ഏതച് ഛ്രുത്വാ പിതൃവചസ് തഥേത്യ് ആഹ സ നാഗരാട് കാമരൂപമ് അവാപ്യാഥ ഭാര്യയാ സഹ സുവ്രതഃ
പിതാവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, ആ നാഗരാജാവ് 'അങ്ങനെയാകട്ടെ' എന്നു പറഞ്ഞു. ഇഷ്ടമായ രൂപം സ്വീകരിച്ച്, തന്റെ സദാചാരമുള്ള ഭാര്യയോടൊപ്പം—
പിത്രാ മാത്രാ തഥാ പുത്രൈ രാജ്യം കൃത്വാ സുവിസ്തരമ് യാതേ പിതരി സ്വര്ലോകം പുത്രാന് സ്ഥാപ്യ സ്വകേ പദേ
പിതാവിനും മാതാവിനും മക്കളോടൊപ്പം രാജ്യം വിശാലമായി ഭരിച്ച്, പിതാവ് സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് പോയപ്പോൾ, തന്റെ മക്കളെ സ്വന്തം സ്ഥാനത്ത് സ്ഥാപിച്ചു.
ഭാര്യാമാത്യാദിസഹിതസ് തതഃ ശിവപുരം യയൌ തതഃ പ്രഭൃതി തത് തീര്ഥം നാഗതീര്ഥമ് ഇതി ശ്രുതമ്
ഭാര്യയും മന്ത്രിമാരും മറ്റു കൂട്ടുകാരും ഒക്കെയും കൂട്ടി, അവൻ ശിവപുരത്തിലേക്ക് പോയി. അന്ന് മുതൽ ആ തീർത്ഥം നാഗതീർഥം എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു.
യത്ര നാഗേശ്വരോ ദേവോ ഭോഗവത്യാ പ്രതിഷ്ഠിതഃ തത്ര സ്നാനം ച ദാനം ച സര്വക്രതുഫലപ്രദമ്
ഭോഗവതിയിൽ നാഗേശ്വരൻ ദേവൻ പ്രതിഷ്ഠിതനായിരിക്കുന്ന സ്ഥലത്ത്, അവിടെ സ്നാനവും ദാനവും ചെയ്യുന്നത് എല്ലാ യാഗഫലവും നൽകുന്നു.
മാതൃതീര്ഥമ് ഇതി ഖ്യാതം സര്വസിദ്ധികരം നൃണാമ് ആധിഭിര് മുച്യതേ ജന്തുസ് തത്തീര്ഥസ്മരണാദ് അപി
മാതൃതീർഥം എന്നറിയപ്പെടുന്ന ആ സ്ഥലം മനുഷ്യർക്കു എല്ലാ സിദ്ധികളും നൽകുന്നു. ആ തീർത്ഥം ഓർത്താലും ജീവികൾക്ക് ദുഃഖങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചനം ലഭിക്കും.
ദേവാനാമ് അസുരാണാം ച സംഗരോ ഽഭൂത് സുദാരുണഃ നാശക്നുവംസ് തദാ ജേതും ദേവാ ദാനവസംഗരമ്
ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും തമ്മിൽ അത്യന്തം ഭയങ്കരമായ യുദ്ധം നടന്നു. അപ്പോൾ ദേവന്മാർക്ക് ദാനവസേനയെ ജയിക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.
തദാഹമ് അഗമം ദേവൈസ് തിഷ്ഠന്തം ശൂലപാണിനമ് അസ്തവം വിവിധൈര് വാക്യൈഃ കൃതാഞ്ജലിപുടഃ ശനൈഃ
അപ്പോൾ ഞാൻ ദേവന്മാരോടൊപ്പം നിലകൊണ്ടിരുന്ന ത്രിശൂലധാരിയെ സമീപിച്ചു, കൈകൂപ്പി ഭക്തിപൂർവ്വം വിവിധ വാക്കുകളിൽ സ്തുതിച്ചു.
സംമന്ത്ര്യ ദേവൈര് അസുരൈശ് ച സര്വൈര് യദാഹൃതം സംമഥിതും സമുദ്രമ് യത് കാലകൂടം സമഭൂന് മഹേശ തത് ത്വാം വിനാ കോ ഗ്രസിതും സമര്ഥഃ
ദേവന്മാരോടും അസുരന്മാരോടും ചേർന്ന് ആലോചിച്ച് സമുദ്രം കുലുക്കിയപ്പോൾ, ആ ഭയങ്കര വിഷം ഉദിച്ചപ്പോൾ, മഹാദേവാ, അതു കുടിക്കുവാൻ നിങ്ങളെ കൂടാതെ മറ്റാരും കഴിയുംവരുണ്ടോ?
