ഋഷീണാം വചനം ശ്രുത്വാ ഉഭാവ് അപി സുദുഃഖിതൌ ലജ്ജിതൌ ച മഹാപ്രാജ്ഞൌ ഗൌതമോ ഭാര്യയാ സഹ പപ്രച്ഛ മുനിശാര്ദൂലമ് അഗസ്ത്യമ് ഋഷിസത്തമമ്
മുനികൾ പറഞ്ഞത് കേട്ട് ഇരുവരും അത്യന്തം ദുഃഖിതരായി ലജ്ജിച്ചു; വലിയ ജ്ഞാനിയായ ഗൗതമൻ ഭാര്യയോടൊപ്പം അഗസ്ത്യമുനിയെ ചോദിച്ചു.
കോ ദേശഃ കിമ് ഉ തീര്ഥം വാ യത്ര ശ്രേയഃ സമാപ്യതേ ശീഘ്രമ് ഏവ മഹാപ്രാജ്ഞ ഭുക്തിമുക്തിപ്രദായകമ്
ഏത് ദേശമോ തിരുത്തോ ഉണ്ട്, മഹാജ്ഞാനിയേ, അതിൽ വേഗത്തിൽ പരമശ്രേയസ്സ് ലഭിക്കും? ഭോഗവും മോക്ഷവും നൽകുന്ന സ്ഥലം ഏതാണ്?
വദദ്ഭിര് മുനിഭിര് ബ്രഹ്മന് മയാ ശ്രുതമ് ഇദം വചഃ സര്വേ കാമാസ് തത്ര പൂര്ണാ ഗൌതമ്യാം നാത്ര സംശയഃ
ബ്രഹ്മനേ, സംസാരിക്കുന്ന മഹർഷിമാരിൽ നിന്നാണ് ഞാൻ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ടത്. ഗൗതമിയിൽ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നിറവേറുന്നു, ഇതിൽ ഒരു സംശയവും ഇല്ല.
തസ്മാദ് ഗച്ഛ മഹാബുദ്ധേ ഗൌതമീം പാപനാശിനീമ് അഹം ത്വാമ് അനുയാസ്യാമി യഥേച്ഛസി തഥാ കുരു
അതിനാൽ, മഹാബുദ്ധിയുള്ളവനേ, നീ പാപങ്ങൾ അകറ്റുന്ന ഗൗതമിയിലേക്ക് പോവുക. ഞാൻ നിന്നെ പിന്തുടരും. നീ ഇഷ്ടമുള്ളതെങ്ങനെ വേണമെങ്കിലും ചെയ്യുക.
ഏതച് ഛ്രുത്വാഗസ്ത്യവാക്യം വൃദ്ധയാ ഗൌതമോ ഽഭ്യഗാത് തത്ര തേപേ തപസ് തീവ്രം പത്ന്യാ സ ഭഗവാന് ഋഷിഃ
അഗസ്ത്യന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട ശേഷം, വൃദ്ധയായ ഭാര്യയോടൊപ്പം ഗൗതമൻ അവിടെ എത്തി. ആ മഹർഷി ഭാര്യയോടൊപ്പം കടുത്ത തപസ്സു ചെയ്തു.
സ്തുതിം ചകാര ദേവസ്യ ശംഭോര് വിഷ്ണോസ് തഥൈവ ച ഗങ്ഗാം ച തോഷയാമ് ആസ ഭാര്യാര്ഥം ഭഗവാന് ഋഷിഃ
ആ മഹർഷി ശംഭുവിനെയും വിഷ്ണുവിനെയും സ്തുതിച്ചു, ഭാര്യയുടെ ഭാവിന്മേൽ ഗംഗയെ സന്തോഷിപ്പിച്ചു.
ഖിന്നാത്മനാമ് അത്ര ഭവേ ത്വമ് ഏവ ശരണം ശിവഃ മരുഭൂമാവ് അധ്വഗാനാം വിടപീവ പ്രിയായുതഃ
ഇഹലോകത്തിൽ, ക്ഷീണിച്ച മനസ്സുള്ളവർക്ക് നീയാണ് ഏകാശ്രയം, ശിവനേ. മരുഭൂമിയിൽ യാത്ര ചെയ്യുന്നവർക്കു തണൽ നൽകുന്ന പ്രിയപ്പെട്ട വൃക്ഷംപോലെയാണ് നീ.
