സോ ഽഹം പതിസ് ത്വം ച ഭാര്യാ നാമ്നാ ഭോഗവതീ പുരാ ഉമാവാക്യാജ് ജഹാസോച്ചൈഃ ശംഭുഃ പ്രീതോ രഹോഗതഃ
അങ്ങനെ ഞാൻ ഭർത്താവും നീ ഭാര്യയും, ഭോഗവതിയെന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നവളും ആകുന്നു. മുൻകാലത്ത് ഉമയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് സന്തോഷത്തോടെ ശംഭു രഹസ്യമായി ഉച്ചത്തിൽ ചിരിച്ചു.
മമാപി ചാഗതം ഭദ്രേ ഹാസ്യം തദ്ദേവസംനിധൌ തതസ് തു കുപിതഃ ശംഭുഃ പ്രാദാച് ഛാപം മമേദൃശമ്
സൗഭാഗ്യവതിയേ, ദേവന്മാരുടെ സന്നിധിയിൽ ഞാൻ പോലും ചിരിച്ചു. അതിനുശേഷം ശംഭു കോപിച്ച് എന്നെ ഇങ്ങനെയൊരു ശാപം നൽകി.
മനുഷ്യയോനൌ ത്വം സര്പോ ഭവിതാ ജ്ഞാനവാന് ഇതി
നീ മനുഷ്യരിൽ പാമ്പായി ജനിക്കും, ജ്ഞാനത്തോടെ.
തതഃ പ്രസാദിതഃ ശംഭുസ് ത്വയാ ഭദ്രേ മയാ സഹ തതശ് ചോക്തം തേന ഭദ്രേ ഗൌതമ്യാം മമ പൂജനമ്
അതിനുശേഷം, ഭദ്രയായവളേ, നീ എന്നോടൊപ്പം ശംഭുവിനെ സന്തോഷിപ്പിച്ചു. അപ്പോൾ അവൻ പറഞ്ഞു: 'ഭദ്രയായവളേ, ഗൗതമിയിൽ എന്നെ പൂജിക്കൂ.'
കുര്വതോ ജ്ഞാനമ് ആധാസ്യേ യദാ സര്പാകൃതേസ് തവ തദാ വിശാപോ ഭവിതാ ഭോഗവത്യാഃ പ്രസാദതഃ
നീ ഗൗതമിയിൽ പാമ്പിന്റെ രൂപത്തിൽ പൂജ ചെയ്യുമ്പോൾ, ഞാൻ നിനക്ക് ജ്ഞാനം നൽകും. അപ്പോൾ ഭോഗവതിയുടെ അനുഗ്രഹത്താൽ ശാപം മാറും.
തസ്മാദ് ഇദം മമാപന്നം തവ ചാപി ശുഭാനനേ തസ്മാന് നീത്വാ ഗൌതമീം മാം പൂജാം കുരു മയാ സഹ
അതിനാൽ, സൗഭാഗ്യവതിയേ, ഈ അവസ്ഥ എന്നെയും നിന്നെയും ബാധിച്ചു. എന്നെ കൂട്ടി ഗൗതമിയിൽ എത്തിച്ച്, എന്നോടൊപ്പം പൂജ നടത്തുക.
തതോ വിശാപോ ഭവിതാ ആവാം യാവഃ ശിവം പുനഃ സര്വേഷാം സര്വദാര്താനാം ശിവ ഏവ പരാ ഗതിഃ
അപ്പോൾ ഇരുവരുടെയും ശാപം മാറും, നാം വീണ്ടും ശിവനെ കാണുന്നതുവരെ. എല്ലാവർക്കും, എല്ലാ ദുഃഖിതർക്കും, ശിവൻ മാത്രമാണ് പരമഗതി.
തച് ഛ്രുത്വാ ഭര്തൃവചനം സാ ഭര്ത്രാ ഗൌതമീം യയൌ തതഃ സ്നാത്വാ തു ഗൌതമ്യാം പൂജാം ചക്രേ ശിവസ്യ തു
ഭർത്താവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് അവൾ ഭർത്താവിനൊപ്പം ഗൗതമിയിലേക്ക് പോയി. അവിടെ ഗൗതമിയിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് ശിവനെ ഭക്തിപൂർവ്വം പൂജിച്ചു.
