ആഗച്ഛന്തീം താം പ്രാതിഥേയീം തദാനീം നിവാരയാമ് ആസ തദോല്കപാതഃ സാ സംഭ്രമാദ് ആഗതാ ചാശ്രമം സ്വം നൈവാപശ്യത് തത്ര ഭര്താരമ് അഗ്രേ
അവൾ വരുമ്പോൾ, പ്രതിഥേയിയായ അവളെ അന്നത്തെ ഒരു ഉൽകാപാതം തടഞ്ഞു. ആശങ്കയോടെ അവൾ തന്റെ ആശ്രമത്തിൽ എത്തി, പക്ഷേ ഭർത്താവിനെ അവിടെ കാണാനായില്ല.
ക്വ വാ ഗതശ് ചേതി സവിസ്മയാ സാ പപ്രച്ഛ ചാഗ്നിം പ്രാതിഥേയീ തദാനീമ് അഗ്നിസ് തദോവാച സവിസ്തരം താം ദേവാഗമം യാചനം വൈ ശരീരേ
'അവൻ എവിടേക്ക് പോയി?' എന്ന് അത്ഭുതത്തോടെ അവൾ അഗ്നിയോട് ചോദിച്ചു. അപ്പോൾ അഗ്നി ദേവന്മാരുടെ വരവും അവന്റെ ശരീരത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അപേക്ഷയും വിശദമായി പറഞ്ഞു.
അസ്ഥ്നാമ് ഉപാദാനമ് അഥ പ്രയാണം ശ്രുത്വാ സര്വം ദുഃഖിതാ സാ ബഭൂവ ദുഃഖോദ്വേഗാത് സാ പപാതാഥ പൃഥ്വ്യാം മന്ദം മന്ദം വഹ്നിനാശ്വാസിതാ ച
അസ്ഥികൾ എടുത്തതും ഭർത്താവ് യാത്രയായതും കേട്ടപ്പോൾ അവൾ ദു:ഖിതയായി. ദു:ഖത്തിലും ഉത്കണ്ഠയിലും ആകൃഷ്ടയായി, അവൾ പതുക്കെ നിലത്ത് വീണു, അഗ്നി അവളെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു.
ഉത്പദ്യതേ യത് തു വിനാശി സര്വം ന ശോച്യമ് അസ്തീതി മനുഷ്യലോകേ ഗോവിപ്രദേവാര്ഥമ് ഇഹ ത്യജന്തി പ്രാണാന് പ്രിയാന് പുണ്യഭാജോ മനുഷ്യാഃ
ജനിച്ചതെല്ലാം നശിക്കുമെന്ന് മനുഷ്യലോകത്ത് ദു:ഖിക്കേണ്ട കാര്യമില്ല. പശുക്കൾക്കും ബ്രാഹ്മണന്മാർക്കും ദേവന്മാർക്കും വേണ്ടി, പുണ്യവാന്മാരായ മനുഷ്യർ പ്രിയപ്പെട്ട ജീവൻ പോലും ഇവിടെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നു.
സംസാരചക്രേ പരിവര്തമാനേ ദേഹം സമര്ഥം ധര്മയുക്തം ത്വ് അവാപ്യ പ്രിയാന് പ്രാണാന് ദേവവിപ്രാര്ഥഹേതോസ് തേ വൈ ധന്യാഃ പ്രാണിനോ യേ ത്യജന്തി
സംസാരചക്രത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ ധർമ്മം നിറഞ്ഞ ശക്തമായ ശരീരം ലഭിച്ച്, ദേവന്മാരുടെയും ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെയും വേണ്ടി സ്വന്തം പ്രിയപ്പെട്ട ജീവൻ ഉപേക്ഷിക്കുന്നവർ ഭാഗ്യശാലികളാണ്.
