ഇലോ രാജാ തവാജ്ഞാത്വാ വനം പ്രാവിശദ് അമ്ബികേ തത് ക്ഷമസ്വ സുരേശാനി പുംസ്ത്വം ദാതും ത്വമ് അര്ഹസി
ദേവരാജ്ഞിയായ അമ്മേ, ഇല രാജാവ് നിങ്ങളുടെ അനുമതിയില്ലാതെ കാടിലേക്ക് കടന്നു. ദയവായി അതു ക്ഷമിക്കണം, അവനു വീണ്ടും പുരുഷഭാവം നൽകാൻ നിങ്ങൾക്ക് കഴിയും.
തഥേത്യ് ഉവാച താന് സര്വാന് ഭവസ്യ തു മതേ സ്ഥിതാ തതഃ സ ഭഗവാന് ആഹ ദേവീവാക്യരതഃ സദാ
അവൾ എല്ലാവർക്കും 'അങ്ങനെയാകട്ടെ' എന്നു പറഞ്ഞു, ഭവന്റെ ഇഷ്ടത്തിൽ ഉറച്ചു നിന്നു. പിന്നെ ആ ഭാഗ്യവാൻ, ദേവിയുടെ വാക്കുകളിൽ എപ്പോഴും ഭക്തനായ ശിവൻ, സംസാരിച്ചു.
അത്രാഭിഷേകമാത്രേണ പുംസ്ത്വം പ്രാപ്നോത്വ് അയം നൃപഃ
ഇവിടെ അഭിഷേകം ചെയ്താൽ ഈ രാജാവിന് വീണ്ടും പുരുഷഭാവം ലഭിക്കും.
സ്നാതായാ ബുധഭാര്യായാഃ ശരീരാദ് വാരി സുസ്രുവേ നൃത്യം ഗീതം ച ലാവണ്യം യക്ഷിണ്യാ യദ് ഉപാര്ജിതമ്
ബുധന്റെ ഭാര്യ കുളിച്ചശേഷം അവളുടെ ശരീരത്തിൽ നിന്ന് വെള്ളം ഒഴുകി; യക്ഷിണി നേടിയ നൃത്തം, പാട്ട്, സൗന്ദര്യം അതിനൊപ്പം ചേർന്നു.
തത് സര്വം വാരിധാരാഭിര് ഗങ്ഗാമ്ഭസി സമാവിശത് നൃത്യാ ഗീതാ ച സൌഭാഗ്യാ ഇമാ നദ്യോ ബഭൂവിരേ
അവയൊക്കെയും വെള്ളംവഴി ഗംഗയിൽ ചേർന്നു; ആ നൃത്തം, പാട്ട്, ഭാഗ്യം എന്നിവയിൽ നിന്ന് ഈ നദികൾ ഉദിച്ചുവന്നു.
താശ് ചാപി സംഗതാ ഗങ്ഗാം തേ പുണ്യാഃ സംഗമാസ് ത്രയഃ തേഷു സ്നാനം ച ദാനം ച സുരരാജ്യഫലപ്രദമ്
ആ പുണ്യനദികൾ ഗംഗയിൽ ചേർന്ന് മൂന്നു തിരുവുള്ള സംഗമങ്ങളായി. അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുകയും ദാനം നൽകുകയും ചെയ്താൽ ദേവരാജ്യത്തിന്റെ ഫലം ലഭിക്കും.
ഇലാ പുംസ്ത്വമ് അവാപ്യാഥ ഗൌരീശംഭോഃ പ്രസാദതഃ മഹാഭ്യുദയസിദ്ധ്യര്ഥം വാജിമേധമ് അഥാകരോത്
ഇല, ഗൗരിയും ശംഭുവും അനുഗ്രഹിച്ച് വീണ്ടും പുരുഷഭാവം നേടിയ ശേഷം, മഹാസമൃദ്ധി നേടാൻ അശ്വമേധയാഗം നടത്തി.
പുരോധസം വസിഷ്ഠം ച ഭാര്യാം പുത്രാംസ് തഥൈവ ച അമാത്യാംശ് ച ബലം കോശമ് ആനീയ സ നൃപോത്തമഃ
ആ മഹാരാജാവ് വസിഷ്ഠനെ പുരോഹിതനായി വിളിച്ചു, ഭാര്യയെയും മക്കളെയും മന്ത്രിമാരെയും സൈന്യത്തെയും ധനസമ്പത്തെയും കൂട്ടി.