തതഃ പ്രസന്നോ ഭഗവാന് ദിവ്യരൂപം ദദൌ മുനേ ആപൃച്ഛ്യ പിതരൌ സര്പോ ഭാര്യയാ ഗന്തുമ് ഉദ്യതഃ ശിവലോകം തതോ ജ്ഞാത്വാ പിതാ പ്രാഹ മഹാമതിഃ
അതിനുശേഷം, ഭഗവാൻ സന്തോഷത്തോടെ തന്റെ ദിവ്യരൂപം കാണിച്ചു. അപ്പുറം, മാതാപിതാക്കളോട് വിടപറഞ്ഞ്, പാമ്പ് ഭാര്യയോടൊപ്പം ശിവലോകത്തേക്ക് പോകാൻ തയ്യാറായി. ഇത് അറിഞ്ഞ്, അവന്റെ ബുദ്ധിമാൻ പിതാവ് പറഞ്ഞു.
യുവരാജ്യധരോ ജ്യേഷ്ഠഃ പുത്ര ഏകോ ഭവാന് ഇതി തസ്മാദ് രാജ്യമ് അശേഷേണ കൃത്വോത്പാദ്യ സുതാന് ബഹൂന് യാതേ മയി പരം ധാമ തതോ യാഹി ശിവം പുരമ്
നീയാണ് എന്റെ മൂത്ത മകനും രാജാവിന്റെ അവകാശിയും. അതിനാൽ, രാജ്യം മുഴുവനും ഭരിച്ച്, അനേകം മക്കളെ ജനിപ്പിച്ച്, ഞാൻ പരമലോകത്തേക്ക് പോയശേഷം, ശിവന്റെ നഗരത്തിലേക്ക് പോകുക.
ഏതച് ഛ്രുത്വാ പിതൃവചസ് തഥേത്യ് ആഹ സ നാഗരാട് കാമരൂപമ് അവാപ്യാഥ ഭാര്യയാ സഹ സുവ്രതഃ
പിതാവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, ആ നാഗരാജാവ് 'അങ്ങനെയാകട്ടെ' എന്നു പറഞ്ഞു. ഇഷ്ടമായ രൂപം സ്വീകരിച്ച്, തന്റെ സദാചാരമുള്ള ഭാര്യയോടൊപ്പം—
പിത്രാ മാത്രാ തഥാ പുത്രൈ രാജ്യം കൃത്വാ സുവിസ്തരമ് യാതേ പിതരി സ്വര്ലോകം പുത്രാന് സ്ഥാപ്യ സ്വകേ പദേ
പിതാവിനും മാതാവിനും മക്കളോടൊപ്പം രാജ്യം വിശാലമായി ഭരിച്ച്, പിതാവ് സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് പോയപ്പോൾ, തന്റെ മക്കളെ സ്വന്തം സ്ഥാനത്ത് സ്ഥാപിച്ചു.
ഭാര്യാമാത്യാദിസഹിതസ് തതഃ ശിവപുരം യയൌ തതഃ പ്രഭൃതി തത് തീര്ഥം നാഗതീര്ഥമ് ഇതി ശ്രുതമ്
ഭാര്യയും മന്ത്രിമാരും മറ്റു കൂട്ടുകാരും ഒക്കെയും കൂട്ടി, അവൻ ശിവപുരത്തിലേക്ക് പോയി. അന്ന് മുതൽ ആ തീർത്ഥം നാഗതീർഥം എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു.
യത്ര നാഗേശ്വരോ ദേവോ ഭോഗവത്യാ പ്രതിഷ്ഠിതഃ തത്ര സ്നാനം ച ദാനം ച സര്വക്രതുഫലപ്രദമ്
ഭോഗവതിയിൽ നാഗേശ്വരൻ ദേവൻ പ്രതിഷ്ഠിതനായിരിക്കുന്ന സ്ഥലത്ത്, അവിടെ സ്നാനവും ദാനവും ചെയ്യുന്നത് എല്ലാ യാഗഫലവും നൽകുന്നു.
മാതൃതീര്ഥമ് ഇതി ഖ്യാതം സര്വസിദ്ധികരം നൃണാമ് ആധിഭിര് മുച്യതേ ജന്തുസ് തത്തീര്ഥസ്മരണാദ് അപി
മാതൃതീർഥം എന്നറിയപ്പെടുന്ന ആ സ്ഥലം മനുഷ്യർക്കു എല്ലാ സിദ്ധികളും നൽകുന്നു. ആ തീർത്ഥം ഓർത്താലും ജീവികൾക്ക് ദുഃഖങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചനം ലഭിക്കും.
