ആര്ഷ്ടിഷേണപ്രിയപുത്ര ഋതധ്വജ ഇതി ശ്രുതഃ ഗുണവാന് മതിമാഞ് ശൂരഃ ക്ഷത്രധര്മപരായണഃ
എന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട മകൻ ഋഷ്ടിശേനന്റെ പ്രിയപുത്രനായ ഋതധ്വജൻ എന്നായിരുന്നു അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. അവൻ ഗുണവാനും, ബുദ്ധിമാനും, ധൈര്യശാലിയും, ക്ഷത്രിയന്റെ കർത്തവ്യത്തിൽ ഉറച്ചവനുമായിരുന്നു.
സ കദാചിദ് വനം പ്രായാന് മൃഗയാകൃഷ്ടചേതനഃ വിശ്രാമമ് അകരോദ് അസ്യാം ഗുഹായാം സ ഋതധ്വജഃ
ഒരു ദിവസം, വേട്ടയുടെ ആകർഷണത്തിൽ ഋതധ്വജൻ കാട്ടിൽ പ്രവേശിച്ചു, ഈ ഗുഹയിൽ വിശ്രമിച്ചു.
യുവാ സ മതിമാന് ദക്ഷോ ബലേന മഹതാ വൃതഃ തം വിശ്രാന്തം നൃപവരമ് അപ്സരാ ദദൃശേ തതഃ
അവൻ യുവാവും, ബുദ്ധിമാനും, കഴിവുള്ളവനും, വലിയ ശക്തിയുള്ളവനും ആയിരുന്നു. വിശ്രമിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ, ആ മഹാരാജാവിനെ ഒരു അപ്സരസ് കണ്ടു.
ഗന്ധര്വരാജസ്യ സുതാ സുശ്യാമാ ഇതി വിശ്രുതാ താം ദൃഷ്ട്വാ ചകമേ രാജാ രാജാനം ചകമേ ച സാ
ഗന്ധർവർരാജാവിന്റെ മകളായ സുഷ്യാമ എന്നായിരുന്നു അവളെ അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. അവനെ കണ്ടപ്പോൾ രാജാവിന് അവളോടും, അവള്ക്ക് രാജാവിനോടും ആഗ്രഹം തോന്നി.
ഇതി ക്രീഡാ സമഭവത് തയാ രാജ്ഞോ മഹാമതേ നിവൃത്തകാമോ രാജേന്ദ്രസ് താമ് ആപൃച്ഛ്യാഗമദ് ഗൃഹമ്
അങ്ങനെ ആ ബുദ്ധിമാനായ രാജാവ് അവളോടൊപ്പം വിനോദം ആസ്വദിച്ചു. ആഗ്രഹം തീർന്നപ്പോൾ രാജാധിരാജൻ അവളോട് വിടപറഞ്ഞ് വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങി.
ഉത്പന്നാഹം തതസ് തസ്യാം സുശ്യാമായാം മഹാമതേ ഗച്ഛന്തീ മാം തദാ മാതാ ഇദമ് ആഹ തപോധന
സുഷ്യാമയിൽ നിന്നാണ് ഞാൻ ജനിച്ചത്, മഹാബുദ്ധിയുള്ളവനേ. പോകുമ്പോൾ എന്റെ അമ്മ, തപസ്സുകാരാ, എന്നോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
യസ് ത്വ് അസ്യാം പ്രവിശേദ് ഭദ്രേ സ തേ ഭര്താ ഭവിഷ്യതി
ഇവിടെ ആരെങ്കിലും പ്രവേശിച്ചാൽ, ഭദ്രേ, അവൻ തന്നെയാണ് നിന്റെ ഭർത്താവാകുന്നത്.
ഇത്യ് ഉക്ത്വാ സാ ജഗമാഥ മാതാ മമ മഹാമതേ തസ്മാദ് അത്ര പ്രവിഷ്ടസ് ത്വം പുമാന് നാന്യഃ കദാചന
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് എന്റെ അമ്മ പുറപ്പെട്ടുപോയി, മഹാബുദ്ധിയുള്ളവനേ. അതുകൊണ്ടു, നീ മാത്രമാണ് ഇവിടെ പ്രവേശിച്ചിട്ടുള്ളത്; മറ്റൊരു പുരുഷനും ഒരിക്കലും വന്നിട്ടില്ല.
