യാഗഃ ക്ഷണീ ദൃഷ്ടഫലേ ഽസമര്ഥഃ സ നൈവ കര്തുഃ ഫലതീതി മത്വാ ഫലസ്യ ദാനേ പ്രതിഭൂര് ജടീതി നിശ്ചിത്യ ലോകഃ പ്രതികര്മ യാതഃ
ക്ഷണികമായ യാഗം, ഉടൻ ഫലം കാണുന്നവ, യജമാനനു ഫലപ്രദമല്ല. അതിനാൽ ഫലം ലഭിക്കില്ലെന്ന് കരുതി, ജടിയാണ് ഫലത്തിന് ഉത്തരവാദി എന്നു ഉറപ്പിച്ച്, ലോകം മറ്റു കർമങ്ങളിലേക്ക് തിരിഞ്ഞു.
തതഃ സുരേശഃ സംതുഷ്ടോ ദേവാനാം കാര്യസിദ്ധയേ ലോകാനാമ് ഉപകാരാര്ഥം തഥേത്യ് ആഹ സുരാന് പ്രതി
അതിനുശേഷം ദേവേന്ദ്രൻ സന്തോഷത്തോടെ, ദേവന്മാരുടെ ലക്ഷ്യം സാധിക്കാനും ലോകങ്ങളുടെ ക്ഷേമത്തിനും വേണ്ടി, 'അങ്ങനെയാകട്ടെ' എന്ന് ദേവന്മാരോട് പറഞ്ഞു.
തദ്വക്ത്രം പാപരൂപം യദ് ഭീഷണം ലോമഹര്ഷണമ് നികൃത്യ നഖശസ്ത്രൈശ് ച ക്വ സ്ഥാപ്യം ചേത്യ് അഥാബ്രവീത്
അത് ഭയാനകവും രോമാഞ്ചം വരുത്തുന്നതുമായ പാപസ്വരൂപമായ മുഖം, നഖങ്ങളും ആയുധങ്ങളും കൊണ്ട് വേർതിരിച്ചതിനുശേഷം, 'ഇത് എവിടെ വയ്ക്കണം?' എന്നു അവർ ചോദിച്ചു.
തത്രേലാ വിബുധാന് ആഹ നാഹം വോഢും ശിരഃ ക്ഷമാ രസാതലമ് അഥോ യാസ്യേ ഉദധിശ് ചാപ്യ് അഥാബ്രവീത്
അപ്പോൾ എലാ ദേവന്മാരോട് പറഞ്ഞു: 'ഞാൻ ഈ തല വഹിക്കാൻ കഴിയില്ല; ഞാൻ പാതാളത്തിലേക്ക് പോകുന്നു.' അതിനുശേഷം സമുദ്രവും സംസാരിച്ചു.
ശോഷം യാസ്യേ ക്ഷണാദ് ഏവ പുനശ് ചോചുഃ ശിവം സുരാഃ ത്വയൈവൈതദ് ബ്രഹ്മശിരോ ധാര്യം ലോകാനുകമ്പയാ
'ഞാൻ ഉടനെ ഉണങ്ങിപ്പോകും' എന്ന് സമുദ്രം പറഞ്ഞു. വീണ്ടും ദേവന്മാർ ശിവനോട് പറഞ്ഞു: 'ലോകങ്ങളോടുള്ള കരുണകൊണ്ട് ഈ ബ്രഹ്മാവിന്റെ തല നീയേ വഹിക്കണം.'
അച്ഛേദേ ജഗതാം നാശശ് ഛേദേ ദോഷശ് ച താദൃശഃ ഏവം വിമൃശ്യ സോമേശോ ദധാര കശിരസ് തദാ
അത് വെട്ടിയാൽ ലോകങ്ങൾ നശിക്കും; വെട്ടാതിരിക്കുകയാണെങ്കിൽ അത്തരമൊരു ദോഷം ഉണ്ടാകും. ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ച ശേഷം, സോമയുടെ നാഥൻ ആ തല വഹിച്ചു.
