തേഷു സ്നാനമ് അഥോ ദാനം പിതൄണാം ചൈവ തര്പണമ് സര്വം തദ് അക്ഷയം ജ്ഞേയം ശിവസ്യ വചനം യഥാ
അവിടെയുള്ള തീർത്ഥങ്ങളിൽ സ്നാനം, ദാനം, പിതൃകർമ്മങ്ങൾ എന്നിവയൊക്കെ ശിവൻ പറഞ്ഞതുപോലെ അക്ഷയഫലമുള്ളവയാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം.
യസ് ത്വ് ഇദം ശൃണുയാന് നിത്യം സ്മരേദ് അപി പഠേത് തഥാ ആഖ്യാനം മാതൃതീര്ഥാനാമ് ആയുഷ്മാന് സ സുഖീ ഭവേത്
അമ്മമാരുടെ തീർത്ഥങ്ങളേക്കുറിച്ചുള്ള ഈ കഥ ആരെങ്കിലും ദിവസേന കേൾക്കുകയോ ഓർക്കുകയോ വായിക്കുകയോ ചെയ്താൽ, അവൻ ദീർഘായുസ്സും സന്തോഷവും നേടും.
ഇദമ് അപ്യ് അപരം തീര്ഥം ദേവാനാമ് അപി ദുര്ലഭമ് ബ്രഹ്മതീര്ഥമ് ഇതി ഖ്യാതം ഭുക്തിമുക്തിപ്രദം നൃണാമ്
ഇവിടെ മറ്റൊരു തീർത്ഥവും ഉണ്ട്, ദേവന്മാർക്കു പോലും പ്രാപിക്കാനാവാത്തത്. അതാണ് ബ്രഹ്മതീർത്ഥം എന്നു അറിയപ്പെടുന്നത്; മനുഷ്യർക്കു ഭോഗവും മോക്ഷവും നൽകുന്ന സ്ഥലം.
സ്ഥിതേഷു ദേവസൈന്യേഷു പ്രവിഷ്ടേഷു രസാതലമ് ദൈത്യേഷു ച മുനിശ്രേഷ്ഠ തഥാ മാതൃഷു താന് അനു
ദേവസൈന്യം നിലനിൽക്കുമ്പോഴും, ദാനവന്മാർ ഭൂമിയിലേക്ക് കടക്കുമ്പോഴും, മഹർഷിയേ, അമ്മമാരും അവരെ പിന്തുടർന്നു.
മദീയം പഞ്ചമം വക്ത്രം ഗര്ദഭാകൃതി ഭീഷണമ് തദ് വക്ത്രം ദേവസൈന്യേഷു മയി തിഷ്ഠത്യ് ഉവാച ഹ
എന്റെ അഞ്ചാമത്തെ വായ്, ഭയങ്കരമായ കഴുതയുടെ രൂപത്തിൽ, ദേവസൈന്യത്തിനിടയിൽ ഞാൻ നില്ക്കുമ്പോൾ സംസാരിച്ചു.
ഹേ ദൈത്യാഃ കിം പലായന്തേ ന ഭയം വോ ഽസ്തു സത്വരമ് ആഗച്ഛന്തു സുരാന് സര്വാന് ഭക്ഷയിഷ്യേ ക്ഷണാദ് ഇതി
ദാനവരേ, നിങ്ങൾ എന്തിന് ഓടുന്നു? നിങ്ങൾക്ക് ഭയമൊന്നുമില്ല. വേഗം വരൂ; ഞാൻ ദേവന്മാരെ ഒറ്റനിമിഷത്തിൽ ഉണ്ണും!
നിവാരയന്തം മാമ് ഏവം ഭക്ഷണായോദ്യതം തഥാ തം ദൃഷ്ട്വാ വിബുധാഃ സര്വേ വിത്രസ്താ വിഷ്ണുമ് അബ്രുവന്
എന്നെ അങ്ങനെ ദേവന്മാരെ ഉണ്ണാൻ തയ്യാറായി തടയുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ, എല്ലാ ദേവന്മാരും ഭയന്ന് വിഷ്ണുവിനോട് പറഞ്ഞു.
ത്രാഹി വിഷ്ണോ ജഗന്നാഥ ബ്രഹ്മണോ ഽസ്യ മുഖം ലുന ചക്രധൃഗ് വിബുധാന് ആഹ ച്ഛേദ്മി ചക്രേണ വൈ ശിരഃ
വിഷ്ണുവേ, ലോകനാഥാ, ഞങ്ങളെ രക്ഷിക്കൂ! ഇത് ബ്രഹ്മാവിന്റെ വായാണ്. ചക്രധാരിയായ ദേവനേ, ഞങ്ങൾ അതിന്റെ തല ചക്രംകൊണ്ട് വെട്ടും എന്നു പറഞ്ഞു.
