തതോ ഽഹം നിര്ഗമാര്ഥം തേ മൃഗീ ഭൂത്വാ ഉമാവനമ് പ്രവിഷ്ടാ ത്വം പ്രവിഷ്ടോ ഽസി പുരാ പ്രാഹ മഹേശ്വരഃ
അതിനാൽ, ഞാൻ മാൻ രൂപം എടുത്ത് ഉമാവനത്തിൽ കയറി. നീയും ഇവിടെ കയറിയിരിക്കുന്നു. മുമ്പ് മഹേശ്വരൻ ഇങ്ങനെ പ്രഖ്യാപിച്ചിരുന്നു:
യസ് ത്വ് അത്ര പ്രവിശേന് മന്ദഃ പുമാന് സ്ത്രീത്വമ് അവാപ്സ്യതി തസ്മാത് സ്ത്രീത്വമ് അവാപ്തോ ഽസി ന ത്വം ദുഃഖിതുമ് അര്ഹസി പ്രൌഢോ ഽപി കോ ഽത്ര ജാനാതി വിചിത്രഭവിതവ്യതാമ്
'ഇവിടെ ആരെങ്കിലും അജ്ഞാനത്തിൽ കയറിയാൽ, ആ പുരുഷൻ സ്ത്രീഭാവം പ്രാപിക്കും. അതുകൊണ്ട്, നീ സ്ത്രീഭാവം ലഭിച്ചിരിക്കുന്നു; ദുഃഖിക്കേണ്ട. വലിയവർക്കും വിധിയുടെ അത്ഭുതങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയില്ല.'
യക്ഷിണീവചനം ശ്രുത്വാ ഹയാരൂഢസ് തദാപതത് തമ് ആശ്വാസ്യ പുനഃ സൈവ യക്ഷിണീ വാക്യമ് അബ്രവീത്
യക്ഷിണിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, കുതിരപ്പുറത്ത് ഇരുന്ന അവൻ വിഷമിച്ചു. അവനെ ആശ്വസിപ്പിച്ച് യക്ഷിണി വീണ്ടും പറഞ്ഞു:
സ്ത്രീത്വം ജാതം ജാതമ് ഏവ ന പുംസ്ത്വം കര്തുമ് അര്ഹസി ഗൃഹാണ വിദ്യാം സ്ത്രീയോഗ്യാം നൃത്യം ഗീതമ് അലംകൃതിമ് സ്ത്രീലാലിത്യം സ്ത്രീവിലാസം സ്ത്രീകൃത്യം സര്വമ് ഏവ തത്
സ്ത്രീഭാവം വന്നതുകൊണ്ട് ഇനി പുരുഷഭാവം തിരികെ നേടാൻ ശ്രമിക്കേണ്ട. സ്ത്രീകൾക്ക് അനുയോജ്യമായ കലകൾ പഠിക്കണം: നൃത്തം, പാട്ട്, അലങ്കാരം, സ്ത്രീസൗന്ദര്യം, സ്ത്രീകളുടെ വിനോദങ്ങൾ, സ്ത്രീകളുടെ എല്ലാ കർമ്മങ്ങളും.
ഇലാ സര്വമ് അഥാവാപ്യ യക്ഷിണീം വാക്യമ് അബ്രവീത്
ഇലാ എല്ലാം നേടിക്കഴിഞ്ഞ് യക്ഷിണിയോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
കോ വാ ഭര്താ കിം തു കൃത്യം പുനഃ പുംസ്ത്വം കഥം ഭവേത് ഏതദ് വദസ്വ കല്യാണീ ദുഃഖാര്തായാ വിശേഷതഃ ആര്താനാമ് ആര്തിശമനാച് ഛ്രേയോ നാഭ്യധികം ക്വചിത്
ആരാണ് ഭർത്താവ്? എന്താണ് ചെയ്യേണ്ടത്? വീണ്ടും എങ്ങനെ പുരുഷഭാവം ലഭിക്കും? ദുഃഖിതയായ എന്നോട് ഇതൊക്കെ പറയണം, ഭദ്രേ. ദുഃഖിതരുടെ ദു:ഖം മാറ്റുന്നതിന് മേലുള്ളത് മറ്റൊന്നുമില്ല.