തദ് ദൃഷ്ട്വാ ദുഷ്കരം കര്മ ഗൌതമീം പ്രാപ്യ പാവനീമ് അസ്തുവഞ് ജഗതാമ് ഈശം പ്രണയാദ് ഭക്തിതഃ സുരാഃ
അത്രേ ആ ദുഷ്കരമായ പ്രവൃത്തി കണ്ട ദേവന്മാർ, പാവനമായ ഗൗതമീ നദിയിലേയ്ക്ക് എത്തി, ലോകങ്ങളുടെ ഇശ്വരനെ സ്നേഹത്തോടും ഭക്തിയോടും കൂടി സ്തുതിച്ചു.
ദേവേഷ്വ് അമിത്രം കശിരോ ഽതിഭീമം താന് ഭക്ഷണായോപഗതം നികൃത്യ നഖാഗ്രസൂച്യാ ശകലേന്ദുമൌലിസ് ത്യാഗേ ഽപി ദോഷാത് കൃപയാനുധത്തേ
ദേവന്മാരിൽ, അത്യന്തം ഭയങ്കരമായ ബ്രഹ്മാവിന്റെ തല അവരെ തിന്നാൻ സമീപിച്ചപ്പോൾ, ചന്ദ്രകിരീടൻ തന്റെ നഖത്തിന്റെ അഗ്രം കൊണ്ട് അതിനെ വേർതിരിച്ചു; ഉപേക്ഷിക്കുന്നതിൽ ദോഷം ഉണ്ടെങ്കിലും, കരുണകൊണ്ട് അതിനെ വഹിച്ചു.
തത്ര തേ വിബുധാഃ സര്വേ സ്ഥിതാ യേ ബ്രഹ്മണോ ഽന്തികേ തുഷ്ടുവുര് വിബുധേശാനം കര്മ ദൃഷ്ട്വാതിദൈവതമ്
അവിടെ, ബ്രഹ്മാവിന്റെ സമീപത്തുണ്ടായിരുന്ന എല്ലാ ദേവന്മാരും ആ അതിദൈവികമായ പ്രവൃത്തി കണ്ടു ദേവന്മാരുടെ ഇശ്വരനെ സ്തുതിച്ചു.
തതഃ പ്രഭൃതി തത് തീര്ഥം ബ്രഹ്മതീര്ഥമ് ഇതി ശ്രുതമ് അദ്യാപി ബ്രഹ്മണോ രൂപം ചതുര്മുഖമ് അവസ്ഥിതമ്
അന്നുമുതൽ ആ തീർത്ഥം 'ബ്രഹ്മതീർഥം' എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു; ഇന്നും ബ്രഹ്മാവിന്റെ നാലുമുഖ രൂപം അവിടെ നിലനിൽക്കുന്നു.
ശിരോമാത്രം തു യഃ പശ്യേത് സ ഗച്ഛേദ് ബ്രഹ്മണഃ പദമ് യത്ര സ്ഥിത്വാ സ്വയം രുദ്രോ ലൂനവാന് ബ്രഹ്മണഃ ശിരഃ
ബ്രഹ്മാവിന്റെ തല മാത്രം കാണുന്നവൻ ബ്രഹ്മാവിന്റെ ലോകത്തെത്തും; അവിടെ തന്നെയാണ് രുദ്രൻ സ്വയം നിന്നു ബ്രഹ്മാവിന്റെ തല വേർതിരിച്ചത്.
രുദ്രതീര്ഥം തദ് ഏവ സ്യാത് തത്ര സാക്ഷാദ് ദിവാകരഃ ദേവാനാം ച സ്വരൂപേണ സ്ഥിതോ യസ്മാത് തദ് ഉത്തമമ്
അത് 'രുദ്രതീർഥം' എന്നാണു വിളിക്കുന്നത്; അവിടെ സൂര്യൻ വ്യക്തമായി പ്രത്യക്ഷമാണ്, ദേവന്മാർ തങ്ങളുടെ യഥാർത്ഥ രൂപത്തിൽ അവിടെ നിലകൊള്ളുന്നു, അതുകൊണ്ടു അതു ഏറ്റവും ഉന്നതമായതാണ്.
