സോമാര്ഥം വൈ തഥാ ചാന്യേ ഽപ്യ് ആഗമന് മഖമണ്ഡപമ് താനി തീര്ഥാനി ഗങ്ഗായാം സംഗതാനി യഥാക്രമമ്
സോമത്തിനായി, മറ്റുള്ളവരും, യാഗശാലയിൽ എത്തി; ആ തീർത്ഥങ്ങൾ ഗംഗയിൽ യഥാക്രമം ഒന്നിച്ചു.
നദീരൂപേണ കാന്യ് ഏവ നദരൂപേണ കാനിചിത് സരോരൂപേണ കാന്യ് അത്ര സ്തവരൂപേണ കാനിചിത്
ചിലത് നദിരൂപത്തിൽ, ചിലത് ഉപനദിരൂപത്തിൽ, ചിലത് തടാകരൂപത്തിൽ, ചിലത് സ്തുതിരൂപത്തിൽ അവിടെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
താന്യ് ഏവ സര്വതീര്ഥാനി വിഖ്യാതാനി പൃഥക് പൃഥക് തേഷു സ്നാനം ജപോ ഹോമഃ പിതൃതര്പണമ് ഏവ ച
അവയെല്ലാം വേർതിരിച്ചുള്ള പ്രശസ്തമായ തീർത്ഥങ്ങളാണ്; അവയിൽ സ്നാനം, ജപം, ഹോമം, പിതൃതർപ്പണം എന്നിവ ചെയ്യപ്പെടുന്നു.
സര്വകാമപ്രദം പുംസാം ഭുക്തിദം മുക്തിഭാജനമ് ഏതേഷാം പഠനം ചാപി സ്മരണം വാ കരോതി യഃ സര്വപാപവിനിര്മുക്തോ യാതി വിഷ്ണുപുരം ജനഃ
ഇവ മനുഷ്യർക്കു എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നൽകുന്നു, ഭോഗവും മോക്ഷവും ലഭ്യമാക്കുന്നു; ഇവയെ ഓർക്കുന്നവനും പാരായണം ചെയ്യുന്നവനും എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നും മോചിതനായി വിഷ്ണുപുരത്തിൽ എത്തുന്നു.
പ്രവരാസംഗമോ നാമ ശ്രേഷ്ഠാ ചൈവ മഹാനദീ യത്ര സിദ്ധേശ്വരോ ദേവഃ സര്വലോകോപകാരകൃത്
പ്രവരാസംഗമം എന്ന പേരിലുള്ള ഒരു സ്ഥലമുണ്ട്, അവിടെ ഏറ്റവും വലിയ നദി ഒഴുകുന്നു, എല്ലാ ലോകങ്ങൾക്കും ഉപകാരമായുള്ള സിദ്ധേശ്വരൻ ദേവൻ അവിടെ വസിക്കുന്നു.
ദേവാനാം ദാനവാനാം ച സംഗമോ ഽഭൂത് സുദാരുണഃ തേഷാം പരസ്പരം വാപി പ്രീതിശ് ചാഭൂന് മഹാമുനേ
ദേവന്മാരും ദാനവന്മാരും തമ്മിൽ ഒരു ഭയങ്കരമായ ഏറ്റുമുട്ടൽ ഉണ്ടായി; എങ്കിലും, മഹാമുനിയേ, അവർക്കിടയിൽ പരസ്പര സ്നേഹവും ഉണ്ടായിരുന്നു.
തേ ഽപ്യ് ഏവം മന്ത്രയാമ് ആസുര് ദേവാ വൈ ദാനവാ മിഥഃ മേരുപര്വതമ് ആസാദ്യ പരസ്പരഹിതൈഷിണഃ
അങ്ങനെ, പരസ്പരമൊരു നല്ലതിനു വേണ്ടി ദേവന്മാരും ദാനവന്മാരും ഒരുമിച്ച് മെരു പർവ്വതത്തിലെത്തിയപ്പോൾ ആലോചിച്ചു.
അമൃതേനാമരത്വം സ്യാദ് ഉത്പാദ്യാമൃതമ് ഉത്തമമ് പിബാമഃ സര്വ ഏവൈതേ ഭവാമശ് ചാമരാ വയമ്
നമുക്ക് അമൃതം ഉണ്ടാക്കി കുടിച്ചാൽ മരണമില്ലാത്തവരായി മാറാം; ഈ ഉത്തമമായ അമൃതം എല്ലാവരും കുടിച്ച് അജരാമരന്മാരാവാം.