ബുധഃ സോമസുതോ നാമ വനാദ് അസ്മാച് ച പൂര്വതഃ ആശ്രമസ് തസ്യ സുഭഗേ പിതരം നിത്യമ് ഏഷ്യതി
സോമന്റെ മകനായ ബുധന് ഈ കാടിന്റെ കിഴക്കോട്ട് ഒരു ആശ്രമം ഉണ്ട്, ഭാഗ്യവതിയായേ, അവൻ എപ്പോഴും തന്റെ അച്ഛനെ കാണാൻ വരാറുണ്ട്.
അനേനൈവ പഥാ സോമം പിതരം സ ബുധോ ഗ്രഹഃ ദ്രഷ്ടും യാതി തതോ നിത്യം നമസ്കര്തും തഥൈവ ച
ഈ വഴിയിലൂടെ തന്നെയാണ് ബുധൻ തന്റെ അച്ഛനായ സോമനെ കാണാൻ പോകുന്നത്, അവൻ എപ്പോഴും അച്ഛനെ വന്ദിക്കാനാണ് വരുന്നത്.
യദാ യാതി ബുധഃ ശാന്തസ് തദാത്മാനം ച ദര്ശയ തം ദൃഷ്ട്വാ ത്വം തു സുഭഗേ സര്വകാമാന് അവാപ്സ്യസി
ശാന്തനായ ബുധൻ വരുമ്പോൾ നീ നിന്നെ കാണിക്കണം; അവനെ കണ്ടാൽ, ഭാഗ്യവതിയായേ, നീ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നേടും.
താമ് ആശ്വാസ്യ തതഃ സുഭ്രൂര് യക്ഷിണ്യ് അന്തരധീയത യക്ഷിണീ സാ തമ് ആചഷ്ട യക്ഷോ ഽപി സുഖമ് ആപ്തവാന്
അവളെ ആശ്വസിപ്പിച്ച ശേഷം, യക്ഷിണി അപ്രത്യക്ഷയായി; യക്ഷിണി ഇതെല്ലാം യക്ഷനോട് പറഞ്ഞു, യക്ഷനും സന്തോഷം നേടി.
ഇലസൈന്യം ച തത്രാസീത് തദ് ഗതം ച യഥാസുഖമ് ഉമാവനസ്ഥിതാ ചേലാ ഗായന്തീ നൃത്യതീ പുനഃ
ഇലായുടെ സൈന്യം അവിടെ സന്തോഷത്തോടെ താമസിച്ചു; ഇലാ ഉമാവനത്തിൽ വസിച്ച് വീണ്ടും പാടിയും നൃത്തം ചെയ്തും സന്തോഷിച്ചു.
സ്ത്രീഭാവമ് അനുചേഷ്ടന്തീ സ്മരന്തീ കര്മണോ ഗതിമ് കദാചിത് ക്രിയമാണേ തു ഇലയാ നൃത്യകര്മണി
സ്ത്രീവേഷത്തിൽ പെരുമാറി, തന്റെ പ്രവൃത്തികളുടെ ഗതി ഓർത്ത്, ചിലപ്പോഴൊക്കെ ഇലാ നൃത്തം ചെയ്യുമ്പോൾ.
താമ് അപശ്യദ് ബുധോ ധീമാന് പിതരം ഗന്തുമ് ഉദ്യതഃ ഇലാം ദൃഷ്ട്വാ ഗതിം ത്യക്ത്വാ താമ് ആഗത്യാബ്രവീദ് ബുധഃ
ബുധൻ, തന്റെ അച്ഛനെ കാണാൻ പോകുമ്പോൾ, ഇലയെ കണ്ടു; അവളെ കണ്ടപ്പോൾ വഴിമാറി അവളരികിൽ എത്തി, ബുധൻ സംസാരിച്ചു.
ഭാര്യാ ഭവ മമ സ്വസ്ഥാ സര്വാഭ്യസ് ത്വം പ്രിയാ ഭവ
നീ എന്റെ ഭാര്യയാകണം, മനസ്സു നിശ്ചലമാക്കണം, എല്ലാവർക്കും പ്രിയങ്കരയാകണം.
ബുധവാക്യമ് ഇലാ ഭക്ത്യാ ത്വ് അഭിനന്ദ്യ തഥാകരോത് സ്മൃത്വാ ച യക്ഷിണീവാക്യം തതസ് തുഷ്ടാഭവന് മുനേ
ബുധന്റെ വാക്കുകൾ ഇലാ ഭക്തിയോടെ സ്വീകരിച്ചു, അങ്ങനെ തന്നെ ചെയ്തു; യക്ഷിണിയുടെ വാക്കുകൾ ഓർത്ത് അവൾ സന്തോഷിച്ചു, മുനിവരേ.
