട് പറഞ്ഞു: 'യാഗത്തിന്റെ പാതി നിങ്ങൾക്കും ലഭിക്കും.' അങ്ങനെ അവർ മഹർഷികളുടെ യാഗശാലയിലേക്ക് പോകട്ടെ.
തേ ശ്രുത്വാ ത്വരിതാഃ സര്വേ യത്ര യജ്ഞഃ പ്രവര്തതേ ജഗ്മുസ് തത്ര വിനാശായ ദേവവാക്യാദ് വിശേഷതഃ
അത് കേട്ട ഉടൻ, അസുരന്മാർ എല്ലാവരും ദൈവങ്ങളുടെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം, പ്രത്യേകിച്ച് ആ യാഗം നശിപ്പിക്കാൻ, യാഗം നടക്കുന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് വേഗത്തിൽ പോയി.
തജ് ജ്ഞാത്വാ ഋഷയോ മൃത്യുമ് ആഹുഃ കിം കുര്മഹേ വയമ് ആഗതാ ദേവവചനാദ് രാക്ഷസാ യജ്ഞനാശിനഃ
അത് മനസ്സിലാക്കി മഹർഷികൾ മരണനോടു പറഞ്ഞു: 'നാം എന്ത് ചെയ്യണം? ദേവന്മാരുടെ കല്പനപ്രകാരം യാഗം നശിപ്പിക്കാൻ അസുരന്മാർ എത്തിയിരിക്കുന്നു.'
മൃത്യുനാ സഹ സംമന്ത്ര്യ നൈമിഷാരണ്യവാസിനഃ സര്വേ ത്യക്ത്വാ സ്വാശ്രമം തം ശമിത്രാ സഹ നാരദ
മരണത്തോടൊപ്പം ആലോചിച്ച ശേഷം, നൈമിഷാരണ്യത്തിലെ എല്ലാവരും, മരണത്തെ കീഴടക്കിയവനോടൊപ്പം, സ്വാശ്രമങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ചു, നാരദാ.
അഗ്നിമാത്രമ് ഉപാദായ ത്യക്ത്വാ പാത്രാദികം തു യത് ക്രതുനിഷ്പത്തയേ ജഗ്മുര് ഗൌതമീം പ്രതി സത്വരാഃ
അവർ അഗ്നിയെ മാത്രം എടുത്ത്, പാത്രങ്ങളും മറ്റും ഉപേക്ഷിച്ച്, യാഗം പൂർത്തിയാക്കാൻ വേഗത്തിൽ ഗൗതമീ നദിയിലേക്കു പോയി.
തത്ര സ്നാത്വാ മഹേശാനം രക്ഷണായോപതസ്ഥിരേ കൃതാഞ്ജലിപുടാസ് തേ തു തുഷ്ടുവുസ് ത്രിദശേശ്വരമ്
അവിടെ സ്നാനം ചെയ്തശേഷം, മഹേശ്വരനോടു രക്ഷ തേടി അവർ ചേർന്നു. കൈകൂപ്പി, ദേവന്മാരുടെ അധിപതിയെ അവർ സ്തുതിച്ചു.
യോ ലീലയാ വിശ്വമ് ഇദം ചകാര ധാതാ വിധാതാ ഭുവനത്രയസ്യ യോ വിശ്വരൂപഃ സദസത്പരോ യഃ സോമേശ്വരം തം ശരണം വ്രജാമഃ
ലീലയായി ഈ ലോകം സൃഷ്ടിച്ചവനും, മൂന്ന് ലോകങ്ങൾക്കും സ്രഷ്ടാവും നിയന്ത്രകനുമായവനും, സകലരൂപനായി സതാസതിനു അതീതനുമായവനും ആയ സോമേശ്വരനിൽ നാം അഭയം തേടുന്നു.
ഇച്ഛാമാത്രേണ യഃ സര്വം ഹന്തി പാതി കരോതി ച തമ് അഹം ത്രിദശേശാനം ശരണം യാമി ശംകരമ്
മാത്രം ആഗ്രഹിച്ചാൽ എല്ലാം സൃഷ്ടിക്കുകയും സംരക്ഷിക്കുകയും നശിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ദേവന്മാരുടെ നാഥനായ ശംകരനിൽ ഞാൻ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു.
