ശേഷതീര്ഥമ് ഇതി ഖ്യാതം സര്വകാമപ്രദായകമ് തസ്യ രൂപം പ്രവക്ഷ്യാമി യന് മയാ പരിഭാഷിതമ്
അത് ശേഷതീർത്ഥം എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു; എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നൽകുന്ന സ്ഥലമാണ്. അതിന്റെ രൂപം ഞാൻ വിശദമാക്കാം, ഞാൻ മുമ്പ് പറഞ്ഞതുപോലെ.
ശേഷോ നാമ മഹാനാഗോ രസാതലപതിഃ പ്രഭുഃ സര്വനാഗൈഃ പരിവൃതോ രസാതലമ് അഥാഭ്യഗാത്
ശേഷൻ എന്ന മഹാസർപ്പം, രസാതലത്തിലെ അധിപൻ, എല്ലാ സർപ്പങ്ങളോടൊപ്പം ചേർന്ന് രസാതലത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.
രാക്ഷസാ ദൈത്യദനുജാഃ പ്രവിഷ്ടാ യേ രസാതലമ് തൈര് നിരസ്തോ ഭോഗിപതിര് മാമ് ഉവാചാഥ വിഹ്വലഃ
രസാതലത്തിൽ പ്രവേശിച്ച ദൈത്യരുടെയും ദാനവരുടെയും സന്തതികളായ റാക്ഷസന്മാർ ശേഷനെയും പുറത്താക്കി; അതിനുശേഷം വിഷമത്തോടെ അദ്ദേഹം എന്നോട് പറഞ്ഞു.
രസാതലം ത്വയാ ദത്തം രാക്ഷസാനാം മമാപി ച തേ മേ സ്ഥാനം ന ദാസ്യന്തി തസ്മാത് ത്വാം ശരണം ഗതഃ
'നീ രസാതലം റാക്ഷസന്മാർക്കും എനിക്കും കൊടുത്തു. പക്ഷേ, അവർ എനിക്ക് താമസിക്കാൻ സ്ഥലം നൽകുന്നില്ല. അതുകൊണ്ട് ഞാൻ നിന്നെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു.'
തതോ ഽഹമ് അബ്രവം നാഗം ഗൌതമീം യാഹി പന്നഗ തത്ര സ്തുത്വാ മഹാദേവം ലപ്സ്യസേ ത്വം മനോരഥമ്
അതിനുശേഷം ഞാൻ ആ സർപ്പനോട് പറഞ്ഞു: 'നീ ഗൗതമിയിലേക്കു പോവുക. അവിടെ മഹാദേവനെ സ്തുതിച്ചാൽ, നീ ആഗ്രഹിച്ചതു നേടും.'
നാന്യോ ഽസ്തി ലോകത്രിതയേ മനോരഥസമര്പകഃ മദ്വാക്യപ്രേരിതോ നാഗോ ഗങ്ഗാമ് ആപ്ലുത്യ യത്നതഃ കൃതാഞ്ജലിപുടോ ഭൂത്വാ തുഷ്ടാവ ത്രിദശേശ്വരമ്
മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും ആഗ്രഹങ്ങൾ നല്കുന്നവൻ വേറൊരുവനില്ല. എന്റെ വാക്ക് കേട്ട്, ആ സർപ്പൻ ശ്രദ്ധയോടെ ഗംഗയിൽ കുളിച്ച്, കൈകൾ കൂട്ടി ദേവന്മാരുടെ അധിപതിയെ സ്തുതിച്ചു.
നമസ് ത്രൈലോക്യനാഥായ ദക്ഷയജ്ഞവിഭേദിനേ ആദികര്ത്രേ നമസ് തുഭ്യം നമസ് ത്രൈലോക്യരൂപിണേ
മൂന്നു ലോകങ്ങളുടെ നാഥനേ, ദക്ഷന്റെ യജ്ഞം നശിപ്പിച്ചവനേ, ആദികർത്താവേ, നിനക്കു വന്ദനം. മൂന്നു ലോകങ്ങൾക്കു രൂപമായവനേ, നിനക്കു വന്ദനം.
നമഃ സഹസ്രശിരസേ നമഃ സംഹാരകാരിണേ സോമസൂര്യാഗ്നിരൂപായ ജലരൂപായ തേ നമഃ
ആയിരം തലകളുള്ളവനേ, സംഹാരത്തിനുള്ള കാരണവനേ, ചന്ദ്രൻ, സൂര്യൻ, അഗ്നി, ജലം എന്നിങ്ങനെ വിവിധ രൂപങ്ങൾ ഉള്ളവനേ, നിനക്കു വന്ദനം.