ഏകീഭൂത്വാ വയം ലോകാന് പാലയാമഃ സുഖാനി ച പ്രാപ്സ്യാമഃ സംഗരം ഹിത്വാ സംഗരോ ദുഃഖകാരണമ്
നമുക്ക് ഒരുമിച്ച് ലോകങ്ങളെ സംരക്ഷിച്ച് സന്തോഷം നേടാം; കലഹം വിട്ടൊഴിയാം, കാരണം കലഹം ദു:ഖത്തിന് കാരണമാണ്.
പ്രീത്യാ ചൈവാര്ജിതാന് അര്ഥാന് ഭോക്ഷ്യാമോ ഗതമത്സരാഃ യതഃ സ്നേഹേന വൃത്തിര് യാ സാസ്മാകം സുഖദാ സദാ
അസൂയ ഇല്ലാതെ, സ്നേഹത്തോടെ സമ്പാദിച്ച സമ്പത്ത് നമുക്ക് ആസ്വദിക്കാം; സ്നേഹത്തിൽ നിന്ന് ഉണ്ടാകുന്ന ജീവിതം എപ്പോഴും സന്തോഷം നൽകുന്നതാണ്.
വൈപരീത്യം തു യദ് വൃത്തം ന സ്മര്തവ്യം കദാചന ന ച ത്രൈലോക്യരാജ്യേ ഽപി കൈവല്യേ വാ സുഖം മനാക് തദ് ഊര്ധ്വമ് അപി വാ യത് തു നിര്വൈരത്വാദ് അവാപ്യതേ
മുൻകാലത്തെ വൈരങ്ങൾ ഒരിക്കലും ഓർക്കരുത്; മൂന്നു ലോകങ്ങളുടെ രാജ്യം കിട്ടിയാലും മോക്ഷം ലഭിച്ചാലും വൈരത്തിൽ സന്തോഷം ഉണ്ടാവില്ല, വൈരം വിട്ടൊഴിയുമ്പോഴാണ് സന്തോഷം ലഭിക്കുന്നത്.
ഏവം പരസ്പരം പ്രീതാഃ സന്തോ ദേവാശ് ച ദാനവാഃ ഏകീഭൂതാശ് ച സുപ്രീതാ വിമഥ്യ വരുണാലയമ്
ഇങ്ങനെ പരസ്പരം സന്തോഷത്തോടെ ദേവന്മാരും ദാനവന്മാരും ഒരുമിച്ച് ചേർന്ന് വരുൺന്റെ ആലയം കുലുക്കി.
മന്ഥാനം മന്ദരം കൃത്വാ രജ്ജും കൃത്വാ തു വാസുകിമ് ദേവാശ് ച ദാനവാഃ സര്വേ മമന്ഥുര് വരുണാലയമ്
മന്ദരപർവ്വതം കുലുക്കുവാൻ ഉപയോഗിച്ച് വാസുകിയെ കയറ്റിയായി എടുത്ത്, ദേവന്മാരും ദാനവന്മാരും എല്ലാവരും വരുൺന്റെ സമുദ്രം കുലുക്കി.
ഉത്പന്നം ച തതഃ പുണ്യമ് അമൃതം സുരവല്ലഭമ് നിഷ്പന്നേ ചാമൃതേ പുണ്യേ തേ ച പ്രോചുഃ പരസ്പരമ്
അപ്പോൾ ദേവന്മാർക്ക് പ്രിയമായ പുണ്യമായ അമൃതം അവിടെ ഉദിച്ചു; ആ വിശുദ്ധമായ അമൃതം ലഭിച്ചപ്പോൾ അവർ പരസ്പരം സംസാരിച്ചു.
യാമഃ സ്വം സ്വമ് അധിഷ്ഠാനം കൃതകാര്യാഃ ശ്രമം ഗതാഃ സര്വേ സമം ച സര്വേഭ്യോ യഥായോഗ്യം വിഭജ്യതാമ്
നമുക്ക് ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ വാസസ്ഥലങ്ങളിലേക്ക് മടങ്ങാം; ജോലി പൂർത്തിയായതും ക്ഷീണം മാറിയതും ആണല്ലോ. എല്ലാവർക്കും യോഗ്യമായ വിധത്തിൽ സമം വിഭജിക്കാം.