ദേവാനാമ് അസുരാണാം ച സംഗരോ ഽഭൂത് സുദാരുണഃ നാശക്നുവംസ് തദാ ജേതും ദേവാ ദാനവസംഗരമ്
ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും തമ്മിൽ അത്യന്തം ഭയങ്കരമായ യുദ്ധം നടന്നു. അപ്പോൾ ദേവന്മാർക്ക് ദാനവസേനയെ ജയിക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.
തദാഹമ് അഗമം ദേവൈസ് തിഷ്ഠന്തം ശൂലപാണിനമ് അസ്തവം വിവിധൈര് വാക്യൈഃ കൃതാഞ്ജലിപുടഃ ശനൈഃ
അപ്പോൾ ഞാൻ ദേവന്മാരോടൊപ്പം നിലകൊണ്ടിരുന്ന ത്രിശൂലധാരിയെ സമീപിച്ചു, കൈകൂപ്പി ഭക്തിപൂർവ്വം വിവിധ വാക്കുകളിൽ സ്തുതിച്ചു.
സംമന്ത്ര്യ ദേവൈര് അസുരൈശ് ച സര്വൈര് യദാഹൃതം സംമഥിതും സമുദ്രമ് യത് കാലകൂടം സമഭൂന് മഹേശ തത് ത്വാം വിനാ കോ ഗ്രസിതും സമര്ഥഃ
ദേവന്മാരോടും അസുരന്മാരോടും ചേർന്ന് ആലോചിച്ച് സമുദ്രം കുലുക്കിയപ്പോൾ, ആ ഭയങ്കര വിഷം ഉദിച്ചപ്പോൾ, മഹാദേവാ, അതു കുടിക്കുവാൻ നിങ്ങളെ കൂടാതെ മറ്റാരും കഴിയുംവരുണ്ടോ?
പുഷ്പപ്രഹാരേണ ജഗത്ത്രയം യഃ സ്വാധീനമ് ആപാദയിതും സമര്ഥഃ മാരോ ഹരേ ഽപ്യ് അന്യസുരാദിവന്ദ്യോ വിതായമാനോ വിലയം പ്രയാതഃ
പൂക്കളുടെ മഴയാൽ മൂന്നു ലോകവും കീഴടക്കാൻ കഴിയുന്നവൻ, ഹരിക്കും മറ്റുള്ള ദേവന്മാർക്കും വന്ദ്യനായ കാമൻ, ഒടുവിൽ നശിച്ചു അപ്രത്യക്ഷനായി.
വിമഥ്യ വാരീശമ് അനങ്ഗശത്രോ യദ് ഉത്തമം തത് തു ദിവൌകസേഭ്യഃ ദത്ത്വാ വിഷം സംഹരന് നീലകണ്ഠ കോ വാ ധര്തും ത്വാമ് ഋതേ വൈ സമര്ഥഃ
ജലാധിപനെ കുലുക്കി, കാമന്റെ ശത്രുവേ, അതിലെ ഏറ്റവും നല്ലത് ദേവന്മാർക്ക് നൽകി, വിഷം നിങ്ങൾ തന്നെ ഏറ്റുവാങ്ങി; നീലകണ്ഠാ, നിങ്ങളെ ഒഴികെ അതു സഹിക്കാൻ മറ്റാരുണ്ട്?
തതശ് ച തുഷ്ടോ ഭഗവാന് ആദികര്താ ത്രിലോചനഃ
അതിനുശേഷം ആദികർത്താവും മൂന്നുകണ്ണുള്ളവനും ആയ ഭഗവാൻ സന്തോഷിച്ചു.
ദാസ്യേ ഽഹം യദ് അഭീഷ്ടം വോ ബ്രുവന്തു സുരസത്തമാഃ
"നിങ്ങൾക്ക് ഇഷ്ടമുള്ളതെന്തും ഞാൻ നൽകാം; ദേവന്മാരിൽ പ്രധാനർ ആഗ്രഹങ്ങൾ പറയട്ടെ."
ദാനവേഭ്യോ ഭയം ഘോരം തത്രൈഹി വൃഷഭധ്വജ ജഹി ശത്രൂന് സുരാന് പാഹി നാഥവന്തസ് ത്വയാ പ്രഭോ
"വൃഷഭധ്വജാ, ഇവിടെ വന്ന് അസുരന്മാരുടെ ഭയങ്കര ഭീഷണി നീക്കി, ശത്രുക്കളെ സംഹരിച്ച് ദേവന്മാരെ രക്ഷിക്കണമേ; ഭഗവാനെ, നിങ്ങൾ തന്നെയാണ് അവരുടെ രക്ഷാധികാരി."
