വീര്യേണാജൌ ഹരിര് ഇവ കോപേന ഹുതഭുഗ് യഥാ
യുദ്ധത്തിൽ വീര്യത്തിൽ ഹരിയെപ്പോലെ, കോപത്തിൽ ഹോമാഗ്നിയെപ്പോലെ.
തസ്മിന്ന് ഉത്പദ്യമാനേ തു ബുധപുത്രേ മഹാത്മനി ജയശബ്ദശ് ച സര്വത്ര ത്വ് ആസീച് ച സുരവേശ്മനി
ബുധന്റെ മഹാത്മാവായ മകൻ ജനിക്കുമ്പോൾ, എല്ലായിടത്തും ദേവലോകത്തും ജയധ്വനി മുഴങ്ങി.
ബുധപുത്രേ സമുത്പന്നേ തത്രാജഗ്മുഃ സുരേശ്വരാഃ അഹമ് അപ്യ് ആഗമം തത്ര മുദാ യുക്തോ മഹാമതേ
ബുധന് ഒരു മകന് ജനിച്ചപ്പോള് ദേവന്മാര് എല്ലാവരും അവിടെ കൂടിയെത്തി. ഞാനും അതു സന്തോഷത്തോടെ അവിടെ എത്തി, മഹാമതിയായവനേ.
ജാതമാത്രഃ സുതോ രാവമ് അകരോത് സ പൃഥുസ്വരമ് തേന സര്വേ ഽപ്യ് അവോചന് വൈ സംഗതാ ഋഷയഃ സുരാഃ
മകന് ജനിച്ച ഉടനെ അവന് വലിയ ശബ്ദത്തില് കരയുകയായിരുന്നു. അതു കേട്ടു അവിടെ കൂടിയിരുന്ന മുനികളും ദേവന്മാരും തമ്മില് സംസാരിച്ചു.
യസ്മാത് പുരൂ രവോ ഽസ്യേതി തസ്മാദ് ഏഷ പുരൂരവാഃ സ്യാദ് ഇത്യ് ഏവം നാമ ചക്രുഃ സര്വേ സംതുഷ്ടമാനസാഃ
അവന്റെ കരച്ചില് വലിയതായിരുന്നുവെന്നു കൊണ്ടു, ഇനിമുതല് അവന് പുരൂരവന് എന്ന പേരായിരിക്കട്ടെ എന്നു എല്ലാവരും സന്തോഷത്തോടെ തീരുമാനിച്ചു.
ബുധോ ഽപ്യ് അധ്യാപയാമ് ആസ ക്ഷാത്രവിദ്യാം സുതം ശുഭാമ് ധനുര്വേദം സപ്രയോഗം ബുധഃ പ്രാദാത് തദാത്മജേ
ബുധന് തന്റെ ഗുണവാനായ മകനെ രാജകീയവിദ്യകളും, അമ്പ്-വെടി സംബന്ധിച്ച അറിവും അതിന്റെ ഉപയോഗവും പഠിപ്പിച്ചു.
സ ശീഘ്രം വൃദ്ധിമ് അഗമച് ഛുക്ലപക്ഷേ യഥാ ശശീ സ മാതരം ദുഃഖയുതാം സമീക്ഷ്യേലാം മഹാമതിഃ നമസ്യാഥ വിനീതാത്മാ ഇലാമ് ഐലോ ഽബ്രവീദ് ഇദമ്
അവന് വേഗത്തില് വളര്ന്നു, വളരുന്ന ചന്ദ്രനെപ്പോലെ. അമ്മ ദുഃഖത്തില് ആണെന്നു കണ്ടു, ആ ബുദ്ധിമാനായ മകന് വിനയത്തോടെ ഇളയോട് വണങ്ങി പറഞ്ഞു.
ബുധോ മാതര് മമ പിതാ തവ ഭര്താ പ്രിയസ് തഥാ അഹം ച പുത്രഃ കര്മണ്യഃ കസ്മാത് തേ മാനസോ ജ്വരഃ
‘അമ്മേ, ബുധന് എന്റെ അച്ഛനും നിന്റെ പ്രിയഭര്ത്താവുമാണ്. ഞാന് കര്ത്തവ്യശീലനായ മകനാണ്. എങ്കിലും നിനക്ക് എന്തുകൊണ്ട് മനസ്സില് ദുഃഖം?’
സത്യം പുത്ര ബുധോ ഭര്താ ത്വം ച പുത്രോ ഗുണാകരഃ ഭര്തൃപുത്രകൃതാ ചിന്താ ന മമാസ്തി കദാചന
‘മകനേ, ശരിയാണ്, ബുധന് എന്റെ ഭര്ത്താവാണ്, നീ ഗുണങ്ങളുടെ നിധിയാണ്. ഭര്ത്താവിനാലോ മകനാലോ എനിക്ക് ഒരിക്കലും ദുഃഖമില്ല.’
തഥാപി പൂര്വജം കിംചിദ് ദുഃഖം സ്മൃത്വാ പുനഃ പുനഃ ചിന്തയേയം മഹാബുദ്ധേ തതോ മാതരമ് അബ്രവീത്
‘എങ്കിലും, പഴയ ഒരു ദുഃഖം ഓര്മ്മവന്നാല് വീണ്ടും വീണ്ടും അതു ചിന്തിക്കാറുണ്ട്, മഹാബുദ്ധിയുള്ളവനേ,’ എന്നു അമ്മ മകനോട് പറഞ്ഞു.
നിവേദയസ്വ മേ മാതസ് തദ് ഏവ പ്രഥമം മമ
‘അമ്മേ, അതു തന്നെയാണ് ആദ്യം എന്നെക്കുറിച്ച് പറയേണ്ടത്,’ എന്നു മകന് പറഞ്ഞു.
ഇലാ ചൈനമ് ഉവാചേദം രഹോവാചം കഥം വദേ തഥാപി പുത്ര തേ വച്മി പിത്രോഃ പുത്രോ യതോ ഗതിഃ മഗ്നാനാം ദുഃഖപാഥോബ്ധൌ പുത്രഃ പ്രവഹണം പരമ്
ഇള അവനോട് പറഞ്ഞു: ‘എങ്ങനെ ഈ രഹസ്യം പറയാന് കഴിയൂ? എങ്കിലും മകനേ, ഞാന് നിനക്ക് പറയും. ദുഃഖസമുദ്രത്തില് മുങ്ങിയിരിക്കുന്ന മാതാപിതാക്കള്ക്ക് മകനാണ് ഏറ്റവും വലിയ രക്ഷാനാവായിരിക്കുക.’
തന് മാതൃവചനം ശ്രുത്വാ വിനീതഃ പ്രാഹ മാതരമ് പാദയോഃ പതിതശ് ചാപി വദ മാതര് യഥാ തഥാ
അമ്മയുടെ വാക്കുകള് കേട്ടു, വിനയത്തോടെ മകന് അമ്മയുടെ കാലില് വീണു: ‘അമ്മേ, യഥാർത്ഥത്തിൽ തന്നെയാണ് പറയേണ്ടത്,’ എന്നു പറഞ്ഞു.
സാ പുരൂരവസം പ്രാഹ ഇക്ഷ്വാകൂണാം തഥാ കുലമ് തത്രോത്പത്തിം സ്വസ്യ നാമ രാജ്യപ്രാപ്തിം പ്രിയാന് സുതാന്
അവള് പുരൂരവനോട് ഇക്ഷ്വാകു വംശത്തെക്കുറിച്ച്, അവിടെ തന്റെ ജനനം, പേര്, രാജ്യം ലഭിച്ചത്, പ്രിയപ്പെട്ട മക്കള് എന്നിവയെക്കുറിച്ച് പറഞ്ഞു.
പുരോധസം വസിഷ്ഠം ച പ്രിയാം ഭാര്യാം സ്വകം പദമ് വനനിര്യാണമ് ഏവാഥ അമാത്യാനാം പുരോധസഃ
പുരോഹിതനായ വസിഷ്ഠനും, പ്രിയഭര്ത്താവും, തന്റെ സ്ഥാനം, കാടിലേക്ക് പോയത്, മന്ത്രിമാരെയും പുരോഹിതനെയും കുറിച്ചും അവള് പറഞ്ഞു.
പ്രേഷണം ച നഗര്യാം താം മൃഗയാസക്തിമ് ഏവ ച ഹിമവത്കന്ദരഗതിം യക്ഷേശ്വരഗൃഹേ ഗതിമ്
നഗരത്തില് നിന്ന് അയച്ചുവിട്ടത്, വേട്ടയാടലില് ആസ്വാദനം, ഹിമവാന്റെ ഗുഹകളിലേക്കുള്ള യാത്ര, യക്ഷരാജാവിന്റെ വീട്ടില് താമസിച്ചത് എന്നിവയും അവള് പറഞ്ഞു.
ഉമാവനപ്രവേശം ച സ്ത്രീത്വപ്രാപ്തിമ് അശേഷതഃ മഹേശ്വരാജ്ഞയാ തത്ര ചാപ്രവേശം നരസ്യ തു
ഉമാവനത്തിലേക്കുള്ള പ്രവേശനം, പൂർണ്ണമായ സ്ത്രീഭാവം ലഭിച്ചത്, മഹേശ്വരന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം പുരുഷന് അവിടെ പ്രവേശനം വിലക്കിയത് എന്നിവയും അവള് വിശദമായി പറഞ്ഞു.
യക്ഷിണീവാക്യമ് അപ്യ് അസ്യ വരദാനം തഥൈവ ച ബുധപ്രാപ്തിം തഥാ പ്രീതിം പുത്രോത്പത്ത്യാദ്യ് അശേഷതഃ
യക്ഷിണിയുടെ വാക്കുകളും, വരം ലഭിച്ചതും, ബുധന്റെ വരവും, മകന് ജനിച്ച സന്തോഷവും മറ്റെല്ലാം വിശദമായി അവള് പറഞ്ഞു.
കഥയാമ് ആസ തത് സര്വം ശ്രുത്വാ മാതരമ് അബ്രവീത് പുരൂരവാഃ കിം കരോമി കിം കൃത്വാ സുകൃതം ഭവേത്
അവള് ഈ കഥ മുഴുവന് പറഞ്ഞു. അതു കേട്ടു പുരൂരവന് അമ്മയോട് പറഞ്ഞു: ‘ഞാന് എന്ത് ചെയ്യണം? എന്ത് ചെയ്താല് നല്ലതാകും?’
ഏതാവതാ തേ തൃപ്തിശ് ചേദ് അലമ് ഏതേന ചാമ്ബികേ യദ് അപ്യ് അന്യന് മനോവര്തി തദ് അപ്യ് ആജ്ഞാപയസ്വ മേ
‘ഇതുകൊണ്ട് നിനക്ക് തൃപ്തിയാണെങ്കില് മതിയാകട്ടെ, അമ്മേ. എങ്കിലും നിന്റെ മനസ്സില് മറ്റെന്തെങ്കിലും ഉണ്ടെങ്കില് അതും എന്നോട് പറയണം.’
ഇച്ഛേയം പുംസ്ത്വമ് ഉത്കൃഷ്ടമ് ഇച്ഛേയം രാജ്യമ് ഉത്തമമ് അഭിഷേകം ച പുത്രാണാം തവ ചാപി വിശേഷതഃ
ഞാൻ ഏറ്റവും ഉന്നതമായ പുരുഷത്വം ആഗ്രഹിക്കുന്നു; ഏറ്റവും വലിയ രാജ്യം ആഗ്രഹിക്കുന്നു; നിന്റെ മക്കളുടെ അഭിഷേകം, പ്രത്യേകിച്ച് നിന്റെതും ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
ദാനം ദാതും ച യഷ്ടും ച മുക്തിമാര്ഗസ്യ വീക്ഷണമ് സര്വം ച കര്തുമ് ഇച്ഛാമി തവ പുത്ര പ്രസാദതഃ
ദാനം നൽകാനും യജ്ഞങ്ങൾ നടത്താനും മോക്ഷമാർഗ്ഗം ചിന്തിക്കാനും ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; ഇതെല്ലാം നിന്റെ മകന്റെ അനുഗ്രഹത്തിൽ നേടാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
ഉപായം ത്വാ തു പൃച്ഛാമി യേന പുംസ്ത്വമ് അവാപ്സ്യസി തപസോ വാന്യതോ വാപി വദസ്വ മമ തത്ത്വതഃ
പുരുഷത്വം എങ്ങനെ ലഭിക്കും എന്ന് ഞാൻ നിന്നോടു ചോദിക്കുന്നു; തപസ്സിലൂടെ ആണോ വേറേതെങ്കിലും മാർഗ്ഗത്തിലൂടെയോ എന്ന സത്യം എന്നോട് പറയൂ.
ബുധം ത്വം പിതരം പൃച്ഛ ഗത്വാ പുത്ര യഥാര്ഥവത് സ തു സര്വം തു ജാനാതി ഉപദേക്ഷ്യതി തേ ഹിതമ്
മകനേ, നീ പോയി ബുദ്ധനെന്ന നിന്റെ പിതാവിനോട് യഥാർത്ഥത്തിൽ ചോദിക്കൂ; അവൻ എല്ലാം അറിയുന്നവനാണ്, നിന്റെ ക്ഷേമത്തിനായി ഉപദേശിക്കും.
തന്മാതൃവചനാദ് ഐലോ ഗത്വാ പിതരമ് അഞ്ജസാ ഉവാച പ്രണതോ ഭൂത്വാ മാതുഃ കൃത്യം തഥാത്മനഃ
അമ്മയുടെ വാക്ക് കേട്ട്, ഐലൻ നേരെ പിതാവിനോടു പോയി, വിനയത്തോടെ നമസ്കരിച്ചു, അമ്മയുടെ ഉദ്ദേശവും തന്റെ ഉദ്ദേശവും പറഞ്ഞു.
ഇലം ജാനേ മഹാപ്രാജ്ഞ ഇലാം ജാതാം പുനസ് തഥാ ഉമാവനപ്രവേശം ച ശംഭോര് ആജ്ഞാം തഥൈവ ച
ഐലയെ ഞാൻ അറിയുന്നു, മഹാപണ്ഡിതനേ; ഐല വീണ്ടും ജനിച്ചതും ഉമയുടെ വനപ്രവേശവും ശംഭുവിന്റെ ആജ്ഞയും ഞാൻ അറിയുന്നു.
തസ്മാച് ഛംഭുപ്രസാദേന ഉമായാശ് ച പ്രസാദതഃ വിശാപോ ഭവിതാ പുത്ര താവ് ആരാധ്യ ന ചാന്യഥാ
അതുകൊണ്ട്, ശംഭുവിന്റെയും ഉമയുടെയും അനുഗ്രഹം കൊണ്ടാണ് ശാപം നീങ്ങുക, മകനേ; അവരെ ആരാധിച്ചാൽ മാത്രമേ ഇത് സാധിക്കൂ, വേറേ മാർഗ്ഗമില്ല.
പശ്യേയം തം കഥം ദേവം കഥം വാ മാതരം ശിവാമ് തീര്ഥാദ് വാ തപസോ വാപി തത് പിതഃ പ്രഥമം വദ
ആ ദേവനെ അല്ലെങ്കിൽ ശിവയായ മാതാവിനെ ഞാൻ എങ്ങനെ കാണാം? തീർത്ഥയാത്രയിലൂടെയോ തപസ്സിലൂടെയോ? അച്ഛാ, ആദ്യം എന്നോട് പറയൂ.
ഗൌതമീം ഗച്ഛ പുത്ര ത്വം തത്രാസ്തേ സര്വദാ ശിവഃ ഉമയാ സഹിതഃ ശ്രീമാഞ് ശാപഹന്താ വരപ്രദഃ
മകനേ, നീ ഗൗതമിയിലേക്കു പോവൂ; അവിടെ ശിവൻ ഉമയോടൊപ്പം എപ്പോഴും വസിക്കുന്നു, മഹത്വമുള്ളവൻ, ശാപം നീക്കുന്നവൻ, വരങ്ങൾ നൽകുന്നവൻ.
പുരൂരവാഃ പിതുര് വാക്യം ശ്രുത്വാ തു മുദിതോ ഽഭവത് ഗൌതമീം തപസേ ധീമാന് ഗങ്ഗാം ത്രൈലോക്യപാവനീമ്
പിതാവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടു പുരൂരവൻ സന്തോഷിച്ചു; ധീരനായ അവൻ തപസ്സിനായി ഗൗതമിയിലേക്കും, മൂന്ന് ലോകങ്ങളെയും ശുദ്ധീകരിക്കുന്ന ഗംഗയിലേക്കും പോയി.