ബുധോ രേമേ തയാ പ്രീത്യാ നീത്വാ സ്വസ്ഥാനമ് ഉത്തമമ് സാ ചാപി സര്വഭാവേന തോഷയാമ് ആസ തം പതിമ് തതോ ബഹുതിഥേ കാലേ ബുധസ് തുഷ്ടോ ഽവദത് പ്രിയാമ്
ബുധൻ അവളുടെ സ്നേഹത്തിൽ ആനന്ദിച്ചു, അവളെ തന്റെ ഉത്തമമായ വീട്ടിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി; അവളും എല്ലാ മനസ്സോടും ഭർത്താവിനെ സന്തോഷിപ്പിച്ചു. കാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, സന്തോഷത്തോടെ ബുധൻ പ്രിയങ്കരിയായ അവളോട് പറഞ്ഞു.
കിം തേ ദേയം മയാ ഭദ്രേ പ്രിയം യന് മനസി സ്ഥിതമ്
എന്ത് വേണം ഞാൻ നിന്നെ നൽകാൻ, ഭദ്രേ? നിന്റെ മനസ്സിൽ പ്രിയപ്പെട്ടത് പറയൂ.
തദ്വാക്യസമകാലം തു പുത്രം ദേഹീത്യ് അഭാഷത ഇലാ ബുധം സോമസുതം പ്രീതിമന്തം പ്രിയം തഥാ
അപ്പോൾ തന്നെ ഇലാ പറഞ്ഞു: 'ഒരു മകൻ തരിക' എന്ന് സ്നേഹപൂർവ്വം ബുധനോട്, സോമന്റെ മകനോട്.
അമോഘമ് ഏതന് മദ്വീര്യം തഥാ പ്രീതിസമുദ്ഭവമ് പുത്രസ് തേ ഭവിതാ തസ്മാത് ക്ഷത്രിയോ ലോകവിശ്രുതഃ
ഇത് എപ്പോഴും ഫലപ്രദമാണ്, എന്റെ ശക്തിയും സ്നേഹവും കൊണ്ടാണ്; അതുകൊണ്ട്, നിനക്ക് ഒരു മകൻ ജനിക്കും, ലോകത്തിൽ പ്രശസ്തനായ ഒരു ക്ഷത്രിയൻ.
സോമവംശകരഃ ശ്രീമാന് ആദിത്യ ഇവ തേജസാ ബുദ്ധ്യാ ബൃഹസ്പതിസമഃ ക്ഷമയാ പൃഥിവീസമഃ
അവൻ സോമവംശം സ്ഥാപിക്കുന്നവൻ, മഹത്വം നിറഞ്ഞവൻ, സൂര്യനെപ്പോലെ പ്രകാശമുള്ളവൻ, ബൃഹസ്പതിയെപ്പോലെ ബുദ്ധിയുള്ളവൻ, ഭൂമിയെപ്പോലെ ക്ഷമയുള്ളവൻ.
വീര്യേണാജൌ ഹരിര് ഇവ കോപേന ഹുതഭുഗ് യഥാ
യുദ്ധത്തിൽ വീര്യത്തിൽ ഹരിയെപ്പോലെ, കോപത്തിൽ ഹോമാഗ്നിയെപ്പോലെ.
തസ്മിന്ന് ഉത്പദ്യമാനേ തു ബുധപുത്രേ മഹാത്മനി ജയശബ്ദശ് ച സര്വത്ര ത്വ് ആസീച് ച സുരവേശ്മനി
ബുധന്റെ മഹാത്മാവായ മകൻ ജനിക്കുമ്പോൾ, എല്ലായിടത്തും ദേവലോകത്തും ജയധ്വനി മുഴങ്ങി.
ബുധപുത്രേ സമുത്പന്നേ തത്രാജഗ്മുഃ സുരേശ്വരാഃ അഹമ് അപ്യ് ആഗമം തത്ര മുദാ യുക്തോ മഹാമതേ
ബുധന് ഒരു മകന് ജനിച്ചപ്പോള് ദേവന്മാര് എല്ലാവരും അവിടെ കൂടിയെത്തി. ഞാനും അതു സന്തോഷത്തോടെ അവിടെ എത്തി, മഹാമതിയായവനേ.