സര്വദാ സര്വരൂപായ കാലരൂപായ തേ നമഃ പാഹി ശംകര സര്വേശ പാഹി സോമേശ സര്വഗ ജഗന്നാഥ നമസ് തുഭ്യം ദേഹി മേ മനസേപ്സിതമ്
എപ്പോഴും എല്ലാ രൂപങ്ങളുമുള്ളവനേ, കാലരൂപനേ, നിനക്കു വന്ദനം. ശങ്കരാ, സർവ്വേശ്വരാ, സംരക്ഷിക്കണേ; സോമേശ്വരാ, എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞവനേ, ലോകനാഥാ, നിനക്കു വന്ദനം. എന്റെ മനസ്സിലെ ആഗ്രഹം ദയവായി നൽകണേ.
തതോ മഹേശ്വരഃ പ്രീതഃ പ്രാദാന് നാഗേപ്സിതാന് വരാന് വിനാശായ സുരാരീണാം ദൈത്യദാനവരക്ഷസാമ്
അതിനുശേഷം മഹേശ്വരൻ സന്തോഷത്തോടെ സർപ്പനു ആഗ്രഹിച്ച വരങ്ങൾ നൽകി; ദേവന്മാരുടെ ശത്രുക്കളായ ദൈത്യന്മാരെയും ദാനവരെയും റാക്ഷസന്മാരെയും നശിപ്പിക്കാൻ.
ശേഷായ പ്രദദൌ ശൂലം ജഹ്യ് അനേനാരിപുംഗവാന് തതഃ പ്രോക്തഃ ശിവേനാസൌ ശേഷഃ ശൂലേന ഭോഗിഭിഃ
ശേഷനു ശിവൻ ഒരു ത്രിശൂലം നൽകി: 'ഇതുപയോഗിച്ച് നീ ശത്രുക്കളിൽ പ്രധാനരായവരെ സംഹരിക്കണം' എന്ന് പറഞ്ഞു. ശേഷം ശിവൻ ശേഷനും സർപ്പങ്ങൾക്കും ത്രിശൂലത്തിന്റെ ഉപയോഗം പഠിപ്പിച്ചു.
രസാതലമ് അഥോ ഗത്വാ നിജഘാന രിപൂന് രണേ നിഹത്യ നാഗഃ ശൂലേന ദൈത്യദാനവരാക്ഷസാന്
ശേഷം, ശേഷൻ രസാതലത്തിലേക്ക് പോയി യുദ്ധത്തിൽ ശത്രുക്കളെ സംഹരിച്ചു; ത്രിശൂലം ഉപയോഗിച്ച് ദൈത്യന്മാരെയും ദാനവരെയും റാക്ഷസന്മാരെയും കൊല്ലുകയും ചെയ്തു.
ന്യവര്തത പുനര് ദേവോ യത്ര ശേഷേശ്വരോ ഹരഃ പഥാ യേന സമായാതോ ദേവം ദ്രഷ്ടും സ നാഗരാട്
ദേവൻ വീണ്ടും തിരിച്ച് ശേഷന്റെ അധിപനായ ഹരൻ ഇരുന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് പോയി; വന്ന വഴിയിലൂടെ സർപ്പരാജാവും ദൈവത്തെ കാണാൻ എത്തി.
രസാതലാദ് യത്ര ദേവോ ബിലം തത്ര വ്യജായത തസ്മാദ് ബിലതലാദ് യാതം ഗാങ്ഗം വാര്യ് അതിപുണ്യദമ്
ദേവൻ രസാതലത്തിൽ നിന്ന് പുറത്ത് വന്ന സ്ഥലത്ത് ഒരു ഗുഹ ഉണ്ടായി; ആ ഗുഹയുടെ അടിയിൽ നിന്ന് അത്യന്തം പുണ്യമുള്ള ഗംഗാജലം പുറത്ത് ഒഴുകി.
തദ് വാരി ഗങ്ഗാമ് അഗമദ് ഗങ്ഗായാഃ സംഗമസ് തതഃ ദേവസ്യ പുരതശ് ചാപി കുണ്ഡം തത്ര സുവിസ്തരമ്
ആ ജലം ഗംഗയായി മാറി; ഗംഗയുടെ സംഗമത്തിൽ, ദേവന്റെ മുമ്പിൽ, ഒരു വിശാലമായ കുളം അവിടെ ഉണ്ടായി.