പ്രാണാഃ സര്വേ ഽസ്യാപി ദേഹാന്വിതസ്യ യാതാരോ വൈ നാത്ര സംദേഹലേശഃ ഏവം ജ്ഞാത്വാ വിപ്രഗോദേവദീനാദ്യ് അര്ഥം ചൈനാന് ഉത്സൃജന്തീശ്വരാസ് തേ
ശരീരം ഉള്ളവരുടെ പ്രാണങ്ങൾ ഒടുവിൽ പോകേണ്ടതാണെന്ന് സംശയമില്ല; ഈ സത്യം മനസ്സിലാക്കി, ബ്രാഹ്മണന്മാർക്കും പശുക്കൾക്കും ദേവന്മാർക്കും ദരിദ്രർക്കുമെന്നിങ്ങനെ ജീവൻ സമർപ്പിക്കുന്നവരാണ് യഥാർത്ഥ മഹാന്മാർ.
നിവാര്യമാണോ ഽപി മയാ പ്രപന്നയാ ചകാര ദേവാസ്ത്രപരിഗ്രഹം സഃ മനോഗതം വേത്ത്യ് അഥവാ വിധാതുഃ കോ മര്ത്യലോകാതിഗചേഷ്ടിതസ്യ
ഞാൻ തടയാൻ ശ്രമിച്ചിട്ടും, എന്റെ അഭയം തേടിയ അവൾ ദൈവായുധം സ്വീകരിച്ചു. മറ്റൊരാളുടെ മനസ്സും സ്രഷ്ടാവിന്റെ ഉദ്ദേശവും മനുഷ്യരുടെ അത്യസാധാരണമായ പ്രവൃത്തികളിൽ ആരാണ് മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയുക?
ഇത്യ് ഏവമ് ഉക്ത്വാപൂജ്യ ചാഗ്നീന് യഥാവദ് ഭര്തുസ് ത്വചാ ലോമഭിഃ സാ വിവേശ ഗര്ഭസ്ഥിതം ബാലകം പ്രാതിഥേയീ കുക്ഷിം വിദാര്യാഥ കരേ ഗൃഹീത്വാ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, അഗ്നിയെ യഥാവിധി ആരാധിച്ച്, ഭർത്താവിന്റെ ചർമ്മവും മുടിയും എടുത്ത്, ഗർഭത്തിൽ കിടന്നിരുന്ന ബാലനെ കാണാൻ പ്രാതിഥെയിയുടെ വയറ് ചീർത്ത്, കുഞ്ഞിനെ കൈയിൽ എടുത്തു.
പിത്രാ ഹീനോ ബന്ധുഭിര് ഗോത്രജൈശ് ച മാത്രാ ഹീനോ ബാലകഃ സര്വ ഏവ രക്ഷന്തു സര്വേ ഽപി ച ഭൂതസംഘാസ് തഥൌഷധ്യോ ബാലകം ലോകപാലാഃ
പിതാവിനെയും ബന്ധുക്കളെയും കുടുംബത്തെയും നഷ്ടപ്പെട്ടതുപോലെ, മാതാവിനെയും നഷ്ടപ്പെട്ട ഈ ബാലനെ എല്ലാ ജീവികളും, ഔഷധികളും, ലോകപാലകരും സംരക്ഷിക്കട്ടെ.
യേ ബാലകം മാതൃപിതൃപ്രഹീണം സനിര്വിശേഷം സ്വതനുപ്രരൂഢൈഃ പശ്യന്തി രക്ഷന്തി ത ഏവ നൂനം ബ്രഹ്മാദികാനാമ് അപി വന്ദനീയാഃ
മാതാപിതാക്കളില്ലാതെ, സ്വന്തം ശരീരത്തിൽ മാത്രം വളർന്ന ബാലനെ കണ്ടു സംരക്ഷിക്കുന്നവരാണ് ബ്രഹ്മാവിനും മറ്റുള്ള ദേവന്മാർക്കും പോലും വന്ദനീയർ.