കിം തു തച് ഛിന്നമ് ഏവേദം സംഹരേത് സചരാചരമ് മന്ത്രം ബ്രൂമോ ഽത്ര വിബുധാഃ ശ്രൂയതാം സര്വമ് ഏവ ഹി
പക്ഷേ, ആ തല വെട്ടിയാൽ, അതെല്ലാം ചതുര്ജീവികളെയും അകജങ്ങളെയും ഉണ്ണും. ദേവന്മാരേ, നമുക്ക് ഇവിടെ ഒരു മന്ത്രം ഉച്ചരിക്കാം; എല്ലാം ശ്രദ്ധിച്ചു കേൾക്കൂ.
ത്രിനേത്രഃ കശിരശ് ഛേത്താ സ ച ധത്തേ ന സംശയഃ മയാ ച ശംഭുഃ സര്വൈശ് ച സ്തുതഃ പ്രോക്തസ് തഥൈവ ച
മൂന്നു കണ്ണുള്ളവൻ കഴുതയുടെ തല വെട്ടും, അതും അവൻ തന്നെ ചുമക്കും—ഇതിൽ സംശയമില്ല. ഞാൻ ശംഭുവാണ്; എല്ലാവരും എന്നെ ഇങ്ങനെ സ്തുതിക്കുകയും വിളിക്കുകയും ചെയ്തു.
യാഗഃ ക്ഷണീ ദൃഷ്ടഫലേ ഽസമര്ഥഃ സ നൈവ കര്തുഃ ഫലതീതി മത്വാ ഫലസ്യ ദാനേ പ്രതിഭൂര് ജടീതി നിശ്ചിത്യ ലോകഃ പ്രതികര്മ യാതഃ
ക്ഷണികമായ യാഗം, ഉടൻ ഫലം കാണുന്നവ, യജമാനനു ഫലപ്രദമല്ല. അതിനാൽ ഫലം ലഭിക്കില്ലെന്ന് കരുതി, ജടിയാണ് ഫലത്തിന് ഉത്തരവാദി എന്നു ഉറപ്പിച്ച്, ലോകം മറ്റു കർമങ്ങളിലേക്ക് തിരിഞ്ഞു.
തതഃ സുരേശഃ സംതുഷ്ടോ ദേവാനാം കാര്യസിദ്ധയേ ലോകാനാമ് ഉപകാരാര്ഥം തഥേത്യ് ആഹ സുരാന് പ്രതി
അതിനുശേഷം ദേവേന്ദ്രൻ സന്തോഷത്തോടെ, ദേവന്മാരുടെ ലക്ഷ്യം സാധിക്കാനും ലോകങ്ങളുടെ ക്ഷേമത്തിനും വേണ്ടി, 'അങ്ങനെയാകട്ടെ' എന്ന് ദേവന്മാരോട് പറഞ്ഞു.
തദ്വക്ത്രം പാപരൂപം യദ് ഭീഷണം ലോമഹര്ഷണമ് നികൃത്യ നഖശസ്ത്രൈശ് ച ക്വ സ്ഥാപ്യം ചേത്യ് അഥാബ്രവീത്
അത് ഭയാനകവും രോമാഞ്ചം വരുത്തുന്നതുമായ പാപസ്വരൂപമായ മുഖം, നഖങ്ങളും ആയുധങ്ങളും കൊണ്ട് വേർതിരിച്ചതിനുശേഷം, 'ഇത് എവിടെ വയ്ക്കണം?' എന്നു അവർ ചോദിച്ചു.
തത്രേലാ വിബുധാന് ആഹ നാഹം വോഢും ശിരഃ ക്ഷമാ രസാതലമ് അഥോ യാസ്യേ ഉദധിശ് ചാപ്യ് അഥാബ്രവീത്
അപ്പോൾ എലാ ദേവന്മാരോട് പറഞ്ഞു: 'ഞാൻ ഈ തല വഹിക്കാൻ കഴിയില്ല; ഞാൻ പാതാളത്തിലേക്ക് പോകുന്നു.' അതിനുശേഷം സമുദ്രവും സംസാരിച്ചു.
ശോഷം യാസ്യേ ക്ഷണാദ് ഏവ പുനശ് ചോചുഃ ശിവം സുരാഃ ത്വയൈവൈതദ് ബ്രഹ്മശിരോ ധാര്യം ലോകാനുകമ്പയാ
'ഞാൻ ഉടനെ ഉണങ്ങിപ്പോകും' എന്ന് സമുദ്രം പറഞ്ഞു. വീണ്ടും ദേവന്മാർ ശിവനോട് പറഞ്ഞു: 'ലോകങ്ങളോടുള്ള കരുണകൊണ്ട് ഈ ബ്രഹ്മാവിന്റെ തല നീയേ വഹിക്കണം.'