ഉച്ചാവചാനാം ഭൂതാനാം സര്വഥാ പാപനോദനഃ സസ്യാനാം ഘനവത് കൃഷ്ണ ത്വമ് അവഗ്രഹശോഷിണാമ്
ഉയർന്നവരും താഴ്ന്നവരുമായ എല്ലാ ജീവികൾക്കും നീ എല്ലാ വിധത്തിലും പാപങ്ങൾ അകറ്റുന്നവനാണ്, കൃഷ്ണനേ. വരൾച്ചയിൽ ഉണങ്ങിയ വിളകൾക്ക് മഴമേഘംപോലെയാണ് നീ.
വൈകുണ്ഠദുര്ഗനിഃശ്രേണിസ് ത്വം പീയൂഷതരംഗിണീ അധോഗതാനാം തപ്താനാം ശരണം ഭവ ഗൌതമി
വൈകുണ്ഠ എന്ന കോട്ടയിൽ നിന്ന് പുറത്തേക്കുള്ള പടിപ്പടിയാണ് നീ; അമൃതംപോലെയുള്ള തിരകൾ ഉള്ള നദിയാണ് നീ. താഴെ വീണു കഷ്ടപ്പെടുന്നവർക്കു, ഗൗതമിയേ, നീ ആശ്രയം ആവണം.
തതസ് തുഷ്ടാവദദ് വാക്യം ഗൌതമം വൃദ്ധയാ യുതമ് ശരണാഗതദീനാര്തം ശരണ്യാ ഗൌതമീ മുദാ
അതിനുശേഷം, ഗൗതമിയെന്ന ആശ്രയദായിനി സന്തോഷത്തോടെ വൃദ്ധയോടൊപ്പം വന്ന ഗൗതമനോടു വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു, തന്റെ സംരക്ഷണം തേടിയവനോടു സന്തോഷത്തോടെ.
അഭിഷിഞ്ചസ്വ ഭാര്യാം ത്വം മജ്ജലൈര് മന്ത്രസംയുതൈഃ കലശൈര് ഉപചാരൈശ് ച തതഃ പത്നീ തവ പ്രിയാ
നീ മന്ത്രങ്ങൾ ചേർത്ത വെള്ളം കലശങ്ങളിലും അനുചിതമായ ഉപചാരങ്ങളോടുകൂടി ഭാര്യയെ അഭിഷേകം ചെയ്യണം. അതിനുശേഷം, നിന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട ഭാര്യ—
സുരൂപാ ചാരുസര്വാങ്ഗീ സുഭഗാ ചാരുലോചനാ സര്വലക്ഷണസംപൂര്ണാ രമ്യരൂപമ് അവാപ്സ്യതി
അവൾ സുന്ദരിയായും, മനോഹരമായ അവയവങ്ങളോടെയും, ഭാഗ്യശാലിയായും, മനോഹരമായ കണ്ണുകളോടെയും, എല്ലാ ശുഭലക്ഷണങ്ങളോടെയും, ആകർഷകമായ രൂപം പ്രാപിക്കും.
രൂപവത്യാ പുനസ് ത്വം വൈ ഭാര്യയാ ചാഭിഷേചിതഃ സര്വലക്ഷണസംപൂര്ണഃ കാന്തം രൂപമ് അവാപ്സ്യസി
പുനരായും, സുന്ദരിയായ ഭാര്യ നിന്നെ അഭിഷേകം ചെയ്താൽ, നീയും എല്ലാ ശുഭലക്ഷണങ്ങളോടും കൂടിയ മനോഹരമായ രൂപം പ്രാപിക്കും.
തഥേതി ഗാങ്ഗവചനാദ് യഥോക്തം തൌ ച ചക്രതുഃ സുരൂപതാമ് ഉഭൌ പ്രാപ്തൌ ഗൌതമ്യാശ് ച പ്രസാദതഃ
ഗംഗയുടെ വാക്കുകൾക്ക് 'അങ്ങനെയാകട്ടെ' എന്ന് പറഞ്ഞ്, ഇരുവരും പറഞ്ഞതുപോലെ ചെയ്തു. ഗൗതമിയുടെ കൃപയാൽ ഇരുവരും സുന്ദരരായി മാറി.