നാഗസ് തത്രാകരോദ് ധോമം യത്ര ചാഗ്നിഃ സദാ സ്ഥിതഃ സോഷ്ണം തദ് അഭവദ് വാരി ഗങ്ഗായാസ് തത്ര സംഗമഃ
അവിടെ സർപ്പൻ ഹോമം നടത്തി, എപ്പോഴും അഗ്നി നിലകൊള്ളുന്ന സ്ഥലമായതിനാൽ, ആ ജലം ചൂടുള്ളതായി മാറി; അവിടെ ഗംഗയുടെ സംഗമവും ഉണ്ടായി.
ദേവദേവം സമാരാധ്യ നാഗഃ പ്രീതോ മഹായശാഃ രസാതലം തതോ ഽഭീഷ്ടം ശിവാത് പ്രാപ്യ തലം യയൌ
ദേവദേവനായി മഹാശേഷൻ ഭക്തിപൂർവ്വം ആരാധിച്ചപ്പോൾ, ശിവൻ സന്തോഷത്തോടെ അവനു ആഗ്രഹിച്ച രസാതലലോകം സമ്മാനിച്ചു. പിന്നെ ആ മഹാപ്രശസ്തനായ നാഗൻ ആ ലോകത്തേക്ക് പോയി.
തതഃ പ്രഭൃതി തത് തീര്ഥം നാഗതീര്ഥമ് ഉദാഹൃതമ് സര്വകാമപ്രദം പുണ്യം രോഗദാരിദ്ര്യനാശനമ്
അന്ന് മുതൽ ആ തിര്ഥം 'നാഗതിര്ഥം' എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നിറവേക്കുന്നതും, പുണ്യമുള്ളതും, രോഗവും ദാരിദ്ര്യവും അകറ്റുന്നതുമായ തിര്ഥമാണത്.
ആയുര്ലക്ഷ്മീകരം പുണ്യം സ്നാനദാനാച് ച മുക്തിദമ് ശൃണുയാദ് വാ പഠേദ് ഭക്ത്യാ യോ വാപി സ്മരതേ തു തത്
അത് ആയുസും സമ്പത്തും നൽകുന്ന പുണ്യസ്ഥലമാണ്. അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുകയോ, ദാനം നടത്തുകയോ ചെയ്താൽ മോക്ഷം ലഭിക്കും. അതിനെ ഭക്തിയോടെ കേൾക്കുകയോ, വായിക്കുകയോ, ഓർക്കുകയോ ചെയ്യുന്നവർക്കും അതേ ഫലം ലഭിക്കും.
തീര്ഥം ശേഷേശ്വരോ യത്ര യത്ര ശക്തിപ്രദഃ ശിവഃ ഏകവിംശതിതീര്ഥാനാമ് ഉഭയോസ് തത്ര തീരയോഃ ശതാനി മുനിശാര്ദൂല സര്വസംപത്പ്രദായിനാമ്
മഹർഷികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, ശേഷൻ അധിപതിയായും ശിവൻ ശക്തി നൽകുന്നവനായും നിലകൊള്ളുന്ന ആ തിര്ഥത്തിൽ ഇരുപത്തൊന്ന് തിര്ഥങ്ങളിൽ നൂറുകണക്കിന് പുണ്യസ്ഥലങ്ങൾ ഉണ്ട്. അവയെല്ലാം സമ്പത്ത് നൽകുന്നവയാണ്.
മഹാനലമ് ഇതി ഖ്യാതം വഡവാനലമ് ഉച്യതേ മഹാനലോ യത്ര ദേവോ വഡവാ യത്ര സാ നദീ
അത് മഹാനലമെന്ന പേരിലും വടവാനലമെന്ന പേരിലും അറിയപ്പെടുന്നു. അവിടെ ദേവതയായി മഹാനലവും, ആ നദിക്ക് വടവാ എന്ന പേരുമാണ്.
തത് തീര്ഥം പുത്ര വക്ഷ്യാമി മൃത്യുദോഷജരാപഹമ് പുരാസന് നൈമിഷാരണ്യേ ഋഷയഃ സത്ത്രകാരിണഃ
മകനേ, മരണവും വയസ്സും അകറ്റുന്ന ആ തിര്ഥത്തെക്കുറിച്ച് ഞാൻ പറയാം. പഴയകാലത്ത് നൈമിഷാരണ്യത്തിൽ മഹർഷികൾ വലിയ യാഗം നടത്തി.