യദാ സര്വാഗമോ യത്ര യസ്മിംല് ലഗ്നേ ശുഭാവഹേ വിഭജ്യതാമ് ഇദം പുണ്യമ് അമൃതം സുരസത്തമാഃ
എല്ലാവരും ഒരുമിച്ച് ശുഭമായ സമയത്ത് കൂടുമ്പോൾ, ദേവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ഈ പുണ്യമായ അമൃതം വിഭജിക്കട്ടെ.
ഇത്യ് ഉക്ത്വാ തേ യയുഃ സര്വേ ദൈത്യദാനവരാക്ഷസാഃ ഗതേഷു ദൈത്യസംഘേഷു ദേവാഃ സര്വേ ഽന്വമന്ത്രയന്
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് എല്ലാ ദൈത്യന്മാരും ദാനവന്മാരും രാക്ഷസന്മാരും പോയി; ദൈത്യസൈന്യം പോയതിനു ശേഷം ദേവന്മാർ തമ്മിൽ ആലോചിച്ചു.
ഗതാസ് തേ രിപവോ ഽസ്മാകം ദൈവയോഗാദ് അരിംദമാഃ രിപൂണാമ് അമൃതം നൈവ ദേയം ഭവതി സര്വഥാ
ദൈവികമായ ക്രമത്തിൽ നമ്മുടെ ശത്രുക്കൾ പോയിരിക്കുന്നു, ശത്രുക്കൾക്ക് ഒരിക്കലും അമൃതം നൽകാൻ പാടില്ല.
ബൃഹസ്പതിസ് തഥേത്യ് ആഹ പുനര് ആഹ സുരാന് ഇദമ്
ബൃഹസ്പതി പറഞ്ഞു: 'അങ്ങനെ തന്നെ,' എന്നിട്ട് ദേവന്മാരോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ന ജാനന്തി യഥാ പാപാ പിബധ്വം ച തഥാമൃതമ് അയമ് ഏവോചിതോ മന്ത്രോ യച് ഛത്രൂണാം പരാഭവഃ
അവർ ദുഷ്ടന്മാരെപ്പോലെ അറിയുന്നില്ല; അതിനാൽ നിങ്ങൾക്ക് അമൃതം കുടിക്കാം. ശത്രുക്കളെ തോൽപ്പിക്കാൻ ഇതാണ് ഉചിതമായ ഉപദേശം.
ദ്വേഷ്യാഃ സര്വാത്മനാ ദ്വേഷ്യാ ഇതി നീതിവിദോ വിദുഃ ന വിശ്വാസ്യാ ന ചാഖ്യേയാ നൈവ മന്ത്ര്യാശ് ച ശത്രവഃ
നീതിജ്ഞർ പറയുന്നു: ശത്രുക്കളെ പൂർണ്ണമായും അവിശ്വസിക്കണം, അവരെ വിശ്വസിക്കരുത്, രഹസ്യങ്ങൾ പറയരുത്, കൂടിയാലോചനയിലും പങ്കാളികളാക്കരുത്.
തേഭ്യോ ന ദേയമ് അമൃതം ഭവേയുര് അമരാസ് തതഃ അമരേഷു ച ജാതേഷു തേഷു ദൈത്യേഷു ശത്രുഷു താഞ് ജേതും നൈവ ശക്ഷ്യാമോ ന ദേയമ് അമൃതം തതഃ
അവർക്കു അമൃതം നൽകരുത്; അങ്ങനെ ചെയ്താൽ അവർ അജരാമരന്മാരാകും. നമ്മുടെ ശത്രുക്കളായ ദൈത്യന്മാർ അജരാമരന്മാരായാൽ നമുക്ക് അവരെ ജയിക്കാൻ കഴിയില്ല. അതിനാൽ അമൃതം നൽകരുത്.
ഇതി സംമന്ത്ര്യ തേ ദേവാ വാചസ്പതിമ് അഥാബ്രുവന്
അങ്ങനെ ആലോചിച്ച ശേഷം ദേവന്മാർ ബ്രിഹസ്പതിയോടു പറഞ്ഞു.