മഹാനലം മഹാകായം മഹാനാഗവിഭൂഷണമ് മഹാമൂര്തിധരം ദേവം ശരണം യാമി ശംകരമ്
വലിയ അഗ്നിയായും, വലിയ രൂപമായും, വലിയ പാമ്പ് അലങ്കാരമായും, മഹത്തായ രൂപം ധരിച്ച ദൈവമായ ശംകരനിൽ ഞാൻ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു.
തതഃ പ്രോവാച ഭഗവാന് മൃത്യോ കാ പ്രീതിര് അസ്തു തേ
അപ്പോൾ ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: 'മൃത്യുവേ, നിനക്ക് സന്തോഷം ഉണ്ടാകട്ടെ.'
രാക്ഷസേഭ്യോ ഭയം ഘോരമ് ആപന്നം ത്രിദശേശ്വര യജ്ഞമ് അസ്മാംശ് ച രക്ഷസ്വ യാവത് സത്ത്രം സമാപ്യതേ
ദേവന്മാരുടെ നാഥാ, രാക്ഷസന്മാരാൽ ഭയങ്കരമായ ഭയം ഉണ്ടായി; യജ്ഞവും ഞങ്ങളെയും ഈ യാഗം തീരുന്നതുവരെ സംരക്ഷിക്കണമേ.
തഥാ ചകാര ഭഗവാംസ് ത്രിനേത്രോ വൃഷഭധ്വജഃ ശമിത്രാ മൃത്യുനാ സത്ത്രമ് ഋഷീണാം പൂര്ണതാം യയൌ
അങ്ങനെ തന്നെ മൂന്നു കണ്ണുള്ള, കാളയെ പതാകയാക്കിയ ഭഗവാൻ മൃത്യുവിനൊപ്പം ചേർന്ന്, ഋഷിമാരുടെ യാഗം പൂർത്തിയാക്കി.
ഹവിഷാം ഭാഗധേയായ ആജഗ്മുര് അമരാഃ ക്രമാത് താന് അവോചന് മുനിഗണാഃ സംക്ഷുബ്ധാ മൃത്യുനാ സഹ
ഹവിസിന്റെ പങ്ക് ലഭിക്കാൻ അമരന്മാർ അക്രമമായി എത്തി; മൃത്യുവിനൊപ്പം ഉണർന്ന ഋഷിമാർ അവരെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു.
അസ്മന്മഖവിനാശായ രാക്ഷസാഃ പ്രേഷിതാ യതഃ തസ്മാദ് ഭവദ്ഭ്യഃ പാപിഷ്ഠാ രാക്ഷസാഃ സന്തു ശത്രവഃ
ഞങ്ങളുടെ യാഗം നശിപ്പിക്കാൻ രാക്ഷസന്മാരെ അയച്ചതിനാൽ, അവരിൽ ഏറ്റവും ദുഷ്ടന്മാരായ രാക്ഷസന്മാർ നിങ്ങൾക്ക് ശത്രുക്കളാകട്ടെ.
തതഃ പ്രഭൃതി ദേവാനാം രാക്ഷസാ വൈരിണോ ഽഭവന് കൃത്യാം ച വഡവാം തത്ര ദേവാശ് ച ഋഷയോ ഽമലാഃ
അത് മുതൽ ദേവന്മാർക്ക് രാക്ഷസന്മാർ ശത്രുക്കളായി; അവിടെ ദേവന്മാരും പാവനമായ ഋഷിമാരും കൃത്യാമയി വടവാമാരിയെ സൃഷ്ടിച്ചു.
മൃത്യോര് ഭാര്യാ ഭവ ത്വം താമ് ഇത്യ് ഉക്ത്വാ തേ ഽഭ്യഷേചയന് അഭിഷേകോദകം യത് തു സാ നദീ വഡവാഭവത്
‘നീ മൃത്യുവിന്റെ ഭാര്യയാകൂ’ എന്ന് പറഞ്ഞ് അവർ അവളെ അഭിഷേകം ചെയ്തു; ആ അഭിഷേകജലം വടവാനദിയായി മാറി.
