ഇലസൈന്യം ച തത്രാസീത് തദ് ഗതം ച യഥാസുഖമ് ഉമാവനസ്ഥിതാ ചേലാ ഗായന്തീ നൃത്യതീ പുനഃ
ഇലായുടെ സൈന്യം അവിടെ സന്തോഷത്തോടെ താമസിച്ചു; ഇലാ ഉമാവനത്തിൽ വസിച്ച് വീണ്ടും പാടിയും നൃത്തം ചെയ്തും സന്തോഷിച്ചു.
സ്ത്രീഭാവമ് അനുചേഷ്ടന്തീ സ്മരന്തീ കര്മണോ ഗതിമ് കദാചിത് ക്രിയമാണേ തു ഇലയാ നൃത്യകര്മണി
സ്ത്രീവേഷത്തിൽ പെരുമാറി, തന്റെ പ്രവൃത്തികളുടെ ഗതി ഓർത്ത്, ചിലപ്പോഴൊക്കെ ഇലാ നൃത്തം ചെയ്യുമ്പോൾ.
താമ് അപശ്യദ് ബുധോ ധീമാന് പിതരം ഗന്തുമ് ഉദ്യതഃ ഇലാം ദൃഷ്ട്വാ ഗതിം ത്യക്ത്വാ താമ് ആഗത്യാബ്രവീദ് ബുധഃ
ബുധൻ, തന്റെ അച്ഛനെ കാണാൻ പോകുമ്പോൾ, ഇലയെ കണ്ടു; അവളെ കണ്ടപ്പോൾ വഴിമാറി അവളരികിൽ എത്തി, ബുധൻ സംസാരിച്ചു.
ഭാര്യാ ഭവ മമ സ്വസ്ഥാ സര്വാഭ്യസ് ത്വം പ്രിയാ ഭവ
നീ എന്റെ ഭാര്യയാകണം, മനസ്സു നിശ്ചലമാക്കണം, എല്ലാവർക്കും പ്രിയങ്കരയാകണം.
ബുധവാക്യമ് ഇലാ ഭക്ത്യാ ത്വ് അഭിനന്ദ്യ തഥാകരോത് സ്മൃത്വാ ച യക്ഷിണീവാക്യം തതസ് തുഷ്ടാഭവന് മുനേ
ബുധന്റെ വാക്കുകൾ ഇലാ ഭക്തിയോടെ സ്വീകരിച്ചു, അങ്ങനെ തന്നെ ചെയ്തു; യക്ഷിണിയുടെ വാക്കുകൾ ഓർത്ത് അവൾ സന്തോഷിച്ചു, മുനിവരേ.
ബുധോ രേമേ തയാ പ്രീത്യാ നീത്വാ സ്വസ്ഥാനമ് ഉത്തമമ് സാ ചാപി സര്വഭാവേന തോഷയാമ് ആസ തം പതിമ് തതോ ബഹുതിഥേ കാലേ ബുധസ് തുഷ്ടോ ഽവദത് പ്രിയാമ്
ബുധൻ അവളുടെ സ്നേഹത്തിൽ ആനന്ദിച്ചു, അവളെ തന്റെ ഉത്തമമായ വീട്ടിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി; അവളും എല്ലാ മനസ്സോടും ഭർത്താവിനെ സന്തോഷിപ്പിച്ചു. കാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, സന്തോഷത്തോടെ ബുധൻ പ്രിയങ്കരിയായ അവളോട് പറഞ്ഞു.
കിം തേ ദേയം മയാ ഭദ്രേ പ്രിയം യന് മനസി സ്ഥിതമ്
എന്ത് വേണം ഞാൻ നിന്നെ നൽകാൻ, ഭദ്രേ? നിന്റെ മനസ്സിൽ പ്രിയപ്പെട്ടത് പറയൂ.
തദ്വാക്യസമകാലം തു പുത്രം ദേഹീത്യ് അഭാഷത ഇലാ ബുധം സോമസുതം പ്രീതിമന്തം പ്രിയം തഥാ
അപ്പോൾ തന്നെ ഇലാ പറഞ്ഞു: 'ഒരു മകൻ തരിക' എന്ന് സ്നേഹപൂർവ്വം ബുധനോട്, സോമന്റെ മകനോട്.