ശമിതാരം ച ഋഷയോ മൃത്യും ചക്രുസ് തപസ്വിനഃ വര്തമാനേ സത്ത്രയാഗേ മൃത്യൌ ശമിതരി സ്ഥിതേ
അവിടെ തപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്ന മഹർഷികൾ മരണത്തെ തന്നെ കീഴടക്കി. ആ യാഗം നടക്കുമ്പോൾ, കീഴടക്കപ്പെട്ട മരണം അവിടെ നിലകൊണ്ടിരുന്നു.
ന മമാര തദാ കശ്ചിദ് ഉഭയം സ്ഥാസ്നു ജങ്ഗമമ് വിനാ പശൂന് മുനിശ്രേഷ്ഠ മര്ത്യം ചാമര്ത്യതാം ഗതമ്
അന്നത്തെ കാലത്ത്, ജീവജാലങ്ങളിൽ നിലനിൽക്കുന്നവയോ ചലിക്കുന്നവയോ ആരും മരിച്ചില്ല; മൃഗങ്ങളെ ഒഴികെ. മനുഷ്യർക്ക് അമരത്വം ലഭിച്ചു.
തതസ് ത്രിവിഷ്ടപേ ശൂന്യേ മര്ത്യേ ചൈവാതിസംഭൃതേ മൃത്യുനോപേക്ഷിതേ ദേവാ രാക്ഷസാന് ഊചിരേ തദാ
അപ്പോൾ സ്വർഗ്ഗം ശൂന്യമായും ഭൂമി അതിയായി നിറഞ്ഞതും, മരണത്തെ ആരും കണക്കാക്കാതായതും കണ്ട ദേവന്മാർ അസുരന്മാരോടു പറഞ്ഞു.
ഗച്ഛധ്വമ് ഋഷിസത്ത്രം തന് നാശയധ്വം മഹാധ്വരമ് ഇതി ദേവവചഃ ശ്രുത്വാ പ്രോചുസ് തേ രാക്ഷസാഃ സുരാന്
നിങ്ങൾ പോയി ആ മഹർഷികളുടെ മഹായാഗം നശിപ്പിക്കൂ—ഇങ്ങനെ ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു. ദേവന്മാരുടെ വാക്ക് കേട്ട അസുരന്മാർ അവരോട് മറുപടി പറഞ്ഞു.
വിധ്വംസയാമസ് തം യജ്ഞമ് അസ്മാകം കിം ഫലം തതഃ പ്രവര്തതേ വിനാ ഹേതും ന കോപി ക്വാപി ജാതുചിത്
നാം ആ യാഗം നശിപ്പിക്കും. പക്ഷേ, അതിനാൽ ഞങ്ങൾക്ക് എന്ത് പ്രയോജനം? കാരണം ഇല്ലാതെ എവിടെയും ഒന്നും ഉണ്ടാകാറില്ലല്ലോ.
ദേവാ അപ്യ് അസുരാന് ഊചുര് യജ്ഞാര്ധം ഭവതാമ് അപി ഭവേദ് ഏവ തതോ യാന്തു ഋഷീണാം സത്ത്രമ് ഉത്തമമ്
അപ്പോൾ ദേവന്മാർ അസുരന്മാരോട് പറഞ്ഞു: 'യാഗത്തിന്റെ പാതി നിങ്ങൾക്കും ലഭിക്കും.' അങ്ങനെ അവർ മഹർഷികളുടെ യാഗശാലയിലേക്ക് പോകട്ടെ.
തേ ശ്രുത്വാ ത്വരിതാഃ സര്വേ യത്ര യജ്ഞഃ പ്രവര്തതേ ജഗ്മുസ് തത്ര വിനാശായ ദേവവാക്യാദ് വിശേഷതഃ
അത് കേട്ട ഉടൻ, അസുരന്മാർ എല്ലാവരും ദൈവങ്ങളുടെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം, പ്രത്യേകിച്ച് ആ യാഗം നശിപ്പിക്കാൻ, യാഗം നടക്കുന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് വേഗത്തിൽ പോയി.
തജ് ജ്ഞാത്വാ ഋഷയോ മൃത്യുമ് ആഹുഃ കിം കുര്മഹേ വയമ് ആഗതാ ദേവവചനാദ് രാക്ഷസാ യജ്ഞനാശിനഃ
അത് മനസ്സിലാക്കി മഹർഷികൾ മരണനോടു പറഞ്ഞു: 'നാം എന്ത് ചെയ്യണം? ദേവന്മാരുടെ കല്പനപ്രകാരം യാഗം നശിപ്പിക്കാൻ അസുരന്മാർ എത്തിയിരിക്കുന്നു.'