പുഷ്പപ്രഹാരേണ ജഗത്ത്രയം യഃ സ്വാധീനമ് ആപാദയിതും സമര്ഥഃ മാരോ ഹരേ ഽപ്യ് അന്യസുരാദിവന്ദ്യോ വിതായമാനോ വിലയം പ്രയാതഃ
പൂക്കളുടെ മഴയാൽ മൂന്നു ലോകവും കീഴടക്കാൻ കഴിയുന്നവൻ, ഹരിക്കും മറ്റുള്ള ദേവന്മാർക്കും വന്ദ്യനായ കാമൻ, ഒടുവിൽ നശിച്ചു അപ്രത്യക്ഷനായി.
വിമഥ്യ വാരീശമ് അനങ്ഗശത്രോ യദ് ഉത്തമം തത് തു ദിവൌകസേഭ്യഃ ദത്ത്വാ വിഷം സംഹരന് നീലകണ്ഠ കോ വാ ധര്തും ത്വാമ് ഋതേ വൈ സമര്ഥഃ
ജലാധിപനെ കുലുക്കി, കാമന്റെ ശത്രുവേ, അതിലെ ഏറ്റവും നല്ലത് ദേവന്മാർക്ക് നൽകി, വിഷം നിങ്ങൾ തന്നെ ഏറ്റുവാങ്ങി; നീലകണ്ഠാ, നിങ്ങളെ ഒഴികെ അതു സഹിക്കാൻ മറ്റാരുണ്ട്?
തതശ് ച തുഷ്ടോ ഭഗവാന് ആദികര്താ ത്രിലോചനഃ
അതിനുശേഷം ആദികർത്താവും മൂന്നുകണ്ണുള്ളവനും ആയ ഭഗവാൻ സന്തോഷിച്ചു.
ദാസ്യേ ഽഹം യദ് അഭീഷ്ടം വോ ബ്രുവന്തു സുരസത്തമാഃ
"നിങ്ങൾക്ക് ഇഷ്ടമുള്ളതെന്തും ഞാൻ നൽകാം; ദേവന്മാരിൽ പ്രധാനർ ആഗ്രഹങ്ങൾ പറയട്ടെ."
ദാനവേഭ്യോ ഭയം ഘോരം തത്രൈഹി വൃഷഭധ്വജ ജഹി ശത്രൂന് സുരാന് പാഹി നാഥവന്തസ് ത്വയാ പ്രഭോ
"വൃഷഭധ്വജാ, ഇവിടെ വന്ന് അസുരന്മാരുടെ ഭയങ്കര ഭീഷണി നീക്കി, ശത്രുക്കളെ സംഹരിച്ച് ദേവന്മാരെ രക്ഷിക്കണമേ; ഭഗവാനെ, നിങ്ങൾ തന്നെയാണ് അവരുടെ രക്ഷാധികാരി."
നിഷ്കാരണഃ സുഹൃച് ഛംഭോ നാഭവിഷ്യദ് ഭവാന് യദി തദാകരിഷ്യന് കിമ് ഇവ ദുഃഖാര്താഃ സര്വദേഹിനഃ
ശംഭോ, കാരണം ഒന്നുമില്ലാതെ സ്നേഹിതനായി നിങ്ങൾ സഹായിച്ചില്ലെങ്കിൽ, എല്ലാ ജീവികളും ദുഃഖത്തിൽ ആകുമ്പോൾ എന്ത് ചെയ്യും?
ഇത്യ് ഉക്തസ് തത്ക്ഷണാത് പ്രായാദ് യത്ര തേ ദേവശത്രവഃ തത്ര തദ് യുദ്ധമ് അഭവച് ഛംകരേണ സുരദ്വിഷാമ്
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതോടെ, അപ്പോൾ തന്നെ അദ്ദേഹം ദേവശത്രുക്കൾക്കിടയിലേക്ക് പോയി; അവിടം ശംകരനും ദേവദ്വേഷികളുമായി യുദ്ധം നടന്നു.
തതസ് ത്രിലോചനഃ ശ്രാന്തസ് തമോരൂപധരഃ ശിവഃ ലലാടാദ് വ്യപതംസ് തസ്യ യുധ്യതഃ സ്വേദബിന്ദവഃ
അതിനുശേഷം മൂന്നുകണ്ണുള്ള ശിവൻ, ക്ഷീണിച്ച് ഇരുണ്ട രൂപം ധരിച്ചു യുദ്ധം ചെയ്യുമ്പോൾ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ നെറ്റിയിൽ നിന്ന് വിയർപ്പിന്റെ തുള്ളികൾ വീണു.