അച്ഛേദേ ജഗതാം നാശശ് ഛേദേ ദോഷശ് ച താദൃശഃ ഏവം വിമൃശ്യ സോമേശോ ദധാര കശിരസ് തദാ
അത് വെട്ടിയാൽ ലോകങ്ങൾ നശിക്കും; വെട്ടാതിരിക്കുകയാണെങ്കിൽ അത്തരമൊരു ദോഷം ഉണ്ടാകും. ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ച ശേഷം, സോമയുടെ നാഥൻ ആ തല വഹിച്ചു.
തദ് ദൃഷ്ട്വാ ദുഷ്കരം കര്മ ഗൌതമീം പ്രാപ്യ പാവനീമ് അസ്തുവഞ് ജഗതാമ് ഈശം പ്രണയാദ് ഭക്തിതഃ സുരാഃ
അത്രേ ആ ദുഷ്കരമായ പ്രവൃത്തി കണ്ട ദേവന്മാർ, പാവനമായ ഗൗതമീ നദിയിലേയ്ക്ക് എത്തി, ലോകങ്ങളുടെ ഇശ്വരനെ സ്നേഹത്തോടും ഭക്തിയോടും കൂടി സ്തുതിച്ചു.
ദേവേഷ്വ് അമിത്രം കശിരോ ഽതിഭീമം താന് ഭക്ഷണായോപഗതം നികൃത്യ നഖാഗ്രസൂച്യാ ശകലേന്ദുമൌലിസ് ത്യാഗേ ഽപി ദോഷാത് കൃപയാനുധത്തേ
ദേവന്മാരിൽ, അത്യന്തം ഭയങ്കരമായ ബ്രഹ്മാവിന്റെ തല അവരെ തിന്നാൻ സമീപിച്ചപ്പോൾ, ചന്ദ്രകിരീടൻ തന്റെ നഖത്തിന്റെ അഗ്രം കൊണ്ട് അതിനെ വേർതിരിച്ചു; ഉപേക്ഷിക്കുന്നതിൽ ദോഷം ഉണ്ടെങ്കിലും, കരുണകൊണ്ട് അതിനെ വഹിച്ചു.
തത്ര തേ വിബുധാഃ സര്വേ സ്ഥിതാ യേ ബ്രഹ്മണോ ഽന്തികേ തുഷ്ടുവുര് വിബുധേശാനം കര്മ ദൃഷ്ട്വാതിദൈവതമ്
അവിടെ, ബ്രഹ്മാവിന്റെ സമീപത്തുണ്ടായിരുന്ന എല്ലാ ദേവന്മാരും ആ അതിദൈവികമായ പ്രവൃത്തി കണ്ടു ദേവന്മാരുടെ ഇശ്വരനെ സ്തുതിച്ചു.
തതഃ പ്രഭൃതി തത് തീര്ഥം ബ്രഹ്മതീര്ഥമ് ഇതി ശ്രുതമ് അദ്യാപി ബ്രഹ്മണോ രൂപം ചതുര്മുഖമ് അവസ്ഥിതമ്
അന്നുമുതൽ ആ തീർത്ഥം 'ബ്രഹ്മതീർഥം' എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു; ഇന്നും ബ്രഹ്മാവിന്റെ നാലുമുഖ രൂപം അവിടെ നിലനിൽക്കുന്നു.
ശിരോമാത്രം തു യഃ പശ്യേത് സ ഗച്ഛേദ് ബ്രഹ്മണഃ പദമ് യത്ര സ്ഥിത്വാ സ്വയം രുദ്രോ ലൂനവാന് ബ്രഹ്മണഃ ശിരഃ
ബ്രഹ്മാവിന്റെ തല മാത്രം കാണുന്നവൻ ബ്രഹ്മാവിന്റെ ലോകത്തെത്തും; അവിടെ തന്നെയാണ് രുദ്രൻ സ്വയം നിന്നു ബ്രഹ്മാവിന്റെ തല വേർതിരിച്ചത്.
രുദ്രതീര്ഥം തദ് ഏവ സ്യാത് തത്ര സാക്ഷാദ് ദിവാകരഃ ദേവാനാം ച സ്വരൂപേണ സ്ഥിതോ യസ്മാത് തദ് ഉത്തമമ്
അത് 'രുദ്രതീർഥം' എന്നാണു വിളിക്കുന്നത്; അവിടെ സൂര്യൻ വ്യക്തമായി പ്രത്യക്ഷമാണ്, ദേവന്മാർ തങ്ങളുടെ യഥാർത്ഥ രൂപത്തിൽ അവിടെ നിലകൊള്ളുന്നു, അതുകൊണ്ടു അതു ഏറ്റവും ഉന്നതമായതാണ്.