ചതുരങ്ഗം ബലം രാജ്യം ദണ്ഡകേ ഽസ്ഥാപയത് തദാ ഇലസ്യ നാമ്നാ വിഖ്യാതം തത്ര തത് പുരമ് ഉച്യതേ
അപ്പോൾ അവൻ ദണ്ഡകവനത്തിൽ നാലുഭാഗങ്ങളുള്ള സൈന്യവും രാജ്യവും സ്ഥാപിച്ചു; അവിടത്തെ നഗരം ഇല എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു.
പൂര്വജാതാന് അഥോ പുത്രാന് സൂര്യവംശക്രമാഗതേ രാജ്യേ ഽഭിഷിച്യ പശ്ചാത് തമ് ഐലം സ്നേഹാദ് അസിഞ്ചയത്
മുൻപു ജനിച്ച സൂര്യവംശത്തിലെ മക്കളെ രാജസിംഹാസനത്തിൽ ഇരുത്തി, പിന്നീട് സ്നേഹത്താൽ ആ ഇലയെയും അഭിഷേകം ചെയ്തു.
സോമവംശകരഃ ശ്രീമാന് അയം രാജാ ഭവേദ് ഇതി സര്വേഭ്യോ മതിമാനേഭ്യോ ജ്യേഷ്ഠഃ ശ്രേഷ്ഠോ ഽഭവന് മുനേ
ഈ മഹാരാജാവ്, ചന്ദ്രവംശത്തിന്റെ ആരംഭം, എല്ലാ ജ്ഞാനികളിലും മൂത്തവനും ശ്രേഷ്ഠനുമായിരുന്നു.
യത്ര ച ക്രതവോ വൃത്താ ഇലസ്യ നൃപതേഃ ശുഭാഃ യത്ര പുംസ്ത്വമ് അവാപ്യാഥ യത്ര പുത്രാഃ സമാഗതാഃ
മഹർഷേ, അവിടെ തന്നെയാണ് ഇല രാജാവിന്റെ ശുഭമായ യാഗങ്ങൾ നടന്നത്, അവിടെ അവൻ വീണ്ടും പുരുഷഭാവം നേടി, അവന്റെ മക്കൾ ഒന്നിച്ചു കൂടുകയും ചെയ്തു.
യക്ഷിണീദത്തനൃത്യാദിഗീതസൌഭാഗ്യമങ്ഗലാഃ നദ്യോ ഭൂത്വാ യത്ര ഗങ്ഗാം സംഗതാസ് താനി നാരദ
നാരദാ, യക്ഷിണി നൽകിയ നൃത്തം, പാട്ട്, ഭാഗ്യം എന്നിവയാൽ അനുഗ്രഹിച്ച നദികൾ അവിടെ ഗംഗയിൽ ചേർന്നു.
തീര്ഥാനി ശുഭദാന്യ് ആസന് സഹസ്രാണ്യ് അഥ ഷോഡശ ഉഭയോസ് തീരയോസ് താത തത്ര ശംഭുര് ഇലേശ്വരഃ തേഷു സ്നാനം ച ദാനം ച സര്വക്രതുഫലപ്രദമ്
പ്രിയനേ, അവിടെയാണ് ഇരുകരകളിലും പതിനാറായിരം ശുഭമായ തീർത്ഥങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നത്, അവിടെ ശംഭു ഇലയുടെ ഇശ്വരനായി വസിക്കുന്നു. അവിടെ സ്നാനവും ദാനവും ചെയ്താൽ എല്ലാ യാഗഫലവും ലഭിക്കും.
ചക്രതീര്ഥമ് ഇതി ഖ്യാതം ബ്രഹ്മഹത്യാദിനാശനമ് യത്ര ചക്രേശ്വരോ ദേവശ് ചക്രമ് ആപ യതോ ഹരിഃ
ചക്രതീർഥം എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഈ സ്ഥലം ബ്രഹ്മഹത്യാദിപാപങ്ങൾ നശിപ്പിക്കുന്നു; അവിടെ ചക്രേശ്വരനായ ദേവൻ ചക്രം ലഭിച്ചു, ഹരിയും അതു നേടി.