മൃത്യുനാ സ്ഥാപിതം ലിങ്ഗം മഹാനലമ് ഇതി ശ്രുതമ് തതഃ പ്രഭൃതി തത് തീര്ഥം വഡവാസംഗമം വിദുഃ
മൃത്യു സ്ഥാപിച്ച ലിംഗം മഹാനലമെന്നു അറിയപ്പെടുന്നു; അപ്പോൾ മുതൽ ആ തീർഥം വടവാസംഗമം എന്നാണു അറിയപ്പെടുന്നത്.
മഹാനലോ യത്ര ദേവസ് തത് തീര്ഥം ഭുക്തിമുക്തിദമ് സഹസ്രം തത്ര തീര്ഥാനാം സര്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനാമ് ഉഭയോസ് തീരയോസ് തത്ര സ്മരണാദ് അഘഘാതിനാമ്
മഹാനലൻ ദേവൻ ഉള്ളിടത്ത് ആ തീർഥം ഭോഗവും മോക്ഷവും നൽകുന്നു; ഇരുവശത്തും ആയിരം തീർഥങ്ങൾ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നൽകുന്നു; അവിടെ സ്മരണ ചെയ്താൽ പാപങ്ങൾ എല്ലാം നശിക്കും.
ആത്മതീര്ഥമ് ഇതി ഖ്യാതം ഭുക്തിമുക്തിപ്രദം നൃണാമ് തസ്യ പ്രഭാവം വക്ഷ്യാമി യത്ര ജ്ഞാനേശ്വരഃ ശിവഃ
ആത്മതീർഥം എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഈ സ്ഥലം മനുഷ്യർക്കു ഭോഗവും മോക്ഷവും നൽകുന്നു; അവിടെ ജ്ഞാനത്തിന്റെ നാഥനായ ശിവൻ വസിക്കുന്നതിന്റെ മഹത്വം ഞാൻ പറയാം.
ദത്ത ഇത്യ് അപി വിഖ്യാതഃ സോ ഽത്രിപുത്രോ ഹരപ്രിയഃ ദുര്വാസസഃ പ്രിയോ ഭ്രാതാ സര്വജ്ഞാനവിശാരദഃ സ ഗത്വാ പിതരം പ്രാഹ വിനയേന പ്രണമ്യ ച
അത്രിയുടെ മകനായ ദത്തൻ എന്നും, ഹരനു പ്രിയനായവനും, ദുർവാസസിന്റെ പ്രിയ സഹോദരനും, സർവ്വജ്ഞാനത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവനും എന്നിങ്ങനെ അറിയപ്പെടുന്നു; അവൻ അച്ഛനോടു വിനയത്തോടെ നമസ്കരിച്ച് പറഞ്ഞു.
ബ്രഹ്മജ്ഞാനം കഥം മേ സ്യാത് കം പൃച്ഛാമി ക്വ യാമി ച
ബ്രഹ്മജ്ഞാനം എങ്ങനെ ലഭിക്കും? ആരോടാണ് ചോദിക്കേണ്ടത്? എവിടേക്കാണ് പോകേണ്ടത്?
തച് ഛ്രുത്വാത്രിഃ പുത്രവാക്യം ധ്യാത്വാ വചനമ് അബ്രവീത്
മകന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടു, അത്രി ധ്യാനിച്ചു, പിന്നെ പറഞ്ഞു.
ഗൌതമീം പുത്ര ഗച്ഛ ത്വം തത്ര സ്തുഹി മഹേശ്വരമ് സ തു പ്രീതോ യദൈവ സ്യാത് തദാ ജ്ഞാനമ് അവാപ്സ്യസി
മകനേ, നീ ഗൗതമിയിലേക്കു പോകൂ; അവിടെ മഹേശ്വരനെ സ്തുതിച്ചാൽ, അവൻ സന്തോഷം പ്രാപിച്ചാൽ, നീ ജ്ഞാനം നേടും.