സൌര്യം തീര്ഥം തദ് ആഖ്യാതം സര്വക്രതുഫലപ്രദമ് തത്ര സ്നാത്വാ രവിം ദൃഷ്ട്വാ പുനര്ജന്മ ന വിദ്യതേ
ആ തീർത്ഥം 'സൗര്യ'മെന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു, എല്ലാ യാഗഫലങ്ങളും നൽകുന്നതാണത്; അവിടെ കുളിച്ച് സൂര്യനെ കണ്ടാൽ വീണ്ടും ജനനം ഉണ്ടാകില്ല.
മഹാദേവേന യച് ഛിന്നം ബ്രഹ്മണഃ പഞ്ചമം ശിരഃ ക്ഷേത്രേ ഽവിമുക്തേ സംസ്ഥാപ്യ ദേവതാനാം ഹിതം കൃതമ്
മഹാദേവൻ വെട്ടിയ ബ്രഹ്മാവിന്റെ അഞ്ചാമത്തെ തല, അവിമുക്തക്ഷേത്രത്തിൽ സ്ഥാപിച്ച് ദേവന്മാർക്ക് ഉപകാരമാക്കി.
ബ്രഹ്മതീര്ഥേ ശിരോമാത്രം യോ ദൃഷ്ട്വാ ഗൌതമീതടേ ക്ഷേത്രേ ഽവിമുക്തേ തസ്യൈവ സ്ഥാപിതം യോ ഽനുപശ്യതി കപാലം ബ്രഹ്മണഃ പുണ്യം ബ്രഹ്മഹാ പൂതതാം വ്രജേത്
ബ്രഹ്മതീർത്ഥത്തിൽ, ഗൗതമീയുടെ തീരത്ത്, അവിമുക്തക്ഷേത്രത്തിൽ ബ്രഹ്മാവിന്റെ തല മാത്രം കാണുന്നവനും, അവിടെ ബ്രഹ്മാവിന്റെ കപാലം കാണുന്നവനും മഹാപുണ്യം ലഭിക്കും; ബ്രഹ്മഹത്യ ചെയ്തവനും ശുദ്ധനാകും.
അവിഘ്നം തീര്ഥമ് ആഖ്യാതം സര്വവിഘ്നവിനാശനമ് തത്രാപി വൃത്തമ് ആഖ്യാസ്യേ ശൃണു നാരദ ഭക്തിതഃ
അവിഘ്നം എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന ആ തീർത്ഥം എല്ലാ തടസ്സങ്ങളും നീക്കുന്നതാണ്; അവിടെ സംഭവിച്ചതു ഞാൻ പറയാം, ഭക്തിയോടെ കേൾക്കു നാരദാ.
ദേവസത്ത്രേ പ്രവൃത്തേ തു ഗൌതമ്യാശ് ചോത്തരേ തടേ സമാപ്തിര് നൈവ സത്ത്രസ്യ സംജാതാ വിഘ്നദോഷതഃ
ദൈവിക യാഗം ഗൗതമിയുടെ വടക്കേ കരയിൽ നടക്കുമ്പോൾ, തടസ്സങ്ങൾ കാരണം യാഗം പൂർത്തിയാകാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.
തതഃ സുരഗണാഃ സര്വേ മാമ് അവോചന് ഹരിം തദാ തതോ ധ്യാനഗതോ ഽഹം താന് അവോചം വീക്ഷ്യ കാരണമ്
അപ്പോൾ എല്ലാ ദേവതകളും എന്നെ, ഹരിയെ, സമീപിച്ചു; അതിനുശേഷം, ധ്യാനത്തിൽ ആഴ്ന്ന് കാരണം മനസ്സിലാക്കി ഞാൻ അവരോട് പറഞ്ഞു.
വിനായകകൃതൈര് വിഘ്നൈര് നൈതത് സത്ത്രം സമാപ്യതേ തസ്മാത് സ്തുവന്തു തേ സര്വേ ആദിദേവം വിനായകമ്
വിനായകന്റെ തടസ്സങ്ങൾ കാരണം ഈ യാഗം പൂർത്തിയാകില്ല; അതിനാൽ എല്ലാവരും ആദിദേവനായ വിനായകനെ സ്തുതിക്കണം.
