തതഃ ശ്രേഷ്ഠാ നദീ ജാതാ പ്രവരാ ചാമൃതാ ശുഭാ രാഹുദേഹസമുദ്ഭൂതാ രുദ്രശക്തിസമന്വിതാ
അപ്പോള് രാഹുവിന്റെ ശരീരത്തില് നിന്നു, രുദ്രശക്തിയോടെ, ഉത്തമവും ശുഭവുമായ അമൃതാനദി അവിടെ ഉദിച്ചു.
നദീനാം പ്രവരാ രമ്യാ ചാമൃതാ പ്രേരിതാ തഹാ തത്ര പഞ്ച സഹസ്രാണി തീര്ഥാനി ഗുണവന്തി ച
ആ മനോഹരവും ഉത്തമവുമായ അമൃതാനദി ഒഴുകിത്തുടങ്ങി; അവിടെ അയ്യായിരം മഹാപുണ്യമുള്ള തീര്ത്ഥങ്ങള് ഉണ്ടായി.
തത്ര ശംഭുഃ സ്വയം തസ്ഥൌ സര്വദാ സുരപൂജിതഃ തസ്യൈ തുഷ്ടാഃ സുരാഃ സര്വേ ദേവ്യൈ നദ്യൈ പൃഥക് പൃഥക്
അവിടെ ശംഭു തന്നെയാണ് എല്ലായ്പ്പോഴും, ദേവന്മാരുടെ ആരാധനയോടെ നിലകൊണ്ടത്; ദേവന്മാര് സന്തോഷത്തോടെ ദേവിയെയും നദിയെയും വേറേ വേറേ ആരാധിച്ചു.
വരാന് ദദുര് മുദാ യുക്താ യഥാ പൂജാമ് അവാപ്സ്യതി ശംഭുഃ സുരപതിര് ലോകേ തഥാ പൂജാമ് അവാപ്സ്യസി
സന്തോഷത്തോടെ അവര് ദേവിക്ക് വരങ്ങള് നല്കി: 'ലോകത്ത് ദേവന്മാരുടെ നാഥനായ ശംഭുവിന് ലഭിക്കുന്നതുപോലെ തന്നെ, നിന്നെയും ആരാധിക്കും.'
നിവാസം കുരു ദേവി ത്വം ലോകാനാം ഹിതകാമ്യയാ സദാ തിഷ്ഠ രസേശാനി സര്വേഷാം സര്വസിദ്ധിദാ
'ദേവി, ലോകങ്ങളുടെ ഭാവിന്മേല് നീ ഇവിടെ വാസമാക്കണം; എല്ലായ്പ്പോഴും സാരങ്ങളുടെ രാജ്ഞിയായി നിലനില്ക്കണം, എല്ലാവര്ക്കും എല്ലാ സിദ്ധികളും നല്കുന്നവളായി.'
സ്തവനാത് കീര്തനാദ് ധ്യാനാത് സര്വകാമപ്രദായിനീ ത്വാം നമസ്യന്തി യേ ഭക്ത്യാ കിംചിദ് ആപേക്ഷ്യ സര്വദാ
സ്തുതി, കീര്ത്തനം, ധ്യാനം എന്നിവയിലൂടെ നീ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നല്കുന്നു; ഭക്തിയോടെ നിന്നെ ആരാധിക്കുന്നവര് എപ്പോഴും നിന്നെ നമസ്കരിക്കുന്നു.
തേഷാം സര്വാണി കാര്യാണി ഭവേയുര് ദേവതാജ്ഞയാ ശിവശക്ത്യോര് യതസ് തസ്മിന് നിവാസോ ഽഭൂത് സനാതനഃ
ദേവിയുടെ ആജ്ഞയാല് അവരുടെ എല്ലാ കാര്യങ്ങളും വിജയിക്കും, കാരണം അവിടെയാണ് ശിവനും ശക്തിയും ശാശ്വതമായി വസിക്കുന്നത്.
അതോ വദന്തി മുനയോ നിവാസപുരമ് ഇത്യ് അദഃ പ്രവരായാഃ പുരാ ദേവാഃ സുപ്രീതാസ് തേ വരാന് ദദുഃ
അതിനാല് തന്നെ, മുനികള് ആ സ്ഥലം 'നിവാസപുരം' എന്ന് വിളിക്കുന്നു; പുരാതനകാലത്ത് ദേവന്മാര് അവിടെ പരമദേവിക്ക് സന്തോഷത്തോടെ വരങ്ങള് നല്കി.