സ സംഹരന് ദൈത്യഗണാംസ് താമസീം മൂര്തിമ് ആശ്രിതഃ താം മൂര്തിമ് അസുരാ ദൃഷ്ട്വാ മേരുപൃഷ്ഠാദ് ഭുവം യയുഃ
അദ്ദേഹം ഇരുണ്ട രൂപം സ്വീകരിച്ച് ദൈത്യസംഘങ്ങളെ സംഹരിച്ചു; ആ ഭയാനകമായ രൂപം കണ്ട അസുരന്മാർ മേറു പർവ്വതത്തിന്റെ മുകളിൽ നിന്ന് ഭൂമിയിലേക്ക് ഓടി.
സ സംഹരന് സര്വദൈത്യാംസ് തദാഗച്ഛദ് ഭുവം ഹരഃ ഇതശ് ചേതശ് ച ഭീതാസ് തേ ഽധാവന് സര്വാം മഹീമ് ഇമാമ്
ഇങ്ങനെ ഹരൻ എല്ലാ ദൈത്യന്മാരെയും സംഹരിച്ച് ഭൂമിയിലേക്കെത്തി; ഭയത്താൽ അവൻമാർ എല്ലാടത്തും ഈ ലോകം മുഴുവൻ ഓടി മറഞ്ഞു.
തഥൈവ കോപാദ് രുദ്രോ ഽപി ശത്രൂംസ് താന് അനുധാവതി തഥൈവ യുധ്യതഃ ശംഭോഃ പതിതാഃ സ്വേദബിന്ദവഃ
അതു പോലെ കോപത്തോടെ രുദ്രനും ആ ശത്രുക്കളെ പിന്തുടർന്നു; ശംഭു യുദ്ധം ചെയ്യുമ്പോൾ വീണ്ടും വിയർപ്പിന്റെ തുള്ളികൾ വീണു.
യത്ര യത്ര ഭുവം പ്രാപ്തോ ബിന്ദുര് മാഹേശ്വരോ മുനേ തത്ര തത്ര ശിവാകാരാ മാതരോ ജജ്ഞിരേ തതഃ
മഹർഷേ, ശിവന്റെ വിയർപ്പിന്റെ ഓരോ തുള്ളിയും ഭൂമിയിൽ വീണിടത്തൊക്കെയും അവിടം ശിവസ്വരൂപിയായ മാതാക്കൾ ജനിച്ചു.
പ്രോചുര് മഹേശ്വരം സര്വാഃ ഖാദാമസ് ത്വ് അസുരാന് ഇതി തതഃ പ്രോവാച ഭഗവാന് സര്വൈഃ സുരഗണൈര് വൃതഃ
എല്ലാ മാതാക്കളും മഹേശ്വരനോട് പറഞ്ഞു: "അസുരന്മാരെ ഞങ്ങൾ തിന്നട്ടെ." അപ്പോൾ ദേവസംഘങ്ങൾക്കിടയിൽ ഭഗവാൻ ഉത്തരം പറഞ്ഞു.
സ്വര്ഗാദ് ഭുവമ് അനുപ്രാപ്താ രാക്ഷസാസ് തേ രസാതലമ് അനുപ്രാപ്താസ് തതഃ സര്വാഃ ശൃണ്വന്തു മമ ഭാഷിതമ്
"സ്വർഗത്തിൽ നിന്ന് ഭൂമിയിലേക്കും, ഭൂമിയിൽ നിന്ന് പാതാളത്തിലേക്കും എത്തിയ രാക്ഷസന്മാർ, എല്ലാവരും എന്റെ വാക്ക് കേൾക്കട്ടെ."
യത്ര യത്ര ദ്വിഷോ യാന്തി തത്ര ഗച്ഛന്തു മാതരഃ രസാതലമ് അനുപ്രാപ്താ ഇദാനീം മദ്ഭയാദ് ദ്വിഷഃ ഭവത്യോ ഽപ്യ് അനുഗച്ഛന്തു രസാതലമ് അനു ദ്വിഷഃ
"ശത്രുക്കൾ പോകുന്നിടത്തൊക്കെയും മാതാക്കൾ അവിടേക്ക് പോകണം; എന്റെ ഭയത്താൽ പാതാളത്തിലേക്ക് പോയവരെ, നിങ്ങൾയും അവരെ പിന്തുടർന്ന് അവിടേക്ക് പോവണം."
