ശേഷായ പ്രദദൌ ശൂലം ജഹ്യ് അനേനാരിപുംഗവാന് തതഃ പ്രോക്തഃ ശിവേനാസൌ ശേഷഃ ശൂലേന ഭോഗിഭിഃ
ശേഷനു ശിവൻ ഒരു ത്രിശൂലം നൽകി: 'ഇതുപയോഗിച്ച് നീ ശത്രുക്കളിൽ പ്രധാനരായവരെ സംഹരിക്കണം' എന്ന് പറഞ്ഞു. ശേഷം ശിവൻ ശേഷനും സർപ്പങ്ങൾക്കും ത്രിശൂലത്തിന്റെ ഉപയോഗം പഠിപ്പിച്ചു.
രസാതലമ് അഥോ ഗത്വാ നിജഘാന രിപൂന് രണേ നിഹത്യ നാഗഃ ശൂലേന ദൈത്യദാനവരാക്ഷസാന്
ശേഷം, ശേഷൻ രസാതലത്തിലേക്ക് പോയി യുദ്ധത്തിൽ ശത്രുക്കളെ സംഹരിച്ചു; ത്രിശൂലം ഉപയോഗിച്ച് ദൈത്യന്മാരെയും ദാനവരെയും റാക്ഷസന്മാരെയും കൊല്ലുകയും ചെയ്തു.
ന്യവര്തത പുനര് ദേവോ യത്ര ശേഷേശ്വരോ ഹരഃ പഥാ യേന സമായാതോ ദേവം ദ്രഷ്ടും സ നാഗരാട്
ദേവൻ വീണ്ടും തിരിച്ച് ശേഷന്റെ അധിപനായ ഹരൻ ഇരുന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് പോയി; വന്ന വഴിയിലൂടെ സർപ്പരാജാവും ദൈവത്തെ കാണാൻ എത്തി.
രസാതലാദ് യത്ര ദേവോ ബിലം തത്ര വ്യജായത തസ്മാദ് ബിലതലാദ് യാതം ഗാങ്ഗം വാര്യ് അതിപുണ്യദമ്
ദേവൻ രസാതലത്തിൽ നിന്ന് പുറത്ത് വന്ന സ്ഥലത്ത് ഒരു ഗുഹ ഉണ്ടായി; ആ ഗുഹയുടെ അടിയിൽ നിന്ന് അത്യന്തം പുണ്യമുള്ള ഗംഗാജലം പുറത്ത് ഒഴുകി.
തദ് വാരി ഗങ്ഗാമ് അഗമദ് ഗങ്ഗായാഃ സംഗമസ് തതഃ ദേവസ്യ പുരതശ് ചാപി കുണ്ഡം തത്ര സുവിസ്തരമ്
ആ ജലം ഗംഗയായി മാറി; ഗംഗയുടെ സംഗമത്തിൽ, ദേവന്റെ മുമ്പിൽ, ഒരു വിശാലമായ കുളം അവിടെ ഉണ്ടായി.
നാഗസ് തത്രാകരോദ് ധോമം യത്ര ചാഗ്നിഃ സദാ സ്ഥിതഃ സോഷ്ണം തദ് അഭവദ് വാരി ഗങ്ഗായാസ് തത്ര സംഗമഃ
അവിടെ സർപ്പൻ ഹോമം നടത്തി, എപ്പോഴും അഗ്നി നിലകൊള്ളുന്ന സ്ഥലമായതിനാൽ, ആ ജലം ചൂടുള്ളതായി മാറി; അവിടെ ഗംഗയുടെ സംഗമവും ഉണ്ടായി.
ദേവദേവം സമാരാധ്യ നാഗഃ പ്രീതോ മഹായശാഃ രസാതലം തതോ ഽഭീഷ്ടം ശിവാത് പ്രാപ്യ തലം യയൌ
ദേവദേവനായി മഹാശേഷൻ ഭക്തിപൂർവ്വം ആരാധിച്ചപ്പോൾ, ശിവൻ സന്തോഷത്തോടെ അവനു ആഗ്രഹിച്ച രസാതലലോകം സമ്മാനിച്ചു. പിന്നെ ആ മഹാപ്രശസ്തനായ നാഗൻ ആ ലോകത്തേക്ക് പോയി.