അമോഘമ് ഏതന് മദ്വീര്യം തഥാ പ്രീതിസമുദ്ഭവമ് പുത്രസ് തേ ഭവിതാ തസ്മാത് ക്ഷത്രിയോ ലോകവിശ്രുതഃ
ഇത് എപ്പോഴും ഫലപ്രദമാണ്, എന്റെ ശക്തിയും സ്നേഹവും കൊണ്ടാണ്; അതുകൊണ്ട്, നിനക്ക് ഒരു മകൻ ജനിക്കും, ലോകത്തിൽ പ്രശസ്തനായ ഒരു ക്ഷത്രിയൻ.
സോമവംശകരഃ ശ്രീമാന് ആദിത്യ ഇവ തേജസാ ബുദ്ധ്യാ ബൃഹസ്പതിസമഃ ക്ഷമയാ പൃഥിവീസമഃ
അവൻ സോമവംശം സ്ഥാപിക്കുന്നവൻ, മഹത്വം നിറഞ്ഞവൻ, സൂര്യനെപ്പോലെ പ്രകാശമുള്ളവൻ, ബൃഹസ്പതിയെപ്പോലെ ബുദ്ധിയുള്ളവൻ, ഭൂമിയെപ്പോലെ ക്ഷമയുള്ളവൻ.
വീര്യേണാജൌ ഹരിര് ഇവ കോപേന ഹുതഭുഗ് യഥാ
യുദ്ധത്തിൽ വീര്യത്തിൽ ഹരിയെപ്പോലെ, കോപത്തിൽ ഹോമാഗ്നിയെപ്പോലെ.
തസ്മിന്ന് ഉത്പദ്യമാനേ തു ബുധപുത്രേ മഹാത്മനി ജയശബ്ദശ് ച സര്വത്ര ത്വ് ആസീച് ച സുരവേശ്മനി
ബുധന്റെ മഹാത്മാവായ മകൻ ജനിക്കുമ്പോൾ, എല്ലായിടത്തും ദേവലോകത്തും ജയധ്വനി മുഴങ്ങി.
ബുധപുത്രേ സമുത്പന്നേ തത്രാജഗ്മുഃ സുരേശ്വരാഃ അഹമ് അപ്യ് ആഗമം തത്ര മുദാ യുക്തോ മഹാമതേ
ബുധന് ഒരു മകന് ജനിച്ചപ്പോള് ദേവന്മാര് എല്ലാവരും അവിടെ കൂടിയെത്തി. ഞാനും അതു സന്തോഷത്തോടെ അവിടെ എത്തി, മഹാമതിയായവനേ.
ജാതമാത്രഃ സുതോ രാവമ് അകരോത് സ പൃഥുസ്വരമ് തേന സര്വേ ഽപ്യ് അവോചന് വൈ സംഗതാ ഋഷയഃ സുരാഃ
മകന് ജനിച്ച ഉടനെ അവന് വലിയ ശബ്ദത്തില് കരയുകയായിരുന്നു. അതു കേട്ടു അവിടെ കൂടിയിരുന്ന മുനികളും ദേവന്മാരും തമ്മില് സംസാരിച്ചു.
യസ്മാത് പുരൂ രവോ ഽസ്യേതി തസ്മാദ് ഏഷ പുരൂരവാഃ സ്യാദ് ഇത്യ് ഏവം നാമ ചക്രുഃ സര്വേ സംതുഷ്ടമാനസാഃ
അവന്റെ കരച്ചില് വലിയതായിരുന്നുവെന്നു കൊണ്ടു, ഇനിമുതല് അവന് പുരൂരവന് എന്ന പേരായിരിക്കട്ടെ എന്നു എല്ലാവരും സന്തോഷത്തോടെ തീരുമാനിച്ചു.
ബുധോ ഽപ്യ് അധ്യാപയാമ് ആസ ക്ഷാത്രവിദ്യാം സുതം ശുഭാമ് ധനുര്വേദം സപ്രയോഗം ബുധഃ പ്രാദാത് തദാത്മജേ
ബുധന് തന്റെ ഗുണവാനായ മകനെ രാജകീയവിദ്യകളും, അമ്പ്-വെടി സംബന്ധിച്ച അറിവും അതിന്റെ ഉപയോഗവും പഠിപ്പിച്ചു.