ജാതമാത്രഃ സുതോ രാവമ് അകരോത് സ പൃഥുസ്വരമ് തേന സര്വേ ഽപ്യ് അവോചന് വൈ സംഗതാ ഋഷയഃ സുരാഃ
മകന് ജനിച്ച ഉടനെ അവന് വലിയ ശബ്ദത്തില് കരയുകയായിരുന്നു. അതു കേട്ടു അവിടെ കൂടിയിരുന്ന മുനികളും ദേവന്മാരും തമ്മില് സംസാരിച്ചു.
യസ്മാത് പുരൂ രവോ ഽസ്യേതി തസ്മാദ് ഏഷ പുരൂരവാഃ സ്യാദ് ഇത്യ് ഏവം നാമ ചക്രുഃ സര്വേ സംതുഷ്ടമാനസാഃ
അവന്റെ കരച്ചില് വലിയതായിരുന്നുവെന്നു കൊണ്ടു, ഇനിമുതല് അവന് പുരൂരവന് എന്ന പേരായിരിക്കട്ടെ എന്നു എല്ലാവരും സന്തോഷത്തോടെ തീരുമാനിച്ചു.
ബുധോ ഽപ്യ് അധ്യാപയാമ് ആസ ക്ഷാത്രവിദ്യാം സുതം ശുഭാമ് ധനുര്വേദം സപ്രയോഗം ബുധഃ പ്രാദാത് തദാത്മജേ
ബുധന് തന്റെ ഗുണവാനായ മകനെ രാജകീയവിദ്യകളും, അമ്പ്-വെടി സംബന്ധിച്ച അറിവും അതിന്റെ ഉപയോഗവും പഠിപ്പിച്ചു.
സ ശീഘ്രം വൃദ്ധിമ് അഗമച് ഛുക്ലപക്ഷേ യഥാ ശശീ സ മാതരം ദുഃഖയുതാം സമീക്ഷ്യേലാം മഹാമതിഃ നമസ്യാഥ വിനീതാത്മാ ഇലാമ് ഐലോ ഽബ്രവീദ് ഇദമ്
അവന് വേഗത്തില് വളര്ന്നു, വളരുന്ന ചന്ദ്രനെപ്പോലെ. അമ്മ ദുഃഖത്തില് ആണെന്നു കണ്ടു, ആ ബുദ്ധിമാനായ മകന് വിനയത്തോടെ ഇളയോട് വണങ്ങി പറഞ്ഞു.
ബുധോ മാതര് മമ പിതാ തവ ഭര്താ പ്രിയസ് തഥാ അഹം ച പുത്രഃ കര്മണ്യഃ കസ്മാത് തേ മാനസോ ജ്വരഃ
‘അമ്മേ, ബുധന് എന്റെ അച്ഛനും നിന്റെ പ്രിയഭര്ത്താവുമാണ്. ഞാന് കര്ത്തവ്യശീലനായ മകനാണ്. എങ്കിലും നിനക്ക് എന്തുകൊണ്ട് മനസ്സില് ദുഃഖം?’
സത്യം പുത്ര ബുധോ ഭര്താ ത്വം ച പുത്രോ ഗുണാകരഃ ഭര്തൃപുത്രകൃതാ ചിന്താ ന മമാസ്തി കദാചന
‘മകനേ, ശരിയാണ്, ബുധന് എന്റെ ഭര്ത്താവാണ്, നീ ഗുണങ്ങളുടെ നിധിയാണ്. ഭര്ത്താവിനാലോ മകനാലോ എനിക്ക് ഒരിക്കലും ദുഃഖമില്ല.’
തഥാപി പൂര്വജം കിംചിദ് ദുഃഖം സ്മൃത്വാ പുനഃ പുനഃ ചിന്തയേയം മഹാബുദ്ധേ തതോ മാതരമ് അബ്രവീത്
‘എങ്കിലും, പഴയ ഒരു ദുഃഖം ഓര്മ്മവന്നാല് വീണ്ടും വീണ്ടും അതു ചിന്തിക്കാറുണ്ട്, മഹാബുദ്ധിയുള്ളവനേ,’ എന്നു അമ്മ മകനോട് പറഞ്ഞു.