തഥേത്യ് ഉക്ത്വാ സുരഗണാഃ സ്നാത്വാ തേ ഗൌതമീതടേ അസ്തുവന് ഭക്തിതോ ദേവാ ആദിദേവം ഗണേശ്വരമ്
'അങ്ങനെയാകട്ടെ' എന്ന് പറഞ്ഞ ദേവതകൾ ഗൗതമിയുടെ തീരത്ത് കുളിച്ച്, ഭക്തിപൂർവ്വം ആദിദേവനും ഗണപതിയും സ്തുതിച്ചു.
യഃ സര്വകാര്യേഷു സദാ സുരാണാമ് അപീശവിഷ്ണ്വമ്ബുജസംഭവാനാമ് പൂജ്യോ നമസ്യഃ പരിചിന്തനീയസ് തം വിഘ്നരാജം ശരണം വ്രജാമഃ
ദേവന്മാരും, ഈശനും, വിഷ്ണുവും, കമലത്തിൽ ജനിച്ച ബ്രഹ്മാവും പോലും എല്ലായിടത്തും സദാ ആരാധിക്കേണ്ടതും, വന്ദിക്കേണ്ടതും, മനസ്സിൽ ചിന്തിക്കേണ്ടതുമായ വിഘ്നങ്ങളുടെ നാഥനായ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശരണം ഞങ്ങൾ പ്രാപിക്കുന്നു.
ന വിഘ്നരാജേന സമോ ഽസ്തി കശ്ചിദ് ദേവോ മനോവാഞ്ഛിതസംപ്രദാതാ നിശ്ചിത്യ ചൈതത് ത്രിപുരാന്തകോ ഽപി തം പൂജയാമ് ആസ വധേ പുരാണാമ്
മനസ്സിൽ ആഗ്രഹിക്കുന്നതെല്ലാം നൽകുന്ന വിഘ്നരാജനു തുല്യനായ മറ്റൊരു ദേവൻ ഇല്ല. ഇതറിഞ്ഞ്, ത്രിപുരനെ സംഹരിച്ചവനും പുരാതന ശത്രുക്കളെ കൊല്ലുന്നതിന് മുമ്പ് അദ്ദേഹത്തെ ആരാധിച്ചു.
കരോതു സോ ഽസ്മാകമ് അവിഘ്നമ് അസ്മിന് മഹാക്രതൌ സത്വരമ് ആമ്ബികേയഃ ധ്യാതേന യേനാഖിലദേഹഭാജാം പൂര്ണാ ഭവിഷ്യന്തി മനോഭിലാഷാഃ
അംബികയുടെ മകനായ അദ്ദേഹം ഈ മഹായാഗത്തിൽ ഞങ്ങൾക്കു വേഗത്തിൽ എല്ലാ തടസ്സങ്ങളും മാറ്റിക്കൊടുക്കട്ടെ. അദ്ദേഹത്തെ ധ്യാനിച്ചാൽ, എല്ലാ ശരീരധാരികൾക്കും മനസ്സിലുള്ള ആഗ്രഹങ്ങൾ നിറവേറും.
മഹോത്സവോ ഽഭൂദ് അഖിലസ്യ ദേവ്യാ ജാതഃ സുതശ് ചിന്തിതമാത്ര ഏവ അതോ ഽവദന് സുരസംഘാഃ കൃതാര്ഥാഃ സദ്യോജാതം വിഘ്നരാജം നമന്തഃ
ദേവിയുടെ മകൻ ചിന്തിച്ചയുടൻ ജനിച്ചപ്പോൾ എല്ലാവർക്കും വലിയ ഉത്സവമായിരുന്നു. ദേവഗണങ്ങൾ അവരുടെ ലക്ഷ്യം നേടിയതിൽ സന്തോഷത്തോടെ പുതുതായി ജനിച്ച വിഘ്നരാജനെ വണങ്ങി.
യോ മാതുര് ഉത്സങ്ഗഗതോ ഽഥ മാത്രാ നിവാര്യമാണോ ഽപി ബലാച് ച ചന്ദ്രമ് സംഗോപയാമ് ആസ പിതുര് ജടാസു ഗണാധിനാഥസ്യ വിനോദ ഏഷഃ
അമ്മ തടഞ്ഞിട്ടും, അമ്മയുടെ മടിയിൽ കയറി, തന്റെ പിതാവായ ഗണനാഥന്റെ ജടയിൽ ചന്ദ്രനെ ശക്തിയോടെ ഒളിപ്പിച്ചവൻ—ഇതൊക്കെയാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ബാല്യക്രീഡ.