അഭിഷേകോദകം യച് ച സാ നദീ സമജായത തസ്യാ നാമ്നാ തു വിഖ്യാതാ വൃദ്ധായാ മുനിസത്തമ
അഭിഷേകത്തിന് ഉപയോഗിച്ച വെള്ളം ഒരു നദിയായി മാറി, മഹർഷികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, അവളെ വൃദ്ധാ എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തയാക്കി.
വൃദ്ധാ നദീതി വിഖ്യാതാ ഗൌതമോ ഽപി തഥോച്യതേ വൃദ്ധഗൌതമ ഇത്യ് ഉക്ത ഋഷിഭിഃ സമവാസിഭിഃ വൃദ്ധാ തു ഗൌതമീം പ്രാഹ ഗങ്ഗാം പ്രത്യക്ഷരൂപിണീമ്
അവൾ വൃദ്ധാ നദിയായി അറിയപ്പെടുന്നു, ഗൗതമനും അങ്ങനെ തന്നെ വൃദ്ധഗൗതമൻ എന്ന് മഹർഷിമാർ വിളിക്കുന്നു. വൃദ്ധാ, ഗംഗയുടെ സാക്ഷാത്കാരമായ ഗൗതമിയോട് പറഞ്ഞു.
മന്നാമ്നീയം നദീ ദേവി വൃദ്ധാ ചേത്യ് അഭിധീയതാമ് ത്വയാ ച സംഗമസ് തസ്യാസ് തസ്യാസ് തീര്ഥമ് അനുത്തമമ്
ദേവിയേ, ഈ നദി എന്റെ പേരിൽ വൃദ്ധാ എന്നാണ് വിളിക്കപ്പെടേണ്ടത്. നിന്റെ അവളോടുള്ള സംഗമം അത്യുത്തമമായ തീർത്ഥമാവട്ടെ.
രൂപസൌഭാഗ്യസംപത്തിപുത്രപൌത്രപ്രവര്ധനമ് ആയുരാരോഗ്യകല്യാണം ജയപ്രീതിവിവര്ധനമ് സ്നാനദാനാദിഹോമൈശ് ച പിതൄണാം പാവനം പരമ്
ഇവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്നതും ദാനം ചെയ്യുന്നതും ഹോമാദികൾ നടത്തുന്നതും സൗന്ദര്യവും ഭാഗ്യവും പുത്രപൗത്രസമ്പത്തും ആയുസ്സും ആരോഗ്യവും ക്ഷേമവും ജയവും പ്രീതിയും വർദ്ധിപ്പിക്കും; പിതാക്കന്മാർക്കും അത്യന്തം ശുദ്ധി ലഭിക്കും.
അസ്ത്വ് ഇത്യ് ആഹ ച താം ഗങ്ഗാ സുവൃദ്ധാം ഗൌതമപ്രിയാമ് ഗൌതമസ്ഥാപിതം ലിങ്ഗം വൃദ്ധാനാമ്നൈവ കീര്തിതമ്
ഗംഗ അവളോടു 'അങ്ങനെയാകട്ടെ' എന്നു പറഞ്ഞു, ഗൗതമന് പ്രിയപ്പെട്ട വൃദ്ധയോടു. ഗൗതമൻ സ്ഥാപിച്ച ലിംഗം വൃദ്ധാ എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തമാണ്.
തത്രൈവ ച മുദം പ്രാപ്തോ വൃദ്ധയാ മുനിസത്തമഃ തത്ര സ്നാനം ച ദാനം ച സര്വാഭീഷ്ടപ്രദായകമ്
അവിടെ മഹർഷി വൃദ്ധയോടൊപ്പം സന്തോഷം അനുഭവിച്ചു. അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്നതും ദാനം ചെയ്യുന്നതും എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നിറവേറും.
തതഃ പ്രഭൃതി തത് തീര്ഥം വൃദ്ധാസംഗമമ് ഉച്യതേ
അത് മുതൽ ആ തീർത്ഥം വൃദ്ധാസംഗമം എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു.
ഇലാതീര്ഥമ് ഇതി ഖ്യാതം സര്വസിദ്ധികരം നൃണാമ് ബ്രഹ്മഹത്യാദിപാപാനാം പാവനം സര്വകാമദമ്
ഇലാ തീർഥം എന്നാണിത് അറിയപ്പെടുന്നത്; എല്ലാവർക്കും എല്ലാ സിദ്ധികളും നൽകുന്നതും, ബ്രഹ്മഹത്യ പോലുള്ള പാപങ്ങൾ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നതും, എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നിറവേറ്റുന്നതുമാണ്.