യത്ര വിഷ്ണുഃ സ്വയം സ്ഥിത്വാ ചക്രാര്ഥം ശംകരം പ്രഭുഃ പൂജയാമ് ആസ തത് തീര്ഥം ചക്രതീര്ഥമ് ഉദാഹൃതമ്
വിഷ്ണു തന്നെ ചക്രം നേടാൻ ആഗ്രഹിച്ച് അവിടെ ശങ്കരനെ ആരാധിച്ചു; ആ തീർത്ഥം ചക്രതീർഥം എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു.
യസ്യ ശ്രവണമാത്രേണ സര്വപാപൈഃ പ്രമുച്യതേ ദക്ഷക്രതൌ പ്രവൃത്തേ തു ദേവാനാം ച സമാഗമേ
ഇത് കേൾക്കുന്നതു മാത്രം ചെയ്താൽ എല്ലാപാപങ്ങളിലും നിന്ന് മോചനം ലഭിക്കും. ദക്ഷന്റെ യാഗം ആരംഭിച്ചപ്പോൾ ദേവന്മാർ ഒത്തുചേർന്നു.
ദക്ഷേണ ദൂഷിതേ ദേവേ ശിവേ ശര്വേ മഹേശ്വരേ അനാഹ്വാനേ സുരേശസ്യ ദക്ഷചിത്തേ മലീമസേ
ദക്ഷൻ മനസ്സിൽ ദൂഷിതനായി ശിവനെയും ശർവനെയും മഹേശ്വരനെയും ക്ഷണിക്കാതിരുന്നതുകൊണ്ട് ദേവന്മാരെ അപവിത്രമാക്കി.
ദാക്ഷായണ്യാ ശ്രുതേ വാക്യേ അനാഹ്വാനസ്യ കാരണേ അഹല്യായാം ചോക്തവത്യാം കുപിതാഭൂത് സുരേശ്വരീ
ദക്ഷന്റെ മകൾ ക്ഷണിക്കാതിരുത്താനുള്ള കാരണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, അഹല്യയും അതിനെപ്പറ്റി പറഞ്ഞപ്പോൾ, ദേവരാജ്ഞി ക്രോധത്തോടെ നിറഞ്ഞു.
പിതരം നാശയേ പാപം ക്ഷമേയം ന കഥംചന ശൃണ്വതീ ദോഷവാക്യാനി പിത്രാ ചോക്താനി ഭര്തരി
ഈ പാപം ചെയ്തതുകൊണ്ട് ഞാൻ അച്ഛനെ നശിപ്പിക്കാമായിരുന്നു; ഭർത്താവിനെതിരെ അച്ഛൻ പറഞ്ഞ അപവാദവാക്കുകൾ കേട്ടശേഷം ഞാൻ ഒരിക്കലും ക്ഷമിക്കില്ല.
പത്യുഃ ശൃണ്വന്തി യാ നിന്ദാം താസാം പാപാവധിഃ കുതഃ യാദൃശസ് താദൃശോ വാപി പതിഃ സ്ത്രീണാം പരാ ഗതിഃ
ഭർത്താവിനെക്കുറിച്ച് അപവാദം കേൾക്കുന്ന സ്ത്രീകൾക്ക് പാപത്തിന് എന്ത് പരിധിയുണ്ട്? ഭർത്താവ് എങ്ങനെയാണോ, സ്ത്രീയുടെ പരമഗതിയും അതുപോലെയാണ്.
കിം പുനഃ സകലാധീശോ മഹാദേവോ ജഗദ്ഗുരുഃ ശ്രുതം തന്നിന്ദനം തര്ഹി ധാരയാമി ന ദേഹകമ്
എല്ലാവർക്കും അധിപനായ മഹാദേവനും ലോകഗുരുവും നിന്ദിക്കപ്പെടുമ്പോൾ എത്ര അധികം ദോഷമുണ്ടാകും! അത്തരം വാക്കുകൾ ഞാൻ കേട്ടപ്പോൾ ഈ ശരീരം ഞാൻ നിലനിർത്തില്ല.