നിഷ്കാരണഃ സുഹൃച് ഛംഭോ നാഭവിഷ്യദ് ഭവാന് യദി തദാകരിഷ്യന് കിമ് ഇവ ദുഃഖാര്താഃ സര്വദേഹിനഃ
ശംഭോ, കാരണം ഒന്നുമില്ലാതെ സ്നേഹിതനായി നിങ്ങൾ സഹായിച്ചില്ലെങ്കിൽ, എല്ലാ ജീവികളും ദുഃഖത്തിൽ ആകുമ്പോൾ എന്ത് ചെയ്യും?
ഇത്യ് ഉക്തസ് തത്ക്ഷണാത് പ്രായാദ് യത്ര തേ ദേവശത്രവഃ തത്ര തദ് യുദ്ധമ് അഭവച് ഛംകരേണ സുരദ്വിഷാമ്
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതോടെ, അപ്പോൾ തന്നെ അദ്ദേഹം ദേവശത്രുക്കൾക്കിടയിലേക്ക് പോയി; അവിടം ശംകരനും ദേവദ്വേഷികളുമായി യുദ്ധം നടന്നു.
തതസ് ത്രിലോചനഃ ശ്രാന്തസ് തമോരൂപധരഃ ശിവഃ ലലാടാദ് വ്യപതംസ് തസ്യ യുധ്യതഃ സ്വേദബിന്ദവഃ
അതിനുശേഷം മൂന്നുകണ്ണുള്ള ശിവൻ, ക്ഷീണിച്ച് ഇരുണ്ട രൂപം ധരിച്ചു യുദ്ധം ചെയ്യുമ്പോൾ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ നെറ്റിയിൽ നിന്ന് വിയർപ്പിന്റെ തുള്ളികൾ വീണു.
സ സംഹരന് ദൈത്യഗണാംസ് താമസീം മൂര്തിമ് ആശ്രിതഃ താം മൂര്തിമ് അസുരാ ദൃഷ്ട്വാ മേരുപൃഷ്ഠാദ് ഭുവം യയുഃ
അദ്ദേഹം ഇരുണ്ട രൂപം സ്വീകരിച്ച് ദൈത്യസംഘങ്ങളെ സംഹരിച്ചു; ആ ഭയാനകമായ രൂപം കണ്ട അസുരന്മാർ മേറു പർവ്വതത്തിന്റെ മുകളിൽ നിന്ന് ഭൂമിയിലേക്ക് ഓടി.
സ സംഹരന് സര്വദൈത്യാംസ് തദാഗച്ഛദ് ഭുവം ഹരഃ ഇതശ് ചേതശ് ച ഭീതാസ് തേ ഽധാവന് സര്വാം മഹീമ് ഇമാമ്
ഇങ്ങനെ ഹരൻ എല്ലാ ദൈത്യന്മാരെയും സംഹരിച്ച് ഭൂമിയിലേക്കെത്തി; ഭയത്താൽ അവൻമാർ എല്ലാടത്തും ഈ ലോകം മുഴുവൻ ഓടി മറഞ്ഞു.
തഥൈവ കോപാദ് രുദ്രോ ഽപി ശത്രൂംസ് താന് അനുധാവതി തഥൈവ യുധ്യതഃ ശംഭോഃ പതിതാഃ സ്വേദബിന്ദവഃ
അതു പോലെ കോപത്തോടെ രുദ്രനും ആ ശത്രുക്കളെ പിന്തുടർന്നു; ശംഭു യുദ്ധം ചെയ്യുമ്പോൾ വീണ്ടും വിയർപ്പിന്റെ തുള്ളികൾ വീണു.
യത്ര യത്ര ഭുവം പ്രാപ്തോ ബിന്ദുര് മാഹേശ്വരോ മുനേ തത്ര തത്ര ശിവാകാരാ മാതരോ ജജ്ഞിരേ തതഃ
മഹർഷേ, ശിവന്റെ വിയർപ്പിന്റെ ഓരോ തുള്ളിയും ഭൂമിയിൽ വീണിടത്തൊക്കെയും അവിടം ശിവസ്വരൂപിയായ മാതാക്കൾ ജനിച്ചു.