തതഃ പ്രഭൃതി തത് തീര്ഥം നാഗതീര്ഥമ് ഉദാഹൃതമ് സര്വകാമപ്രദം പുണ്യം രോഗദാരിദ്ര്യനാശനമ്
അന്ന് മുതൽ ആ തിര്ഥം 'നാഗതിര്ഥം' എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നിറവേക്കുന്നതും, പുണ്യമുള്ളതും, രോഗവും ദാരിദ്ര്യവും അകറ്റുന്നതുമായ തിര്ഥമാണത്.
ആയുര്ലക്ഷ്മീകരം പുണ്യം സ്നാനദാനാച് ച മുക്തിദമ് ശൃണുയാദ് വാ പഠേദ് ഭക്ത്യാ യോ വാപി സ്മരതേ തു തത്
അത് ആയുസും സമ്പത്തും നൽകുന്ന പുണ്യസ്ഥലമാണ്. അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുകയോ, ദാനം നടത്തുകയോ ചെയ്താൽ മോക്ഷം ലഭിക്കും. അതിനെ ഭക്തിയോടെ കേൾക്കുകയോ, വായിക്കുകയോ, ഓർക്കുകയോ ചെയ്യുന്നവർക്കും അതേ ഫലം ലഭിക്കും.
തീര്ഥം ശേഷേശ്വരോ യത്ര യത്ര ശക്തിപ്രദഃ ശിവഃ ഏകവിംശതിതീര്ഥാനാമ് ഉഭയോസ് തത്ര തീരയോഃ ശതാനി മുനിശാര്ദൂല സര്വസംപത്പ്രദായിനാമ്
മഹർഷികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, ശേഷൻ അധിപതിയായും ശിവൻ ശക്തി നൽകുന്നവനായും നിലകൊള്ളുന്ന ആ തിര്ഥത്തിൽ ഇരുപത്തൊന്ന് തിര്ഥങ്ങളിൽ നൂറുകണക്കിന് പുണ്യസ്ഥലങ്ങൾ ഉണ്ട്. അവയെല്ലാം സമ്പത്ത് നൽകുന്നവയാണ്.
മഹാനലമ് ഇതി ഖ്യാതം വഡവാനലമ് ഉച്യതേ മഹാനലോ യത്ര ദേവോ വഡവാ യത്ര സാ നദീ
അത് മഹാനലമെന്ന പേരിലും വടവാനലമെന്ന പേരിലും അറിയപ്പെടുന്നു. അവിടെ ദേവതയായി മഹാനലവും, ആ നദിക്ക് വടവാ എന്ന പേരുമാണ്.
തത് തീര്ഥം പുത്ര വക്ഷ്യാമി മൃത്യുദോഷജരാപഹമ് പുരാസന് നൈമിഷാരണ്യേ ഋഷയഃ സത്ത്രകാരിണഃ
മകനേ, മരണവും വയസ്സും അകറ്റുന്ന ആ തിര്ഥത്തെക്കുറിച്ച് ഞാൻ പറയാം. പഴയകാലത്ത് നൈമിഷാരണ്യത്തിൽ മഹർഷികൾ വലിയ യാഗം നടത്തി.
ശമിതാരം ച ഋഷയോ മൃത്യും ചക്രുസ് തപസ്വിനഃ വര്തമാനേ സത്ത്രയാഗേ മൃത്യൌ ശമിതരി സ്ഥിതേ
അവിടെ തപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്ന മഹർഷികൾ മരണത്തെ തന്നെ കീഴടക്കി. ആ യാഗം നടക്കുമ്പോൾ, കീഴടക്കപ്പെട്ട മരണം അവിടെ നിലകൊണ്ടിരുന്നു.
ന മമാര തദാ കശ്ചിദ് ഉഭയം സ്ഥാസ്നു ജങ്ഗമമ് വിനാ പശൂന് മുനിശ്രേഷ്ഠ മര്ത്യം ചാമര്ത്യതാം ഗതമ്
അന്നത്തെ കാലത്ത്, ജീവജാലങ്ങളിൽ നിലനിൽക്കുന്നവയോ ചലിക്കുന്നവയോ ആരും മരിച്ചില്ല; മൃഗങ്ങളെ ഒഴികെ. മനുഷ്യർക്ക് അമരത്വം ലഭിച്ചു.