ഇത്യ് ഉക്ത്വാ ചാത്യജദ് ബാലം ഭര്തൃചിത്തപരായണാ പിപ്പലാനാം സമീപേ തു ന്യസ്യ ബാലം നമസ്യ ച
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, ഭർത്താവിന്റെ മനസ്സിന് അനുസരണയായ അവൾ കുഞ്ഞിനെ പിപ്പലവൃക്ഷങ്ങളുടെ സമീപത്ത് വച്ച്, നമസ്കരിച്ച്, അവനെ ഉപേക്ഷിച്ചു.
അഗ്നിം പ്രദക്ഷിണീകൃത്യ യജ്ഞപാത്രസമന്വിതാ വിവേശാഗ്നിം പ്രാതിഥേയീ ഭര്ത്രാ സഹ ദിവം യയൌ
അഗ്നിയെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്തും യജ്ഞപാത്രങ്ങൾ കൈവശം വെച്ചും, പ്രാതിഥെയി അഗ്നിയിൽ പ്രവേശിച്ച് ഭർത്താവിനൊപ്പം സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോയി.
രുരുദുശ് ചാശ്രമസ്ഥാ യേ വൃക്ഷാശ് ച വനവാസിനഃ പുത്രവത് പോഷിതാ യേന ഋഷിണാ ച ദധീചിനാ
ആ ആശ്രമത്തിൽ പാർത്തവരും, വൃക്ഷങ്ങളും, കാട്ടിലെ ജീവികളും—all ദധീചി മഹർഷിയുടെ സ്നേഹത്തിൽ വളർന്നവർ—കുഞ്ഞിനെ പോലെ കരഞ്ഞു.
വിനാ തേന ന ജീവാമസ് തയാ മാത്രാ വിനാ തഥാ മൃഗാശ് ച പക്ഷിണഃ സര്വേ വൃക്ഷാഃ പ്രോചുഃ പരസ്പരമ്
അവനില്ലാതെ, അവളില്ലാതെ, നമുക്ക് ജീവിക്കാൻ കഴിയില്ല—മൃഗങ്ങളും പക്ഷികളും വൃക്ഷങ്ങളും തമ്മിൽ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
സ്വര്ഗമ് ആസേദുഷോഃ പിത്രോസ് തദപത്യേഷ്വ് അകൃത്രിമമ് യേ കുര്വന്ത്യ് അനിശം സ്നേഹം ത ഏവ കൃതിനോ നരാഃ
സ്വർഗത്തിൽ പോയ മാതാപിതാക്കളുടെ മക്കളോടു സത്യസ്നേഹം കാണിക്കുന്നവരാണ് യഥാർത്ഥ വിജ്ഞാനികൾ.
ദധീചിഃ പ്രാതിഥേയീ വാ വീക്ഷതേ ഽസ്മാന് യഥാ പുരാ തഥാ പിതാ ന മാതാ വാ ധിഗ് അസ്മാന് പാപിനോ വയമ്
ദധീചിയും പ്രാതിഥെയിയും ഇനി നമ്മെ പഴയപോലെ നോക്കുന്നില്ല; അച്ഛനും അമ്മയും ഇല്ല. നമുക്ക് ലജ്ജയാണ്, നമ്മൾ പാപികളാണ്.
അസ്മാകമ് അപി സര്വേഷാമ് അതഃ പ്രഭൃതി നിശ്ചിതമ് ബാലോ ദധീചിഃ പ്രാതിഥേയീ ബാലോ ധര്മഃ സനാതനഃ
ഇനി മുതൽ എല്ലാവർക്കും ഉറപ്പാണ്: ദധീചി പ്രാതിഥെയിയുടെ കുഞ്ഞാണ് സനാതനധർമ്മത്തിന്റെ പ്രതീകം.
ഏവമ് ഉക്ത്വാ തദൌഷധ്യോ വനസ്പതിസമന്വിതാഃ സോമം രാജാനമ് അഭ്യേത്യ യാചിരേ ഽമൃതമ് ഉത്തമമ്
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, ഔഷധികളും വൃക്ഷങ്ങളും ചേർന്ന് സോമരാജാവിന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു, ഉത്തമമായ അമൃതം അപേക്ഷിച്ചു.