സഹസ്രാണി തഥാശീതിം കൃത്വാ രാജ്യം പിതാ മമ അത്രൈവ ച തപസ് തപ്ത്വാ തതഃ സ്വര്ഗമ് ഉപേയിവാന്
എന്റെ അച്ഛൻ എൺപതിനായിരം വർഷം രാജ്യം ഭരിച്ച്, ഇവിടെയേയ്ക്ക് തപസ്സു ചെയ്ത ശേഷം സ്വർഗ്ഗത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.
സ്വര്ഗം യാതേ ഽപി പിതരി സഹസ്രാണി തഥാ ദശ വര്ഷാണി മുനിശാര്ദൂല രാജ്യം കൃത്വാ തഥാ പരഃ
അച്ഛൻ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ പോയശേഷവും, മറ്റൊരാൾ പത്ത് ആയിരം വർഷം രാജ്യം ഭരിച്ചു, മഹർഷിശ്രേഷ്ഠ.
സ്വര്ഗേ യാതോ മമ ഭ്രാതാ അഹമ് അത്രൈവ സംസ്ഥിതാ അഹം ബ്രഹ്മന് നാന്യവൃത്താ ന മാതാ ന പിതാ മമ
എന്റെ സഹോദരൻ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ പോയി; ഞാൻ ഇവിടെ തന്നെ തുടരുന്നു. ബ്രഹ്മനേ, എനിക്ക് വേറൊരു ജോലി ഇല്ല, അമ്മയോ അച്ഛനോ ഇല്ല.
അഹമ് ആത്മേശ്വരീ ബ്രഹ്മന് നിവിഷ്ടാ ക്ഷത്രകന്യകാ തസ്മാദ് ഭജസ്വ മാം ബ്രഹ്മന് വ്രതസ്ഥാം പുരുഷാര്ഥിനീമ്
ഞാൻ സ്വയം എന്റെ ഇച്ഛയാൽ ജീവിക്കുന്നവളാണ്, ബ്രഹ്മനേ. ക്ഷത്രിയകുമാരിയായി ഇവിടെ സ്ഥിരമായി താമസിക്കുന്നു. അതിനാൽ, വ്രതത്തിൽ ഉറച്ചവളും ഭർത്താവിനെ ആഗ്രഹിക്കുന്നവളുമായ എന്നെ, ബ്രഹ്മനേ, നീ സ്വീകരിക്കണം.
സഹസ്രായുര് അഹം ഭദ്രേ മത്തസ് ത്വം വയസാധികാ അഹം ബാലസ് ത്വം തു വൃദ്ധാ നൈവായം ഘടതേ മിഥഃ
എനിക്ക് ആയിരം വർഷം ആയുസ്സുണ്ട്, ഭദ്രേ; നീ എന്നെക്കാൾ വയസ്സിൽ കൂടുതലാണ്. ഞാൻ ബാലനാണ്, നീ വൃദ്ധയാണു; നമുക്ക് തമ്മിൽ ഈ ബന്ധം യോജിക്കുന്നില്ല.
ത്വം ഭര്താ മേ പുരാ ദിഷ്ടോ നാന്യോ ഭര്താ മതോ മമ ധാത്രാ ദത്തസ് തതസ് ത്വം മാം ന നിരാകര്തുമ് അര്ഹസി
നീ തന്നെയാണ് എന്റെ ഭർത്താവായി നിർണ്ണയിക്കപ്പെട്ടത്; മറ്റാരെയും ഞാൻ ഭർത്താവായി കരുതുന്നില്ല. സ്രഷ്ടാവായ ദൈവം നിന്നെ എന്നെക്കായി നൽകിയിരിക്കുന്നു; അതിനാൽ, നീ എന്നെ നിരസിക്കരുത്.
അഥവാ നേച്ഛസി മാം ത്വമ് അപ്രദുഷ്ടാമ് അനുവ്രതാമ് തതസ് ത്യക്ഷ്യാമി ജീവം മേ ഇദാനീം തവ പശ്യതഃ
അല്ലെങ്കിൽ, നീ എന്നെ, ദോഷമില്ലാത്തതെയും വിശ്വസ്തയുമായ എന്നെ, ഇഷ്ടപ്പെടുന്നില്ലെങ്കിൽ, ഇപ്പോൾ തന്നെ, നിന്റെ കണ്ണിനു മുന്നിൽ, ഞാൻ എന്റെ ജീവൻ ഉപേക്ഷിക്കും.
അപേക്ഷിതാപ്രാപ്തിതോ ഹി ദേഹിനാം മരണം വരമ് അനുരക്തജനത്യാഗേ പാതകാന്തോ ന വിദ്യതേ
ശരീരമുള്ളവർക്കു പ്രിയപ്പെട്ടവരെ വിട്ടുപോകുന്നതിന്റെ വേദനയേക്കാൾ മരണം തന്നെ മെച്ചമാണ്; അങ്ങനെ വിട്ടുപോകുന്നതിൽ പാപമൊന്നുമില്ല.
വൃദ്ധായാസ് തദ് വചഃ ശ്രുത്വാ ഗൌതമോ വാക്യമ് അബ്രവീത്
ആ വൃദ്ധ സ്ത്രീയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടു ഗൗതമൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
അഹം തപോവിരഹിതോ വിദ്യാഹീനോ ഹ്യ് അകിംചനഃ നാഹം വരോ ഹി യോഗ്യസ് തേ കുരൂപോ ഭോഗവര്ജിതഃ
എനിക്ക് തപസ്സുമില്ല, വിജ്ഞാനവുമില്ല, ഒന്നുമില്ല; ഞാൻ നിനക്ക് അനുയോജ്യനായ ഭർത്താവല്ല, ഞാൻ ആകർഷണമില്ലാത്തവനും സുഖങ്ങൾ ഇല്ലാത്തവനുമാണ്.
അനാസോ ഽഹം കിം കരോമി അതപോവിദ്യ ഏവ ച തസ്മാത് സുരൂപം സുവിദ്യാമ് ആപാദ്യ പ്രഥമം ശുഭേ പശ്ചാത് തേ വചനം കാര്യം തതോ വൃദ്ധാബ്രവീദ് ദ്വിജമ്
എനിക്ക് പല്ലുകളില്ല, ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യും? എനിക്ക് തപസ്സോ വിജ്ഞാനമോ ഇല്ല. അതിനാൽ, ഭദ്രയേ, ആദ്യം സൌന്ദര്യവും വിജ്ഞാനവും നേടുക, പിന്നെ നിന്റെ വാക്ക് പാലിക്കൂ — അങ്ങനെ വൃദ്ധ സ്ത്രീ ആ ദ്വിജനോടു പറഞ്ഞു.
മയാ സരസ്വതീ ദേവീ തോഷിതാ തപസാ ദ്വിജ തഥൈവാപോ രൂപവത്യോ രൂപദാതാഗ്നിര് ഏവ ച
എന്റെ തപസ്സുകൊണ്ട് ഞാൻ സരസ്വതീദേവിയെ സന്തോഷിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്; അതുപോലെ തന്നെ, സൌന്ദര്യത്തിന്റെ ദാതാവായ അഗ്നിയും എന്നെ സൌന്ദര്യവതിയായി 만들ിച്ചു.
തസ്മാദ് വാഗീശ്വരീ ദേവീ സാ തേ വിദ്യാം പ്രദാസ്യതി അഗ്നിശ് ച രൂപവാന് ദേവസ് തവ രൂപം പ്രദാസ്യതി
അതുകൊണ്ട് വാഗ്ദേവി നിനക്കു വിജ്ഞാനം നൽകും, സൌന്ദര്യവാനായ അഗ്നിദേവൻ നിനക്കു സൌന്ദര്യവും നൽകും.
ഏവമ് ഉക്ത്വാ ഗൌതമം തം വൃദ്ധോവാച വിഭാവസുമ് പ്രാര്ഥയിത്വാ സുവിദ്യം തം സുരൂപം ചാകരോന് മുനിമ്
അങ്ങനെ ഗൗതമനോടു പറഞ്ഞ്, വൃദ്ധ സ്ത്രീ അഗ്നിദേവനോടു പ്രാർത്ഥിച്ചു; അതിനുശേഷം, ആ മുനിയെ വിജ്ഞാനവും സൌന്ദര്യവും ഉള്ളവനാക്കി.
തതഃ സുവിദ്യഃ സുഭഗഃ സുകാന്തോ വൃദ്ധാം സ പത്നീമ് അകരോത് പ്രീതിയുക്തഃ തയാ സ രേമേ ബഹുലാ മനോജ്ഞയാ സമാഃ സുഖം പ്രീതമനാ ഗുഹായാമ്
അപ്പോൾ വിജ്ഞാനവും ഭാഗ്യവും സൌന്ദര്യവും ലഭിച്ച ഗൗതമൻ ആ വൃദ്ധ സ്ത്രീയെ സന്തോഷത്തോടെ ഭാര്യയാക്കി; മനോഹരയും പ്രിയങ്കരയുമായ അവളോടൊപ്പം ഗുഹയിൽ അനേകം വർഷങ്ങൾ സന്തോഷത്തോടെ കഴിച്ചു.