പപൌ സ്തനം മാതുര് അഥാപി തൃപ്തോ യോ ഭ്രാതൃമാത്സര്യകഷായബുദ്ധിഃ ലമ്ബോദരസ് ത്വം ഭവ വിഘ്നരാജോ ലമ്ബോദരം നാമ ചകാര ശംഭുഃ
അദ്ദേഹം അമ്മയുടെ പാലു കുടിച്ചു, തൃപ്തനായിട്ടും സഹോദരനോടുള്ള അസൂയ മനസ്സിൽ സൂക്ഷിച്ചു. നീ വലിയ വയറുള്ളവനായി വിഘ്നങ്ങളുടെ രാജാവായി. ശംഭു നിന്നെ 'ലംബോദരൻ' എന്ന് പേരിട്ടു.
സംവേഷ്ടിതോ ദേവഗണൈര് മഹേശഃ പ്രവര്തതാം നൃത്യമ് ഇതീത്യ് ഉവാച സംതോഷിതോ നൂപുരരാവമാത്രാദ് ഗണേശ്വരത്വേ ഽഭിഷിഷേച പുത്രമ്
ദേവഗണങ്ങൾ ചുറ്റിയപ്പോൾ മഹേശ്വരൻ പറഞ്ഞു: 'നൃത്തം തുടങ്ങട്ടെ.' നൂപുരത്തിന്റെ ശബ്ദം കേട്ടതിൽ സന്തോഷിച്ച അദ്ദേഹം തന്റെ മകനെ ഗണപതിയായി അഭിഷേകം ചെയ്തു.
യോ വിഘ്നപാശം ച കരേണ ബിഭ്രത് സ്കന്ധേ കുഠാരം ച തഥാ പരേണ അപൂജിതോ വിഘ്നമ് അഥോ ഽപി മാതുഃ കരോതി കോ വിഘ്നപതേഃ സമോ ഽന്യഃ
ഒരു കൈയിൽ വിഘ്നങ്ങളുടെ പാശവും മറ്റേ കൈയിൽ കുതാരവും ചുമലിൽ വഹിക്കുന്നവൻ—even അമ്മയെ ആരാധിക്കാതിരുന്നാലും—അവൾക്കു പോലും തടസ്സങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കുന്നവൻ; വിഘ്നപതിക്ക് തുല്യൻ ആരാണ്?
ധര്മാര്ഥകാമാദിഷു പൂര്വപൂജ്യോ ദേവാസുരൈഃ പൂജ്യത ഏവ നിത്യമ് യസ്യാര്ചനം നൈവ വിനാശമ് അസ്തി തം പൂര്വപൂജ്യം പ്രഥമം നമാമി
ധർമ്മം, സമ്പത്ത്, കാമം തുടങ്ങിയ എല്ലാ കാര്യങ്ങളിലും ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും ആദ്യം ആരാധിക്കേണ്ടതും എപ്പോഴും വണങ്ങേണ്ടതുമായവൻ; ആരാചനയിൽ ഒരിക്കലും നാശം വരാത്തവൻ; ആ ആദ്യനാഥനെ ആദ്യം ഞാൻ വണങ്ങുന്നു.
യസ്യാര്ചനാത് പ്രാര്ഥനയാനുരൂപാം ദൃഷ്ട്വാ തു സര്വസ്യ ഫലസ്യ സിദ്ധിമ് സ്വതന്ത്രസാമര്ഥ്യകൃതാതിഗര്വം ഭ്രാതൃപ്രിയം ത്വ് ആഖുരഥം തമ് ഈഡേ
ആരാചനയാൽ, പ്രാർത്ഥനയ്ക്കനുസരിച്ച് എല്ലാ ഫലവും ലഭിക്കുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ, സ്വതന്ത്രശക്തിയിൽ നിന്നുള്ള അഭിമാനവും അതിജീവിക്കാൻ കഴിയുന്നവൻ; സഹോദരനായി പ്രിയപ്പെട്ടവനും എക്കാലവും എരുത്തേറിയവനും ആയ അദ്ദേഹത്തെ ഞാൻ പുകഴ്ത്തുന്നു.