ഗങ്ഗായാഃ സംഗമോ യസ് തേ വിഖ്യാതഃ സുരവല്ലഭഃ തത്രാപ്ലുതാനാം സര്വേഷാം ഭുക്തിര് വാ മുക്തിര് ഏവ ച
ദേവന്മാർക്ക് പ്രിയമായ ഗംഗയുടെ സംഗമം പ്രശസ്തമാണ്. അവിടെ കുളിക്കുന്നവർക്കെല്ലാവർക്കും ഇഹലോകസുഖമോ മോക്ഷമോ ലഭിക്കും.
യദ് വാപി മനസഃ കാമ്യം ദേവാനാമ് അപി ദുര്ലഭമ് സ്യാത് തേഷാം സര്വമ് ഏവേഹ ഏവം ദത്ത്വാ സുരാ യയുഃ
മനസ്സിൽ ആഗ്രഹിക്കുന്നതെന്തും—even ദേവന്മാർക്കും പ്രാപ്തിയില്ലാത്തതും—ഇവിടെ ലഭിക്കും. ദേവന്മാർ അതെല്ലാം നൽകി അവിടെ നിന്ന് വിട്ടുപോയി.
തതഃ പ്രഭൃതി തത് തീര്ഥം പ്രവരാസംഗമം വിദുഃ പ്രേരിതാ ദേവദേവേന ശക്തിര് യാ പ്രേരിതാ തു സാ
അത് മുതൽ ആ തീർത്ഥം പ്രധാന സംഗമമായി അറിയപ്പെടുന്നു. ദേവദേവന്റെ പ്രേരണയാൽ അതിന് ആ ശക്തി ലഭിച്ചു.
അമൃതാ സൈവ വിഖ്യാതാ പ്രവരൈവം മഹാനദീ
അവൾ തന്നെ അമൃതസ്വഭാവമുള്ളവളായി പ്രശസ്തയാണ്; അതുകൊണ്ടു തന്നെ അവൾ മഹാനദികളിൽ പ്രധാനിയാണ്.
വൃദ്ധാസംഗമമ് ആഖ്യാതം യത്ര വൃദ്ധേശ്വരഃ ശിവഃ തസ്യാഖ്യാനം പ്രവക്ഷ്യാമി ശൃണു പാപപ്രണാശനമ്
വൃദ്ധാസംഗമം എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന സ്ഥലത്ത് വൃദ്ധേശ്വരൻ ശിവൻ വസിക്കുന്നു. പാപങ്ങൾ നശിപ്പിക്കുന്ന അതിന്റെ കഥ ഞാൻ പറയാം; കേൾക്കൂ.
ഗൌതമോ വൃദ്ധ ഇത്യ് ഉക്തോ മുനിര് ആസീന് മഹാതപാഃ യദാ പുരാഭവദ് ബാലോ ഗൌതമസ്യ സുതോ ദ്വിജഃ
വൃദ്ധൻ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെട്ട ഗൗതമൻ മഹത്തായ തപസ്സുകാരനായിരുന്നു. ഒരിക്കൽ, അവന്റെ മകൻ ബാലനായിരുന്നു; അവനും ദ്വിജനായിരുന്നു.
അനാസഃ സ പുരോത്പന്നസ് തസ്മാദ് വികൃതരൂപധൃക് സ വൈരാഗ്യാജ് ജഗാമാഥ ദേശം തീര്ഥമ് ഇതസ് തതഃ
അവൻ മൂക്ക് ഇല്ലാതെ ജനിച്ചു, രൂപത്തിൽ വ്യതിയാനമുള്ളവനായിരുന്നു. വൈരാഗ്യത്തോടെ അവൻ ഈ തീർത്ഥം അത്തരം സ്ഥലങ്ങൾ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു.