കദാചിത് തത്ര വസതോര് ദംപത്യോര് മുദതോര് ഗിരൌ ഗുഹായാം മുനിശാര്ദൂല ആജഗ്മുര് മുനയോ ഽമലാഃ
ഒരു ദിവസം, ആ സന്തോഷപൂർവം ജീവിച്ച ദമ്പതികൾ ഗുഹയിൽ താമസിക്കുമ്പോൾ, വിശുദ്ധരായ മുനികൾ അവിടെ എത്തി.
വസിഷ്ഠവാമദേവാദ്യാ യേ ചാന്യേ ച മഹര്ഷയഃ ഭ്രമന്തഃ പുണ്യതീര്ഥാനി പ്രാപ്നുവംസ് തസ്യ താം ഗുഹാമ്
വസിഷ്ഠനും വാമദേവനും മറ്റ് മഹർഷിമാരും, തിരുത്തുകളിലൂടെ സഞ്ചരിച്ച്, ആ ഗൗതമന്റെ ഗുഹയിലേക്കെത്തി.
ആഗതാംസ് താന് ഋഷീഞ് ജ്ഞാത്വാ ഗൌതമഃ സഹ ഭാര്യയാ സത്കാരമ് അകരോത് തേഷാം ജഹസുസ് തം ച കേചന
ആ മുനികൾ എത്തിയതറിഞ്ഞ്, ഗൗതമൻ ഭാര്യയോടൊപ്പം അവരെ ആദരിച്ചു; അവരിൽ ചിലർ അവനെ നോക്കി ചിരിച്ചു.
യേ ബാലാ യൌവനോന്മത്താ വയസാ യേ ച മധ്യമാഃ വൃദ്ധാം ച ഗൌതമം പ്രേക്ഷ്യ ജഹസുസ് തത്ര കേചന
യുവാക്കളും യൗവനത്തിൽ ഉന്മത്തരായവരും, ഇടവയസ്സുകാരും, ഗൗതമനെയും വൃദ്ധ സ്ത്രീയെയും കണ്ടു ചിലർ അവിടെ ചിരിച്ചു.
പുത്രോ ഽയം തവ പൌത്രോ വാ വൃദ്ധേ കോ ഗൌതമോ ഽഭവത് സത്യം വദസ്വ കല്യാണി ഇത്യ് ഏവം ജഹസുര് ദ്വിജാഃ
ഇവൻ നിന്റെ മകനോ അല്ലെങ്കിൽ മുമ്മക്കനോ? ഗൗതമൻ എങ്ങനെ വൃദ്ധനായി? സത്യം പറയൂ, ഭദ്രയേ — അങ്ങനെ ദ്വിജന്മാർ ചിരിച്ചു.
വിഷം വൃദ്ധസ്യ യുവതീ വൃദ്ധായാ അമൃതം യുവാ ഇഷ്ടാനിഷ്ടസമായോഗോ ദൃഷ്ടോ ഽസ്മാഭിര് അഹോ ചിരാത്
വൃദ്ധനു യുവതി വിഷം പോലെയാണ്; വൃദ്ധ സ്ത്രീക്ക് യുവാവ് അമൃതം പോലെയാണ്. ഇങ്ങനെ വിരുദ്ധങ്ങൾ ഒന്നിച്ചിരിക്കുന്നതു നാം ഇത്രയും കാലം കഴിഞ്ഞാണ് കാണുന്നത്.
ഇത്യ് ഏവമ് ഊചിരേ കേചിദ് ദംപത്യോഃ ശൃണ്വതോസ് തദാ ഏവമ് ഉക്ത്വാ കൃതാതിഥ്യാ യയുഃ സര്വേ മഹര്ഷയഃ
അങ്ങനെ ചിലർ ദമ്പതികൾക്കു കേൾവിയായി പറഞ്ഞു; അതിനുശേഷം, അതിഥിയായെത്തിയ മഹർഷിമാർ എല്ലാവരും അവിടെ നിന്ന് പോയി.