തസ്മാത് ത്യക്ഷ്യ ഇമം ദേഹമ് ഇത്യ് ഉക്ത്വാ സാ മഹാസതീ കോപേന മഹതാവിഷ്ടാ പ്രജജ്വാല സുരേശ്വരീ
"അതിനാൽ ഞാൻ ഈ ശരീരം ഉപേക്ഷിക്കും," എന്ന് പറഞ്ഞ്, മഹാസതിയായ ദേവരാജ്ഞി വലിയ കോപത്തിൽ കത്തിപൊങ്ങി.
ശിവൈകചേതനാ ദേഹം ബലാദ് യോഗാച് ച തത്യജേ മഹേശ്വരോ ഽപി സകലം വൃത്തമ് ആകര്ണ്യ നാരദാത്
ശിവനിൽ മാത്രം ചിന്തയുള്ള അവൾ യോഗശക്തിയാൽ ബലമായി ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ചു. മഹേശ്വരനും നാരദനിൽ നിന്ന് എല്ലാം കേട്ടു.
ദൃഷ്ട്വാ ചുകോപ പപ്രച്ഛ ജയാം ച വിജയാം തഥാ തേ ഊചതുര് ഉഭേ ദേവം ദക്ഷക്രതുവിനാശനമ്
അത് കണ്ടശേഷം അവൻ കോപിച്ചു, ജയയെയും വിജയയെയും ചോദ്യം ചെയ്തു. ഇരുവരും ദക്ഷന്റെ യാഗം നശിച്ച കാര്യം ദേവനോട് പറഞ്ഞു.
ദാക്ഷായണ്യാ ഇതി ശ്രുത്വാ മഖം പ്രായാന് മഹേശ്വരഃ ഭീമൈര് ഗണൈഃ പരിവൃതോ ഭൂതനാഥൈഃ സമം യയൌ
ദക്ഷന്റെ മകൾ നശിച്ചുവെന്ന് കേട്ട മഹേശ്വരൻ ഭയങ്കരമായ സംഘങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് ഭൂതനാഥന്മാരോടൊപ്പം യാഗശാലയിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.
മഖസ് തൈര് വേഷ്ടിതഃ സര്വോ ദേവബ്രഹ്മപുരസ്കൃതഃ ദക്ഷേണ യജമാനേന ശുദ്ധഭാവേന രക്ഷിതഃ
അവരാൽ ആ യാഗം മുഴുവനും ചുറ്റപ്പെട്ടിരുന്നു; ദേവന്മാരും ബ്രഹ്മാവും മുന്നിൽ നിന്നു. യജമാനനായ ദക്ഷൻ ശുദ്ധഹൃദയത്തോടെ അതിനെ സംരക്ഷിച്ചു.
വസിഷ്ഠാദിഭിര് അത്യുഗ്രൈര് മുനിഭിഃ പരിവാരിതഃ ഇന്ദ്രാദിത്യാദ്യൈര് വസുഭിഃ സര്വതഃപരിപാലിതഃ
വസിഷ്ഠൻ തുടങ്ങിയ അത്യുഗ്രനായ മുനിമാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, ഇന്ദ്രൻ, ആദിത്യൻ, വസുക്കൾ എന്നിവരാൽ എല്ലായിടത്തും കാത്തിരുന്നതായിരുന്നു.
ഋഗ്യജുഃസാമവേദൈശ് ച സ്വാഹാശബ്ദൈര് അലംകൃതഃ ശ്രദ്ധാ പുഷ്ടിസ് തഥാ തുഷ്ടിഃ ശാന്തിര് ലജ്ജാ സരസ്വതീ
ഋഗ്, യജുർ, സാമവേദങ്ങളുടെ ഘോഷവും 'സ്വാഹാ' എന്ന ഉച്ചാരണവും കൊണ്ട് ആലങ്കൃതമായിരുന്നു. വിശ്വാസം, പോഷണം, തൃപ്തി, സമാധാനം, ലജ്ജ, സരസ്വതി എന്നിവയും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
ഭൂമിര് ദ്യൌഃ ശര്വരീ ക്ഷാന്തിര് ഉഷാ ആശാ ജയാ മതിഃ ഏതാഭിശ് ച തഥാന്യാഭിഃ സര്വതഃ സമലംകൃതഃ
ഭൂമി, ആകാശം, രാത്രി, ക്ഷമ, ഉഷ, ആശ, ജയ, ബുദ്ധി എന്നിവയും മറ്റും ചുറ്റും അലങ്കാരമായി നിലകൊണ്ടിരുന്നു.