വൈവസ്വതാന്വയേ ജാത ഇലോ നാമ ജനേശ്വരഃ മഹത്യാ സേനയാ സാര്ധം ജഗാമ മൃഗയാവനമ്
വൈവസ്വതന്റെ വംശത്തിൽ ഇല എന്ന രാജാവ് ജനിച്ചു; വലിയ സൈന്യത്തോടൊപ്പം അവൻ വേട്ടക്കായി കാടിലേക്ക് പോയി.
പരിബഭ്രാമ ഗഹനം ബഹുവ്യാലസമാകുലമ് നാനാകാരദ്വിജയുതം വിടപൈഃ പരിശോഭിതമ്
അവൻ അനേകം കാട്ടുമൃഗങ്ങൾ നിറഞ്ഞ, പലവിധ പക്ഷികളും മരക്കൂട്ടങ്ങളും കൊണ്ട് മനോഹരമായ കാടിൽ സഞ്ചരിച്ചു.
വനേചരം നൃപശ്രേഷ്ഠോ മൃഗയാഗതമാനസഃ തത്രൈവ മതിമ് ആധത്ത ഇലോ ഽമാത്യാന് അഥാബ്രവീത്
വേട്ടയിൽ മനസ്സ് മുഴുവൻ ആകെയുള്ള രാജാധിരാജൻ അങ്ങോട്ട് കാടിൽ സഞ്ചരിച്ചു; അവിടെ ഇല തീരുമാനമെടുത്ത് മന്ത്രിമാരോടു പറഞ്ഞു.
ഗച്ഛന്തു നഗരം സര്വേ മമ പുത്രേണ പാലിതമ് ദേശം കോശം ബലം രാജ്യം പാലയന്തു പുനശ് ച തമ്
എല്ലാവരും എന്റെ മകനാൽ ഭരിക്കപ്പെടുന്ന നഗരത്തിലേക്ക് മടങ്ങിപ്പോകട്ടെ; ദേശവും, ധനവും, സൈന്യവും, രാജ്യവും, അവനെയും സംരക്ഷിക്കണം.
വസിഷ്ഠോ ഽപി തഥാ യാതു ആദായാഗ്നീന് പിതേവ നഃ പത്നീഭിഃ സഹിതോ ധീമാന് അരണ്യേ ഽഹം വസാമ്യ് അഥ
വസിഷ്ഠനും അഗ്നികൾ എടുത്തുകൊണ്ട്, അച്ഛനെന്നപോലെ, ഭാര്യമാരോടൊപ്പം ഞാൻ കാട്ടിൽ താമസിക്കും.
അരണ്യഭോഗഭുഗ്ഭിശ് ച വാജിവാരണമാനുഷൈഃ മൃഗയാശീലിഭിഃ കൈശ്ചിദ് യാന്തു സര്വ ഇതഃ പുരീമ്
കാട്ടിലെ ആനന്ദം ആസ്വദിക്കുന്നവരും, കുതിരകളും ആനകളും മനുഷ്യരും, വേട്ടയാടാൻ ഇഷ്ടമുള്ള ചിലരും ഇവിടുനിന്ന് നഗരത്തിലേക്ക് പോകട്ടെ.
തഥേത്യ് ഉക്ത്വാ യയുസ് തേ ഽപി സ്വയം പ്രായാച് ഛനൈര് ഗിരിമ് ഹിമവന്തം രത്നമയം വസംസ് തത്ര ഇലോ നൃപഃ
അവരൊക്കെയും 'ശരി' എന്നു പറഞ്ഞ് പോയി; ഇല രാജാവ് സ്വയം പതിയെ രത്നങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ഹിമവാൻ പർവതത്തിലേക്ക് പോയി, അവിടെ താമസിച്ചു.
ദദര്ശ കന്ദരം തത്ര നാനാരത്നവിചിത്രിതമ് തത്ര യക്ഷേശ്വരഃ കശ്ചിത് സമന്യുര് ഇതി വിശ്രുതഃ
അവിടെ ഇല അനേകം രത്നങ്ങൾ കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച ഒരു ഗുഹ കണ്ടു; അതിൽ സമാന്യു എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തനായ യക്ഷരാജാവ് ഉണ്ടായിരുന്നു.