ഉപാധ്യായേന നൈവാസീല് ലജ്ജിതസ്യ സമാഗമഃ ശിഷ്യൈര് അന്യൈഃ സഹാധ്യായോ ലജ്ജിതസ്യ ച നാഭവത്
ലജ്ജയുടെ കാരണത്താൽ അവൻ ഉപാധ്യായനോടും മറ്റു ശിഷ്യന്മാരോടും ചേർന്ന് പഠിക്കുകയോ കൂടിക്കഴിയുകയോ ചെയ്തില്ല.
ഉപനീതഃ കഥംചിച് ച പിത്രാ വൈ ഗൌതമേന സഃ ഏതാവതാ ഗൌതമോ ഽപി വ്യഗമച് ചരിതും ബഹിഃ
എന്തോ വിധത്തിൽ പിതാവായ ഗൗതമൻ അവനെ ഉപനയനം ചെയ്തു. അതിനുശേഷം ഗൗതമനും പുറത്ത് സഞ്ചരിക്കാൻ പോയി.
ഏവം ബഹുതിഥേ കാലേ ബ്രഹ്മമാത്രാ ധൃതേ ദ്വിജേ നൈവ ചാധ്യയനം തസ്യ സംജാതം ഗൌതമസ്യ ഹി
ഇങ്ങനെ, ഏറെക്കാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, ഗൗതമൻ വെദം മാത്രം പഠിച്ച് ജീവിച്ചു; കൂടുതൽ പഠനം നടന്നില്ല.
നൈവ ശാസ്ത്രസ്യ ചാഭ്യാസോ ഗൌതമസ്യാഭവത് തദാ അഗ്നികാര്യം തതശ് ചക്രേ നിത്യമ് ഏവ യതവ്രതഃ
ആ സമയത്ത് ഗൗതമൻ ശാസ്ത്രങ്ങൾ അഭ്യസിച്ചില്ല. എന്നാൽ, പ്രതിദിനം വ്രതപാലനത്തോടെ അഗ്നിക്കാര്യങ്ങൾ ചെയ്തു.
ഗായത്ര്യഭ്യാസമാത്രേണ ബ്രാഹ്മണോ നാമധാരകഃ അഗ്ന്യുപാസനമാത്രം ച ഗായത്ര്യഭ്യസനം തഥാ
ഗായത്രി ജപം മാത്രം ചെയ്തുകൊണ്ട് അവൻ ബ്രാഹ്മണനെന്ന പേര് വഹിച്ചു. അഗ്നി ഉപാസനയും ഗായത്രി ജപവും മാത്രം അവന്റെ ആചാരങ്ങൾ ആയിരുന്നു.
ഏതാവതാ ബ്രാഹ്മണത്വം ഗൌതമസ്യാഭവന് മുനേ ഉപാസതോ ഽഗ്നിം വിധിവദ് ഗായത്രീം ച മഹാത്മനഃ
ഇത്ര മാത്രം ചെയ്തുകൊണ്ടു തന്നെ, മഹാത്മാവായ ഗൗതമന് അഗ്നിയും ഗായത്രിയും യഥാവിധി ഉപാസിച്ചുകൊണ്ട് ബ്രാഹ്മണത്വം ലഭിച്ചു.
തസ്യായുര് വവൃധേ പുത്ര ഗൌതമസ്യ ചിരായുഷഃ ന ദാരസംഗ്രഹം ലേഭേ നൈവ ദാതാസ്തി കന്യകാമ്
അവന്റെ ആയുസ്സ് വർദ്ധിച്ചു; ഗൗതമൻ ദീർഘായുസ്സുകാരനായി. അവൻ വിവാഹം കഴിച്ചില്ല, അവനു പെൺകുട്ടിയെ നൽകാൻ ആരുമുണ്ടായില്ല.
തഥാ ചരംസ് തീര്ഥദേശേ വനേഷു വിവിധേഷു ച ആശ്രമേഷു ച പുണ്യേഷു അടന്ന് ആസ്തേ സ ഗൌതമഃ
ഇങ്ങനെ, ഗൗതമൻ വിവിധ വനങ്ങളിലും, പുണ്യമായ ആശ്രമങ്ങളിലും, തീർത്ഥസ്ഥലങ്ങളിലും സഞ്ചരിച്ചു താമസിച്ചു.