സ ചാപി ദത്തവാംസ് തേഭ്യഃ സോമോ ഽമൃതമ് അനുത്തമമ് ദദുര് ബാലായ തേ ചാപി അമൃതം സുരവല്ലഭമ്
അപ്പോൾ സോമൻ അവർക്കു അതുല്യമായ അമൃതം നൽകി; അവർ ആ അമൃതം ദേവന്മാർക്ക് പ്രിയപ്പെട്ടതായതു ബാലനു നൽകി.
സ തേന തൃപ്തോ വവൃധേ ശുക്ലപക്ഷേ യഥാ ശശീ പിപ്പലൈഃ പാലിതോ യസ്മാത് പിപ്പലാദഃ സ ബാലകഃ പ്രവൃദ്ധഃ പിപ്പലാന് ഏവമ് ഉവാച ത്വ് അതിവിസ്മിതഃ
അമൃതം കിട്ടി സംതൃപ്തനായ അവൻ, ശശി പക്വപക്ഷത്തിൽ വളരുന്നത് പോലെ വളർന്നു. പിപ്പലവൃക്ഷങ്ങൾ സംരക്ഷിച്ചതിനാൽ, പിപ്പലാദൻ എന്ന ബാലൻ അതിശയത്തോടെ പിപ്പലവൃക്ഷങ്ങളോട് പറഞ്ഞു.
മാനുഷേഭ്യോ മാനുഷാസ് തു ജായന്തേ പക്ഷിഭിഃ ഖഗാഃ ബീജേഭ്യോ വീരുധോ ലോകേ വൈഷമ്യം നൈവ ദൃശ്യതേ വാര്ക്ഷസ് ത്വ് അഹം കഥം ജാതോ ഹസ്തപാദാദിജീവവാന്
മനുഷ്യരിൽ നിന്ന് മനുഷ്യരും, പക്ഷികളിൽ നിന്ന് പക്ഷികളും, വിത്തിൽ നിന്ന് ചെടികളും ജനിക്കുന്നു; ലോകത്തിൽ വ്യത്യാസമൊന്നും കാണുന്നില്ല. എന്നാൽ ഞാൻ, വൃക്ഷത്തിൽ നിന്നവൻ, കൈകാലുകളും ജീവനും ഉള്ളവനായി എങ്ങനെ ജനിച്ചു?
വൃക്ഷാസ് തദ്വചനം ശ്രുത്വാ സര്വമ് ഊചുര് യഥാക്രമമ് ദധീചേര് മരണം സാധ്വ്യാസ് തഥാ ചാഗ്നിപ്രവേശനമ്
അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, വൃക്ഷങ്ങളും ഔഷധികളും ദധീചിയുടെ മരണവും സതീയായ സ്ത്രീയുടെ അഗ്നിപ്രവേശവും ക്രമത്തിൽ പറഞ്ഞു.
അസ്ഥ്നാം സംഹരണം ദേവൈര് ഏതത് സര്വം സവിസ്തരമ് ശ്രുത്വാ ദുഃഖസമാവിഷ്ടോ നിപപാത തദാ ഭുവി
ദേവന്മാരിൽ നിന്ന് എല്ലാം വിശദമായി അസ്ഥികൾ ശേഖരിച്ച കാര്യം കേട്ടപ്പോൾ, അത്യന്തം ദുഃഖിതനായി അവൻ നിലത്ത് വീണു.
ആശ്വാസിതഃ പുനര് വൃക്ഷൈര് വാക്യൈര് ധര്മാര്ഥസംഹിതൈഃ ആശ്വസ്തഃ സ പുനഃ പ്രാഹ തദൌഷധിവനസ്പതീന്
വൃക്ഷങ്ങൾ ധർമ്മവും ഉദ്ദേശവും നിറഞ്ഞ വാക്കുകൾ കൊണ്ട് അവനെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു. ആശ്വാസം ലഭിച്ച ശേഷം അവൻ ഔഷധികളും വൃക്ഷങ്ങളെയും അഭിസംബോധന ചെയ്തു.