തതസ് ത്രിവിഷ്ടപേ ശൂന്യേ മര്ത്യേ ചൈവാതിസംഭൃതേ മൃത്യുനോപേക്ഷിതേ ദേവാ രാക്ഷസാന് ഊചിരേ തദാ
അപ്പോൾ സ്വർഗ്ഗം ശൂന്യമായും ഭൂമി അതിയായി നിറഞ്ഞതും, മരണത്തെ ആരും കണക്കാക്കാതായതും കണ്ട ദേവന്മാർ അസുരന്മാരോടു പറഞ്ഞു.
ഗച്ഛധ്വമ് ഋഷിസത്ത്രം തന് നാശയധ്വം മഹാധ്വരമ് ഇതി ദേവവചഃ ശ്രുത്വാ പ്രോചുസ് തേ രാക്ഷസാഃ സുരാന്
നിങ്ങൾ പോയി ആ മഹർഷികളുടെ മഹായാഗം നശിപ്പിക്കൂ—ഇങ്ങനെ ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു. ദേവന്മാരുടെ വാക്ക് കേട്ട അസുരന്മാർ അവരോട് മറുപടി പറഞ്ഞു.
വിധ്വംസയാമസ് തം യജ്ഞമ് അസ്മാകം കിം ഫലം തതഃ പ്രവര്തതേ വിനാ ഹേതും ന കോപി ക്വാപി ജാതുചിത്
നാം ആ യാഗം നശിപ്പിക്കും. പക്ഷേ, അതിനാൽ ഞങ്ങൾക്ക് എന്ത് പ്രയോജനം? കാരണം ഇല്ലാതെ എവിടെയും ഒന്നും ഉണ്ടാകാറില്ലല്ലോ.
ദേവാ അപ്യ് അസുരാന് ഊചുര് യജ്ഞാര്ധം ഭവതാമ് അപി ഭവേദ് ഏവ തതോ യാന്തു ഋഷീണാം സത്ത്രമ് ഉത്തമമ്
അപ്പോൾ ദേവന്മാർ അസുരന്മാരോട് പറഞ്ഞു: 'യാഗത്തിന്റെ പാതി നിങ്ങൾക്കും ലഭിക്കും.' അങ്ങനെ അവർ മഹർഷികളുടെ യാഗശാലയിലേക്ക് പോകട്ടെ.
തേ ശ്രുത്വാ ത്വരിതാഃ സര്വേ യത്ര യജ്ഞഃ പ്രവര്തതേ ജഗ്മുസ് തത്ര വിനാശായ ദേവവാക്യാദ് വിശേഷതഃ
അത് കേട്ട ഉടൻ, അസുരന്മാർ എല്ലാവരും ദൈവങ്ങളുടെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം, പ്രത്യേകിച്ച് ആ യാഗം നശിപ്പിക്കാൻ, യാഗം നടക്കുന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് വേഗത്തിൽ പോയി.
തജ് ജ്ഞാത്വാ ഋഷയോ മൃത്യുമ് ആഹുഃ കിം കുര്മഹേ വയമ് ആഗതാ ദേവവചനാദ് രാക്ഷസാ യജ്ഞനാശിനഃ
അത് മനസ്സിലാക്കി മഹർഷികൾ മരണനോടു പറഞ്ഞു: 'നാം എന്ത് ചെയ്യണം? ദേവന്മാരുടെ കല്പനപ്രകാരം യാഗം നശിപ്പിക്കാൻ അസുരന്മാർ എത്തിയിരിക്കുന്നു.'
മൃത്യുനാ സഹ സംമന്ത്ര്യ നൈമിഷാരണ്യവാസിനഃ സര്വേ ത്യക്ത്വാ സ്വാശ്രമം തം ശമിത്രാ സഹ നാരദ
മരണത്തോടൊപ്പം ആലോചിച്ച ശേഷം, നൈമിഷാരണ്യത്തിലെ എല്ലാവരും, മരണത്തെ കീഴടക്കിയവനോടൊപ്പം, സ്വാശ്രമങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ചു, നാരദാ.
അഗ്നിമാത്രമ് ഉപാദായ ത്യക്ത്വാ പാത്രാദികം തു യത് ക്രതുനിഷ്പത്തയേ ജഗ്മുര് ഗൌതമീം പ്രതി സത്വരാഃ
അവർ അഗ്നിയെ മാത്രം എടുത്ത്, പാത്രങ്ങളും മറ്റും ഉപേക്ഷിച്ച്, യാഗം പൂർത്തിയാക്കാൻ വേഗത്തിൽ ഗൗതമീ നദിയിലേക്കു പോയി.