ഏവം ഭ്രമഞ് ശീതഗിരിമ് ആശ്രിത്യാസ്തേ സ ഗൌതമഃ തത്രാപശ്യദ് ഗുഹാം രമ്യാം വല്ലീവിടപമാലിനീമ്
ഇങ്ങനെ സഞ്ചരിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ, ഗൗതമൻ ശീതഗിരിയിൽ അഭയം നേടി അവിടെ താമസിച്ചു. അവിടെ വള്ളികളും മരങ്ങളും അലങ്കരിച്ച മനോഹരമായ ഒരു ഗുഹ കാണപ്പെട്ടു.
തത്രോപവിശ്യ വിപ്രേന്ദ്രോ വസ്തും സമകരോന് മതിമ് ചിന്തയംസ് തു പ്രവിഷ്ടോ ഽസാവ് അപശ്യത് സ്ത്രിയമ് ഉത്തമാമ്
അവിടെ ഇരുന്ന്, ആ ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠൻ താമസിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. ആലോചിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ അവൻ ഒരു ഉത്തമസ്ത്രീയെ അകത്തു കടക്കുന്നത് കണ്ടു.
ശിഥിലാങ്ഗീമ് അഥ കൃശാം വൃദ്ധാം ച തപസി സ്ഥിതാമ് ബ്രഹ്മചര്യേണ വര്തന്തീം വിരാഗാം രഹസി സ്ഥിതാമ്
അവൾ ദുർബലയും ദേഹഭാഗങ്ങൾ തളർന്നതുമായ, വൃദ്ധയും തപസ്സിൽ നിലകൊണ്ടവളും, ബ്രഹ്മചാര്യത്തിൽ ജീവിക്കുന്നവളും വൈരാഗ്യശീലയും ഏകാന്തതയിൽ കഴിയുന്നവളുമായിരുന്നു.
സ താം ദൃഷ്ട്വാ മുനിശ്രേഷ്ഠോ നമസ്കാരായ തസ്ഥിവാന് നമസ്യന്തം മുനിശ്രേഷ്ഠം തം ഗൌതമമ് അവാരയത്
അവളെ കണ്ടപ്പോൾ മഹർഷി ആദരത്തോടെ നമസ്കരിക്കാൻ തയ്യാറായി നിന്നു. എന്നാൽ ഗൗതമൻ, നമസ്കരിക്കാൻ പോകുന്ന മഹർഷിയെ തടഞ്ഞു.
ഗുരുസ് ത്വം ഭവിതാ മഹ്യം ന മാം വന്ദിതുമ് അര്ഹസി ആയുര് വിദ്യാ ധനം കീര്തിര് ധര്മഃ സ്വര്ഗാദികം ച യത് തസ്യ നശ്യതി വൈ സര്വം യം നമസ്യതി വൈ ഗുരുഃ
നീ എനിക്ക് ഗുരുവായിരിക്കും; അതിനാൽ നീ എന്നെ നമസ്കരിക്കേണ്ടതില്ല. ആരെങ്കിലും തന്റെ ഗുരുവിനെ നമസ്കരിച്ചാൽ, അവന്റെ ആയുസ്സും, വിജ്ഞാനവും, സമ്പത്തും, കീർത്തിയും, ധർമ്മവും, സ്വർഗ്ഗാദികളും എല്ലാം നഷ്ടമാകും.
കൃതാഞ്ജലിപുടസ് താം വൈ ഗൌതമഃ പ്രാഹ വിസ്മിതഃ
കൈകൂപ്പി അത്ഭുതത്തോടെ ഗൗതമൻ അവളോടു പറഞ്ഞു.
തപസ്വിനീ ത്വം വൃദ്ധാ ച ഗുണജ്യേഷ്ഠാ ച ഭാമിനീ അല്പവിദ്യസ് ത്വ് അല്പവയാ അഹം തവ ഗുരുഃ കഥമ്
നീ ഒരു തപസ്വിനിയും, വയസ്സായവളും, ഗുണങ്ങളിൽ ഏറ്റവും മുന്നിലുള്ളവളുമാണ്. ഞാൻ ചെറുപ്പവനും, കുറവ് വിജ്ഞാനമുള്ളവനും ആകുന്നു. എങ്ങനെ ഞാൻ നിന്റെ ഗുരുവാകാം?