സ ശീഘ്രം വൃദ്ധിമ് അഗമച് ഛുക്ലപക്ഷേ യഥാ ശശീ സ മാതരം ദുഃഖയുതാം സമീക്ഷ്യേലാം മഹാമതിഃ നമസ്യാഥ വിനീതാത്മാ ഇലാമ് ഐലോ ഽബ്രവീദ് ഇദമ്
അവന് വേഗത്തില് വളര്ന്നു, വളരുന്ന ചന്ദ്രനെപ്പോലെ. അമ്മ ദുഃഖത്തില് ആണെന്നു കണ്ടു, ആ ബുദ്ധിമാനായ മകന് വിനയത്തോടെ ഇളയോട് വണങ്ങി പറഞ്ഞു.
ബുധോ മാതര് മമ പിതാ തവ ഭര്താ പ്രിയസ് തഥാ അഹം ച പുത്രഃ കര്മണ്യഃ കസ്മാത് തേ മാനസോ ജ്വരഃ
‘അമ്മേ, ബുധന് എന്റെ അച്ഛനും നിന്റെ പ്രിയഭര്ത്താവുമാണ്. ഞാന് കര്ത്തവ്യശീലനായ മകനാണ്. എങ്കിലും നിനക്ക് എന്തുകൊണ്ട് മനസ്സില് ദുഃഖം?’
സത്യം പുത്ര ബുധോ ഭര്താ ത്വം ച പുത്രോ ഗുണാകരഃ ഭര്തൃപുത്രകൃതാ ചിന്താ ന മമാസ്തി കദാചന
‘മകനേ, ശരിയാണ്, ബുധന് എന്റെ ഭര്ത്താവാണ്, നീ ഗുണങ്ങളുടെ നിധിയാണ്. ഭര്ത്താവിനാലോ മകനാലോ എനിക്ക് ഒരിക്കലും ദുഃഖമില്ല.’
തഥാപി പൂര്വജം കിംചിദ് ദുഃഖം സ്മൃത്വാ പുനഃ പുനഃ ചിന്തയേയം മഹാബുദ്ധേ തതോ മാതരമ് അബ്രവീത്
‘എങ്കിലും, പഴയ ഒരു ദുഃഖം ഓര്മ്മവന്നാല് വീണ്ടും വീണ്ടും അതു ചിന്തിക്കാറുണ്ട്, മഹാബുദ്ധിയുള്ളവനേ,’ എന്നു അമ്മ മകനോട് പറഞ്ഞു.
നിവേദയസ്വ മേ മാതസ് തദ് ഏവ പ്രഥമം മമ
‘അമ്മേ, അതു തന്നെയാണ് ആദ്യം എന്നെക്കുറിച്ച് പറയേണ്ടത്,’ എന്നു മകന് പറഞ്ഞു.
ഇലാ ചൈനമ് ഉവാചേദം രഹോവാചം കഥം വദേ തഥാപി പുത്ര തേ വച്മി പിത്രോഃ പുത്രോ യതോ ഗതിഃ മഗ്നാനാം ദുഃഖപാഥോബ്ധൌ പുത്രഃ പ്രവഹണം പരമ്
ഇള അവനോട് പറഞ്ഞു: ‘എങ്ങനെ ഈ രഹസ്യം പറയാന് കഴിയൂ? എങ്കിലും മകനേ, ഞാന് നിനക്ക് പറയും. ദുഃഖസമുദ്രത്തില് മുങ്ങിയിരിക്കുന്ന മാതാപിതാക്കള്ക്ക് മകനാണ് ഏറ്റവും വലിയ രക്ഷാനാവായിരിക്കുക.’
തന് മാതൃവചനം ശ്രുത്വാ വിനീതഃ പ്രാഹ മാതരമ് പാദയോഃ പതിതശ് ചാപി വദ മാതര് യഥാ തഥാ
അമ്മയുടെ വാക്കുകള് കേട്ടു, വിനയത്തോടെ മകന് അമ്മയുടെ കാലില് വീണു: ‘അമ്മേ, യഥാർത്ഥത്തിൽ തന്നെയാണ് പറയേണ്ടത്,’ എന്നു പറഞ്ഞു.
സാ പുരൂരവസം പ്രാഹ ഇക്ഷ്വാകൂണാം തഥാ കുലമ് തത്രോത്പത്തിം സ്വസ്യ നാമ രാജ്യപ്രാപ്തിം പ്രിയാന് സുതാന്
അവള് പുരൂരവനോട് ഇക്ഷ്വാകു വംശത്തെക്കുറിച്ച്, അവിടെ തന്റെ ജനനം, പേര്, രാജ്യം ലഭിച്ചത്, പ്രിയപ്പെട്ട മക്കള് എന്നിവയെക്കുറിച്ച് പറഞ്ഞു.
പുരോധസം വസിഷ്ഠം ച പ്രിയാം ഭാര്യാം സ്വകം പദമ് വനനിര്യാണമ് ഏവാഥ അമാത്യാനാം പുരോധസഃ
പുരോഹിതനായ വസിഷ്ഠനും, പ്രിയഭര്ത്താവും, തന്റെ സ്ഥാനം, കാടിലേക്ക് പോയത്, മന്ത്രിമാരെയും പുരോഹിതനെയും കുറിച്ചും അവള് പറഞ്ഞു.
പ്രേഷണം ച നഗര്യാം താം മൃഗയാസക്തിമ് ഏവ ച ഹിമവത്കന്ദരഗതിം യക്ഷേശ്വരഗൃഹേ ഗതിമ്
നഗരത്തില് നിന്ന് അയച്ചുവിട്ടത്, വേട്ടയാടലില് ആസ്വാദനം, ഹിമവാന്റെ ഗുഹകളിലേക്കുള്ള യാത്ര, യക്ഷരാജാവിന്റെ വീട്ടില് താമസിച്ചത് എന്നിവയും അവള് പറഞ്ഞു.
ഉമാവനപ്രവേശം ച സ്ത്രീത്വപ്രാപ്തിമ് അശേഷതഃ മഹേശ്വരാജ്ഞയാ തത്ര ചാപ്രവേശം നരസ്യ തു
ഉമാവനത്തിലേക്കുള്ള പ്രവേശനം, പൂർണ്ണമായ സ്ത്രീഭാവം ലഭിച്ചത്, മഹേശ്വരന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം പുരുഷന് അവിടെ പ്രവേശനം വിലക്കിയത് എന്നിവയും അവള് വിശദമായി പറഞ്ഞു.
യക്ഷിണീവാക്യമ് അപ്യ് അസ്യ വരദാനം തഥൈവ ച ബുധപ്രാപ്തിം തഥാ പ്രീതിം പുത്രോത്പത്ത്യാദ്യ് അശേഷതഃ
യക്ഷിണിയുടെ വാക്കുകളും, വരം ലഭിച്ചതും, ബുധന്റെ വരവും, മകന് ജനിച്ച സന്തോഷവും മറ്റെല്ലാം വിശദമായി അവള് പറഞ്ഞു.
കഥയാമ് ആസ തത് സര്വം ശ്രുത്വാ മാതരമ് അബ്രവീത് പുരൂരവാഃ കിം കരോമി കിം കൃത്വാ സുകൃതം ഭവേത്
അവള് ഈ കഥ മുഴുവന് പറഞ്ഞു. അതു കേട്ടു പുരൂരവന് അമ്മയോട് പറഞ്ഞു: ‘ഞാന് എന്ത് ചെയ്യണം? എന്ത് ചെയ്താല് നല്ലതാകും?’
ഏതാവതാ തേ തൃപ്തിശ് ചേദ് അലമ് ഏതേന ചാമ്ബികേ യദ് അപ്യ് അന്യന് മനോവര്തി തദ് അപ്യ് ആജ്ഞാപയസ്വ മേ
‘ഇതുകൊണ്ട് നിനക്ക് തൃപ്തിയാണെങ്കില് മതിയാകട്ടെ, അമ്മേ. എങ്കിലും നിന്റെ മനസ്സില് മറ്റെന്തെങ്കിലും ഉണ്ടെങ്കില് അതും എന്നോട് പറയണം.’