സൌര്യം തീര്ഥം തദ് ആഖ്യാതം സര്വക്രതുഫലപ്രദമ് തത്ര സ്നാത്വാ രവിം ദൃഷ്ട്വാ പുനര്ജന്മ ന വിദ്യതേ
ആ തീർത്ഥം 'സൗര്യ'മെന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു, എല്ലാ യാഗഫലങ്ങളും നൽകുന്നതാണത്; അവിടെ കുളിച്ച് സൂര്യനെ കണ്ടാൽ വീണ്ടും ജനനം ഉണ്ടാകില്ല.
മഹാദേവേന യച് ഛിന്നം ബ്രഹ്മണഃ പഞ്ചമം ശിരഃ ക്ഷേത്രേ ഽവിമുക്തേ സംസ്ഥാപ്യ ദേവതാനാം ഹിതം കൃതമ്
മഹാദേവൻ വെട്ടിയ ബ്രഹ്മാവിന്റെ അഞ്ചാമത്തെ തല, അവിമുക്തക്ഷേത്രത്തിൽ സ്ഥാപിച്ച് ദേവന്മാർക്ക് ഉപകാരമാക്കി.
ബ്രഹ്മതീര്ഥേ ശിരോമാത്രം യോ ദൃഷ്ട്വാ ഗൌതമീതടേ ക്ഷേത്രേ ഽവിമുക്തേ തസ്യൈവ സ്ഥാപിതം യോ ഽനുപശ്യതി കപാലം ബ്രഹ്മണഃ പുണ്യം ബ്രഹ്മഹാ പൂതതാം വ്രജേത്
ബ്രഹ്മതീർത്ഥത്തിൽ, ഗൗതമീയുടെ തീരത്ത്, അവിമുക്തക്ഷേത്രത്തിൽ ബ്രഹ്മാവിന്റെ തല മാത്രം കാണുന്നവനും, അവിടെ ബ്രഹ്മാവിന്റെ കപാലം കാണുന്നവനും മഹാപുണ്യം ലഭിക്കും; ബ്രഹ്മഹത്യ ചെയ്തവനും ശുദ്ധനാകും.
അവിഘ്നം തീര്ഥമ് ആഖ്യാതം സര്വവിഘ്നവിനാശനമ് തത്രാപി വൃത്തമ് ആഖ്യാസ്യേ ശൃണു നാരദ ഭക്തിതഃ
അവിഘ്നം എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന ആ തീർത്ഥം എല്ലാ തടസ്സങ്ങളും നീക്കുന്നതാണ്; അവിടെ സംഭവിച്ചതു ഞാൻ പറയാം, ഭക്തിയോടെ കേൾക്കു നാരദാ.
ദേവസത്ത്രേ പ്രവൃത്തേ തു ഗൌതമ്യാശ് ചോത്തരേ തടേ സമാപ്തിര് നൈവ സത്ത്രസ്യ സംജാതാ വിഘ്നദോഷതഃ
ദൈവിക യാഗം ഗൗതമിയുടെ വടക്കേ കരയിൽ നടക്കുമ്പോൾ, തടസ്സങ്ങൾ കാരണം യാഗം പൂർത്തിയാകാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.
തതഃ സുരഗണാഃ സര്വേ മാമ് അവോചന് ഹരിം തദാ തതോ ധ്യാനഗതോ ഽഹം താന് അവോചം വീക്ഷ്യ കാരണമ്
അപ്പോൾ എല്ലാ ദേവതകളും എന്നെ, ഹരിയെ, സമീപിച്ചു; അതിനുശേഷം, ധ്യാനത്തിൽ ആഴ്ന്ന് കാരണം മനസ്സിലാക്കി ഞാൻ അവരോട് പറഞ്ഞു.
വിനായകകൃതൈര് വിഘ്നൈര് നൈതത് സത്ത്രം സമാപ്യതേ തസ്മാത് സ്തുവന്തു തേ സര്വേ ആദിദേവം വിനായകമ്
വിനായകന്റെ തടസ്സങ്ങൾ കാരണം ഈ യാഗം പൂർത്തിയാകില്ല; അതിനാൽ എല്ലാവരും ആദിദേവനായ വിനായകനെ സ്തുതിക്കണം.
തഥേത്യ് ഉക്ത്വാ സുരഗണാഃ സ്നാത്വാ തേ ഗൌതമീതടേ അസ്തുവന് ഭക്തിതോ ദേവാ ആദിദേവം ഗണേശ്വരമ്
'അങ്ങനെയാകട്ടെ' എന്ന് പറഞ്ഞ ദേവതകൾ ഗൗതമിയുടെ തീരത്ത് കുളിച്ച്, ഭക്തിപൂർവ്വം ആദിദേവനും ഗണപതിയും സ്തുതിച്ചു.