താശ് ച ജഗ്മുര് ഭുവം ഭിത്ത്വാ യത്ര തേ ദൈത്യദാനവാഃ താന് ഹത്വാ മാതരഃ സര്വാന് ദേവാരീന് അതിഭീഷണാന്
അപ്പോൾ ആ മാതാക്കൾ ഭൂമിയെ തുളച്ച് ദൈത്യന്മാരും ദാനവന്മാരും ഉണ്ടായിരുന്നിടത്തേക്ക് ചെന്നു; ദേവന്മാരുടെ അതിഭീകരമായ ശത്രുക്കളെ അവർ സംഹരിച്ചു.
പുനര് ദേവാന് ഉപാജഗ്മുഃ പഥാ തേനൈവ മാതരഃ ഗതാശ് ച മാതരോ യാവദ് യാവച് ച പുനര് ആഗതാഃ
മറുവർഷം ദേവന്മാർ വീണ്ടും സമീപിച്ചു. അതേ വഴി തന്നെയാണ് അമ്മമാർ പുറപ്പെട്ടത്; അവർ എത്ര ദൂരം പോയോ, അത്രയും ദൂരം തിരികെ വന്നു.
താവദ് ദേവാഃ സ്ഥിതാ ആസന് ഗൌതമീതീരമ് ആശ്രിതാഃ പ്രസ്ഥാനാത് തത്ര മാതൄണാം സുരാണാം ച പ്രതിഷ്ഠിതേഃ
ദേവന്മാർ ഗൗതമീ നദിയുടെ തീരത്ത് അഭയം തേടി അവിടെ തന്നെ നിന്നു, അമ്മമാരും ദേവന്മാരും ആ സ്ഥലത്ത് നിന്ന് പൂർണ്ണമായി പുറപ്പെട്ടതുവരെ.
പ്രതിഷ്ഠാനം തു തത് ക്ഷേത്രം പുണ്യം വിജയവര്ധനമ് മാതൄണാം യത്ര ചോത്പത്തിര് മാതൃതീര്ഥം പൃഥക് പൃഥക്
അമ്മമാർ ഉൽഭവിച്ച ആ സ്ഥലം പുണ്യമായ ഒരു ക్షേത്രമാണ്, വിജയത്തെ വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതും. ഓരോ അമ്മയ്ക്കും തങ്ങളുടെ സ്വന്തം തീർത്ഥമുണ്ട്.
തത്ര തത്ര ബിലാന്യ് ആസന് രസാതലഗതാനി ച സുരാസ് താഭ്യോ വരാന് പ്രോചുര് ലോകേ പൂജാം യഥാ ശിവഃ
അവിടവിടെയായി ഭൂമിയിലേക്ക് പോകുന്ന കുഴികൾ ഉണ്ടായിരുന്നു. ദേവന്മാർ അമ്മമാർക്ക് വരങ്ങൾ നൽകി, ലോകത്ത് ശിവനെപോലെ തന്നെ അവർക്ക് പൂജ ലഭിക്കുമെന്ന് ഉറപ്പു നൽകി.
പ്രാപ്നോതി തദ്വന് മാതൃഭ്യഃ പൂജാ ഭവതു സര്വദാ ഇത്യ് ഉക്ത്വാന്തര്ദധുര് ദേവാ ആസംസ് തത്രൈവ മാതരഃ
ശിവനെപോലെ അമ്മമാർക്കും എല്ലായ്പ്പോഴും പൂജ ലഭിക്കട്ടെ എന്ന് പറഞ്ഞ്, ദേവന്മാർ അപ്രത്യക്ഷരായി; അമ്മമാർ അവിടെയായിരുന്നു.
യത്ര യത്ര സ്ഥിതാ ദേവ്യോ മാതൃതീര്ഥം തതോ വിദുഃ സുരാണാമ് അപി സേവ്യാനി കിം പുനര് മാനുഷാദിഭിഃ
ദേവികൾ എവിടെയുണ്ടോ, അവിടെയാണ് അമ്മമാരുടെ തീർത്ഥം എന്നു അറിയപ്പെടുന്നത്. ദേവന്മാർ പോലും അവിടെ സേവനം ചെയ്യണം, മനുഷ്യർക്കും മറ്റുള്ളവർക്കും അതിനേക്കാൾ കൂടുതൽ ആവശ്യമാണ്.