പിതൃഹന്തൄന് ഹനിഷ്യേ ഽഹം നാന്യഥാ ജീവിതും ക്ഷമഃ പിതുര് മിത്രാണി ശത്രൂംശ് ച തഥാ പുത്രോ ഽനുവര്തതേ
എന്റെ പിതാവിനെ കൊല്ലുന്നവരെ ഞാൻ സംഹരിക്കും; അങ്ങനെ ചെയ്യാതെ ഞാൻ ജീവിക്കാൻ യോഗ്യനല്ല. ഒരു മകൻ പിതാവിന്റെ സുഹൃത്തുക്കളെയും ശത്രുക്കളെയും ഒരുപോലെ പിന്തുടരുന്നു.
സ ഏവ പുത്രോ യോ ഽന്യസ് തു പുത്രരൂപോ രിപുഃ സ്മൃതഃ വദന്തി പിതൃമിത്രാണി താരയന്ത്യ് അഹിതാന് അപി
യഥാർത്ഥത്തിൽ മകനെന്ന് പറയുന്നത് അവനെയാണ്; മറ്റൊരാൾ മകനായി തോന്നിയാലും, അവൻ ശത്രുവാണ്. പിതാവിന്റെ സുഹൃത്തുക്കൾ ശത്രുക്കളെയും രക്ഷിക്കുമെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.
വൃക്ഷാസ് തം ബാലമ് ആദായ സോമാന്തികമ് അഥായയുഃ ബാലവാക്യം തു തേ വൃക്ഷാഃ സോമായാഥ ന്യവേദയന് ശ്രുത്വാ സോമോ ഽപി തം ബാലം പിപ്പലാദമ് അഭാഷത
വൃക്ഷങ്ങൾ ആ ബാലനെ എടുത്ത് സോമന്റെ അടുക്കൽ കൊണ്ടുപോയി. ബാലന്റെ വാക്കുകൾ വൃക്ഷങ്ങൾ സോമനോട് അറിയിച്ചു. അതു കേട്ട സോമൻ പിപ്പലാദനോട് സംസാരിച്ചു.
ഗൃഹാണ വിദ്യാം വിധിവത് സമഗ്രാം തപഃസമൃദ്ധിം ച ശുഭാം ച വാചമ് ശൌര്യം ച രൂപം ച ബലം ച ബുദ്ധിം സംപ്രാപ്സ്യസേ പുത്ര മദാജ്ഞയാ ത്വമ്
എന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം നീ സമ്പൂർണ്ണമായ വിജ്ഞാനവും തപസ്സിന്റെ ഫലവും, ശുഭമായ വാക്കുകളും ധൈര്യവും സൗന്ദര്യവും ശക്തിയും ബുദ്ധിയും സ്വീകരിക്കൂ, മകനേ.
പിപ്പലാദസ് തമ് അപ്യ് ആഹ ഓഷധീശം വിനീതവത്
പിപ്പലാദൻ വിനയപൂർവ്വം ഔഷധികളുടെ അധിപനോടും അഭിമുഖം പറഞ്ഞു.
സര്വമ് ഏതദ് വൃഥാ മന്യേ പിതൃഹന്തൃവിനിഷ്കൃതിമ് ന കരോമ്യ് അത്ര യാവച് ച തസ്മാത് തത് പ്രഥമം വദ
എന്റെ പിതാവിനെ കൊല്ലപ്പെട്ടതിന്റെ പ്രായശ്ചിത്തം ചെയ്യാതെ ഇതെല്ലാം വെറുതെയാണെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. അതിനാൽ ആദ്യം അതു പറഞ്ഞുതരിക.