ക്വ യാമഃ കുത്ര മന്ത്രഃ സ്യാത് ക്വ പിബാമഃ ക്വ സംസ്ഥിതിഃ കുര്മസ് തദ് ഏവ പ്രഥമം വദ വാചസ്പതേ തഥാ
നാം എവിടേക്ക് പോകണം? എവിടെയാണ് യജ്ഞം നടത്തേണ്ടത്? എവിടെയാണ് പാനം ചെയ്യേണ്ടത്? എവിടെയാണ് നമുക്ക് താമസിക്കേണ്ടത്? ബ്രിഹസ്പതേ, ഇതെല്ലാം ആദ്യം ഞങ്ങൾക്ക് വ്യക്തമാക്കൂ.
യാന്തു ബ്രഹ്മാണമ് അമരാഃ പൃച്ഛന്ത്വ് അത്ര ഗതിം പരാമ് സ തു ജ്ഞാതാ ച വക്താ ച ദാതാ ചൈവ പിതാമഹഃ
അമരന്മാർ ബ്രഹ്മാവിനോട് ചെന്നു പരമമായ മാർഗ്ഗം ചോദിക്കട്ടെ; അവൻ അറിയുന്നവനും പറയുന്നവനും ദാനവും ചെയ്യുന്നവനും പിതാമഹനുമാണ്.
ബൃഹസ്പതേര് വചഃ ശ്രുത്വാ മദന്തികമ് അഥാഗമന് നമസ്യ മാം സുരാഃ സര്വേ യദ് വൃത്തം തന് ന്യവേദയന്
ബ്രിഹസ്പതിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട ദേവന്മാർ എന്നെ സമീപിച്ചു; എല്ലാവരും എന്നോട് നമസ്കരിച്ചു, സംഭവിച്ച കാര്യങ്ങൾ എല്ലാം പറഞ്ഞു.
തദ് ദേവവചനാത് പുത്ര തൈഃ സുരൈര് അഗമം ഹരിമ് വിഷ്ണവേ കഥിതം സര്വം ശംഭവേ വിഷഹാരിണേ
മകനേ, ദേവന്മാരുടെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം ഞാൻ അവരോടൊപ്പം ഹരിയിലേക്കു പോയി; വിഷ്ണുവിനും വിഷം നശിപ്പിക്കുന്ന ശംഭുവിനും എല്ലാം അറിയിച്ചു.
അഹം വിഷ്ണുശ് ച ശംഭുശ് ച ദേവഗന്ധര്വകിംനരൈഃ മേരുകന്ദരമ് ആഗത്യ ന ജാനന്തി യഥാസുരാഃ
ഞാനും വിഷ്ണുവും ശംഭുവും ദേവന്മാരും ഗന്ധർവന്മാരും കിന്നരന്മാരുമൊത്ത് മേരു പർവതത്തിലെ ഗുഹയിലേക്ക് പോയി; അസുരന്മാർക്ക് ഇതറിയാനായില്ല.
രക്ഷകം ച ഹരിം കൃത്വാ സോമപാനായ തസ്ഥിരേ ആദിത്യസ് തത്ര വിജ്ഞാതാ സോമഭോജ്യാന് അഥേതരാന്
ഹരിയെ രക്ഷകനാക്കി, അവർ സോമപാനം ചെയ്യാൻ തയ്യാറായി; അവരിൽ ആദിത്യൻ സോമപാനത്തിന് യോഗ്യനായി തിരിച്ചറിഞ്ഞു, മറ്റുള്ളവർക്ക് അങ്ങനെ സാധിച്ചില്ല.
സോമോ ദാതാമൃതം ഭാഗം ചക്രധൃഗ് രക്ഷകസ് തഥാ നൈവ ജാനന്തി തദ് ദൈത്യാ ദനുജാ രാക്ഷസാസ് തഥാ
സോമൻ അമൃതഭാഗം ദാനികൾക്ക് നൽകി, ചക്രധാരി രക്ഷകനായി നിന്നു; ദൈത്യന്മാർ, ദാനവന്മാർ, രാക്ഷസന്മാർ ഇവറൊന്നും അറിഞ്ഞില്ല.