തത്ര സ്നാത്വാ മഹേശാനം രക്ഷണായോപതസ്ഥിരേ കൃതാഞ്ജലിപുടാസ് തേ തു തുഷ്ടുവുസ് ത്രിദശേശ്വരമ്
അവിടെ സ്നാനം ചെയ്തശേഷം, മഹേശ്വരനോടു രക്ഷ തേടി അവർ ചേർന്നു. കൈകൂപ്പി, ദേവന്മാരുടെ അധിപതിയെ അവർ സ്തുതിച്ചു.
യോ ലീലയാ വിശ്വമ് ഇദം ചകാര ധാതാ വിധാതാ ഭുവനത്രയസ്യ യോ വിശ്വരൂപഃ സദസത്പരോ യഃ സോമേശ്വരം തം ശരണം വ്രജാമഃ
ലീലയായി ഈ ലോകം സൃഷ്ടിച്ചവനും, മൂന്ന് ലോകങ്ങൾക്കും സ്രഷ്ടാവും നിയന്ത്രകനുമായവനും, സകലരൂപനായി സതാസതിനു അതീതനുമായവനും ആയ സോമേശ്വരനിൽ നാം അഭയം തേടുന്നു.
ഇച്ഛാമാത്രേണ യഃ സര്വം ഹന്തി പാതി കരോതി ച തമ് അഹം ത്രിദശേശാനം ശരണം യാമി ശംകരമ്
മാത്രം ആഗ്രഹിച്ചാൽ എല്ലാം സൃഷ്ടിക്കുകയും സംരക്ഷിക്കുകയും നശിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ദേവന്മാരുടെ നാഥനായ ശംകരനിൽ ഞാൻ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു.
മഹാനലം മഹാകായം മഹാനാഗവിഭൂഷണമ് മഹാമൂര്തിധരം ദേവം ശരണം യാമി ശംകരമ്
വലിയ അഗ്നിയായും, വലിയ രൂപമായും, വലിയ പാമ്പ് അലങ്കാരമായും, മഹത്തായ രൂപം ധരിച്ച ദൈവമായ ശംകരനിൽ ഞാൻ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു.
തതഃ പ്രോവാച ഭഗവാന് മൃത്യോ കാ പ്രീതിര് അസ്തു തേ
അപ്പോൾ ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: 'മൃത്യുവേ, നിനക്ക് സന്തോഷം ഉണ്ടാകട്ടെ.'
രാക്ഷസേഭ്യോ ഭയം ഘോരമ് ആപന്നം ത്രിദശേശ്വര യജ്ഞമ് അസ്മാംശ് ച രക്ഷസ്വ യാവത് സത്ത്രം സമാപ്യതേ
ദേവന്മാരുടെ നാഥാ, രാക്ഷസന്മാരാൽ ഭയങ്കരമായ ഭയം ഉണ്ടായി; യജ്ഞവും ഞങ്ങളെയും ഈ യാഗം തീരുന്നതുവരെ സംരക്ഷിക്കണമേ.
തഥാ ചകാര ഭഗവാംസ് ത്രിനേത്രോ വൃഷഭധ്വജഃ ശമിത്രാ മൃത്യുനാ സത്ത്രമ് ഋഷീണാം പൂര്ണതാം യയൌ
അങ്ങനെ തന്നെ മൂന്നു കണ്ണുള്ള, കാളയെ പതാകയാക്കിയ ഭഗവാൻ മൃത്യുവിനൊപ്പം ചേർന്ന്, ഋഷിമാരുടെ യാഗം പൂർത്തിയാക്കി.
ഹവിഷാം ഭാഗധേയായ ആജഗ്മുര് അമരാഃ ക്രമാത് താന് അവോചന് മുനിഗണാഃ സംക്ഷുബ്ധാ മൃത്യുനാ സഹ
ഹവിസിന്റെ പങ്ക് ലഭിക്കാൻ അമരന്മാർ അക്രമമായി എത്തി; മൃത്യുവിനൊപ്പം ഉണർന്ന ഋഷിമാർ അവരെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു.