ഗൌതമ്യാ ദക്ഷിണേ തീരേ ഭവേദ് ദേവാഗമോ യദി മഖം തു വിഷയം കൃത്വാ ആയാന്തു സുരസത്തമാഃ
ഗൗതമിയുടെ തെക്കേ കരയിൽ ദേവന്മാർ ഒന്നിച്ചുകൂടിയാൽ, യാഗം മുഖ്യമായിട്ട് ദേവഗണങ്ങൾ അവിടെ വരട്ടെ.
ഗന്ധര്വാഃ സ്ത്രീപ്രിയാ നിത്യം പണധ്വം തം മയാ സഹ തഥേത്യ് ഉക്ത്വാ സുരഗണാഃ സരസ്വത്യാ വചഃസ്ഥിതാഃ
ഗന്ധർവന്മാർ എപ്പോഴും സ്ത്രീകളെ ഇഷ്ടപ്പെടുന്നവരാണ്; അവർ എന്നെ കൂട്ടി ഒരു പന്തയം വെച്ചു. ദേവഗണങ്ങൾ സരസ്വതിയുടെ വാക്ക് അംഗീകരിച്ചു.
ദേവദൂതൈഃ പൃഥഗ് ദേവാന് യക്ഷാന് ഗന്ധര്വപന്നഗാന് ആഹ്വാനം ചക്രിരേ തത്ര പുണ്യേ ദേവഗിരൌ തദാ
അപ്പോൾ ദൈവദൂതന്മാർ ദേവന്മാരെയും യക്ഷന്മാരെയും ഗന്ധർവന്മാരെയും പന്നഗന്മാരെയും ദൈവഗിരിയിൽ പ്രത്യേകം വിളിച്ചു.
തതോ ദേവഗിരിര് നാമ പര്വതസ്യാഭവന് മുനേ തത്രാഗമന് സുരഗണാ ഗന്ധര്വാ യക്ഷകിംനരാഃ
അത് മുതൽ ആ പർവ്വതം ദൈവഗിരി എന്നായി അറിയപ്പെട്ടു, മഹാമുനിയേ. അവിടെ ദേവഗണങ്ങളും ഗന്ധർവന്മാരും യക്ഷന്മാരും കിന്നരന്മാരും ഒന്നിച്ചു.
ദേവാഃ സിദ്ധാശ് ച ഋഷയസ് തഥാഷ്ടൌ ദേവയോനയഃ ഋഷിഭിര് ഗൌതമീതീരേ ക്രിയമാണേ മഹാധ്വരേ
ദേവന്മാർ, സിദ്ധന്മാർ, ഋഷികൾ, എട്ട് ദൈവവർഗ്ഗങ്ങൾ എന്നിവരും, ഗൗതമിയുടെ കരയിൽ ഋഷികൾ വലിയ യാഗം നടത്തുമ്പോൾ അവിടെ ഒന്നിച്ചു.
തത്ര ദേവൈഃ പരിവൃതഃ സഹസ്രാക്ഷോ ഽഭ്യഭാഷത
അവിടെ ദേവന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് ആയിരം കണ്ണുള്ളവൻ സംസാരിച്ചു.
ഗന്ധര്വാന് അഥ സംപൂജ്യ സരസ്വത്യാഃ സമീപതഃ സരസ്വത്യാ പണധ്വം നോ യുഷ്മാകമ് അമൃതാത്മനാ
ഗന്ധർവന്മാരെ ആദരപൂർവ്വം സ്വീകരിച്ച്, സരസ്വതിയുടെ അടുത്ത് വന്നു അവൾ പറഞ്ഞു: 'നമുക്ക് തമ്മിൽ ഒരു പന്തയം വെക്കാം, അതിൽ ആത്മാവ് തന്നെയാണ് പന്തം.'
തച് ഛക്രവചനാത് തേ വൈ ഗന്ധര്വാഃ സ്ത്രീഷു കാമുകാഃ സോമം ദത്ത്വാ സുരേഭ്യസ് തു ജഗൃഹുസ് താം സരസ്വതീമ്
അവളുടെ കല്പനപ്രകാരം, സ്ത്രീകളോടു ആഗ്രഹമുള്ള ഗന്ധർവന്മാർ, സോമം ദേവന്മാർക്ക് നൽകി സരസ്വതിയെ തങ്ങളോടൊപ്പം എടുത്തു.
സോമോ ഽഭവച് ചാമരാണാം ഗന്ധര്വാണാം സരസ്വതീ അവസത് തത്ര വാഗീശാ തഥാപി ച സുരാന്തികേ
സോമം അപ്പസരസുകൾക്കും, ഗന്ധർവന്മാർക്കും, സരസ്വതിക്കും ലഭിച്ചു; എന്നിരുന്നാലും വാഗ്ദേവി അവിടെ ദേവന്മാരുടെ അടുത്ത് തന്നെ തുടരുകയായിരുന്നു.
ആയാതി ച രഹോ നിത്യമ് ഉപാംശു ക്രിയതാമ് ഇതി അത ഏവ ഹി സോമസ്യ ക്രയോ ഭവതി നാരദ
അവൾ ഓരോ ദിവസവും രഹസ്യമായി വന്നു, 'ഇത് ശാന്തമായി നടത്തണം' എന്ന് പറഞ്ഞു; അതുകൊണ്ടാണ്, നാരദാ, സോമം വാങ്ങുന്നത് ഇങ്ങനെ രഹസ്യമായി നടക്കുന്നത്.
ഉപാംശുനാ വര്തിതവ്യം സോമക്രയണ ഏവ ഹി തതോ ഽഭവദ് ദേവതാനാം സോമശ് ചാപി സരസ്വതീ
സോമം വാങ്ങുമ്പോൾ എല്ലാം ശാന്തമായി നടത്തണം; അങ്ങനെ സോമവും സരസ്വതിയും ദേവന്മാർക്ക് ലഭിച്ചു.
ഗന്ധര്വാണാം നൈവ സോമോ നൈവാസീച് ച സരസ്വതീ തത്രാഗമന് സര്വ ഏവ സോമാര്ഥം ഗൌതമീതടമ്
ഗന്ധർവന്മാർക്കു സോമവും സരസ്വതിയും ഇനി ലഭിച്ചില്ല; അതിനുശേഷം എല്ലാവരും സോമത്തിനായി ഗൗതമീ തീരത്ത് എത്തിയർന്നു.
ഗാവോ ദേവാഃ പര്വതാ യക്ഷരക്ഷാഃ സിദ്ധാഃ സാധ്യാ മുനയോ ഗുഹ്യകാശ് ഗന്ധര്വാസ് തേ മരുതഃ പന്നഗാശ് സര്വൌഷധ്യോ മാതരോ ലോകപാലാഃ
പശുക്കൾ, ദേവന്മാർ, പർവതങ്ങൾ, യക്ഷന്മാർ, രാക്ഷസന്മാർ, സിദ്ധന്മാർ, സാധ്യന്മാർ, മുനികൾ, ഗുഹ്യകർ, ഗന്ധർവന്മാർ, മരുതുകൾ, പാമ്പുകൾ, എല്ലാ ഔഷധികളും, മാതാക്കളും, ലോകപാലകരും—
പഞ്ചവിംശതിനദ്യസ് തു ഗങ്ഗായാം സംഗതാ മുനേ പൂര്ണാഹുതിര് യത്ര ദത്താ പൂര്ണാഖ്യാനം തദ് ഉച്യതേ
മുനിവേ, ഇരുപത്തഞ്ച് നദികൾ ഗംഗയിൽ ഒന്നിച്ചു, അവിടെ പൂർണ്ണാഹുതി അർപ്പിക്കപ്പെടുന്നു; അതാണ് പൂർണ്ണാഖ്യാനം എന്ന് വിളിക്കുന്നത്.
ഗൌതമ്യാം സംഗതാ യാസ് തു സര്വാശ് ചാപി യഥോദിതാഃ തന്നാമധേയതീര്ഥാനി സംക്ഷേപാച് ഛൃണു നാരദ
ഗൗതമിയിൽ ഒന്നിച്ച എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളും, മുമ്പ് പറഞ്ഞതുപോലെ, അവയുടെ പേരുകൾ ചുരുക്കത്തിൽ കേൾക്കു, നാരദാ.
സോമതീര്ഥം ച ഗാന്ധര്വം ദേവതീര്ഥമ് അതഃ പരമ് പൂര്ണാതീര്ഥം തതഃ ശാലം ശ്രീപര്ണാസംഗമം തഥാ
സോമതീർഥം, ഗന്ധർവം, ദേവതീർഥം, പിന്നെ പൂർണതീർഥം, അതിനുശേഷം ശാലയും ശ്രീപർണയുടെ സംഗമവും—
സ്വാഗതാസംഗമം പുണ്യം കുസുമായാശ് ച സംഗമമ് പുഷ്ടിസംഗമമ് ആഖ്യാതം കര്ണികാസംഗമം ശുഭമ്
സ്വാഗതാസംഗമം എന്ന പുണ്യസ്ഥലവും, കുസുമയുടെ സംഗമവും, പുഷ്ടിയുടെ സംഗമവും, കർണികയുടെ ശുഭമായ സംഗമവും—
വൈണവീസംഗമശ് ചൈവ കൃശരാസംഗമസ് തഥാ വാസവീസംഗമശ് ചൈവ ശിവശര്യാ തഥാ ശിഖീ
വൈണവിയുടെ സംഗമം, കൃഷരയുടെ സംഗമം, വാസവിയുടെ സംഗമം, ശിവശര്യയും ശിഖിയും—
കുസുമ്ഭികാ ഉപാരഥ്യാ ശാന്തിജാ ദേവജാ തദാ അജോ വൃദ്ധഃ സുരോ ഭദ്രോ ഗൌതമ്യാ സഹ സംഗതാഃ
കുസുംബിക, ഉപാരഥ്യ, ശാന്തിജ, ദേവജ, അജ, വൃദ്ധ, സുര, ഭദ്ര—ഇവയെല്ലാം ഗൗതമിയുമായി ചേർന്നു.
ഏതേ ചാന്യേ ച ബഹവോ നദീനദസഹായഗാഃ പൃഥിവ്യാം യാനി തീര്ഥാനി ഹ്യ് അഗമന് ദേവപര്വതേ
ഇവയും മറ്റു പലതും, നദികളും ഉപനദികളും കൂടെ, ഭൂമിയിലെ എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളും ദേവപർവതത്തിൽ എത്തി.
സോമാര്ഥം വൈ തഥാ ചാന്യേ ഽപ്യ് ആഗമന് മഖമണ്ഡപമ് താനി തീര്ഥാനി ഗങ്ഗായാം സംഗതാനി യഥാക്രമമ്
സോമത്തിനായി, മറ്റുള്ളവരും, യാഗശാലയിൽ എത്തി; ആ തീർത്ഥങ്ങൾ ഗംഗയിൽ യഥാക്രമം ഒന്നിച്ചു.
നദീരൂപേണ കാന്യ് ഏവ നദരൂപേണ കാനിചിത് സരോരൂപേണ കാന്യ് അത്ര സ്തവരൂപേണ കാനിചിത്
ചിലത് നദിരൂപത്തിൽ, ചിലത് ഉപനദിരൂപത്തിൽ, ചിലത് തടാകരൂപത്തിൽ, ചിലത് സ്തുതിരൂപത്തിൽ അവിടെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
താന്യ് ഏവ സര്വതീര്ഥാനി വിഖ്യാതാനി പൃഥക് പൃഥക് തേഷു സ്നാനം ജപോ ഹോമഃ പിതൃതര്പണമ് ഏവ ച
അവയെല്ലാം വേർതിരിച്ചുള്ള പ്രശസ്തമായ തീർത്ഥങ്ങളാണ്; അവയിൽ സ്നാനം, ജപം, ഹോമം, പിതൃതർപ്പണം എന്നിവ ചെയ്യപ്പെടുന്നു.
സര്വകാമപ്രദം പുംസാം ഭുക്തിദം മുക്തിഭാജനമ് ഏതേഷാം പഠനം ചാപി സ്മരണം വാ കരോതി യഃ സര്വപാപവിനിര്മുക്തോ യാതി വിഷ്ണുപുരം ജനഃ
ഇവ മനുഷ്യർക്കു എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നൽകുന്നു, ഭോഗവും മോക്ഷവും ലഭ്യമാക്കുന്നു; ഇവയെ ഓർക്കുന്നവനും പാരായണം ചെയ്യുന്നവനും എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നും മോചിതനായി വിഷ്ണുപുരത്തിൽ എത്തുന്നു.
പ്രവരാസംഗമോ നാമ ശ്രേഷ്ഠാ ചൈവ മഹാനദീ യത്ര സിദ്ധേശ്വരോ ദേവഃ സര്വലോകോപകാരകൃത്
പ്രവരാസംഗമം എന്ന പേരിലുള്ള ഒരു സ്ഥലമുണ്ട്, അവിടെ ഏറ്റവും വലിയ നദി ഒഴുകുന്നു, എല്ലാ ലോകങ്ങൾക്കും ഉപകാരമായുള്ള സിദ്ധേശ്വരൻ ദേവൻ അവിടെ വസിക്കുന്നു.
ദേവാനാം ദാനവാനാം ച സംഗമോ ഽഭൂത് സുദാരുണഃ തേഷാം പരസ്പരം വാപി പ്രീതിശ് ചാഭൂന് മഹാമുനേ
ദേവന്മാരും ദാനവന്മാരും തമ്മിൽ ഒരു ഭയങ്കരമായ ഏറ്റുമുട്ടൽ ഉണ്ടായി; എങ്കിലും, മഹാമുനിയേ, അവർക്കിടയിൽ പരസ്പര സ്നേഹവും ഉണ്ടായിരുന്നു.
തേ ഽപ്യ് ഏവം മന്ത്രയാമ് ആസുര് ദേവാ വൈ ദാനവാ മിഥഃ മേരുപര്വതമ് ആസാദ്യ പരസ്പരഹിതൈഷിണഃ
അങ്ങനെ, പരസ്പരമൊരു നല്ലതിനു വേണ്ടി ദേവന്മാരും ദാനവന്മാരും ഒരുമിച്ച് മെരു പർവ്വതത്തിലെത്തിയപ്പോൾ ആലോചിച്ചു.
അമൃതേനാമരത്വം സ്യാദ് ഉത്പാദ്യാമൃതമ് ഉത്തമമ് പിബാമഃ സര്വ ഏവൈതേ ഭവാമശ് ചാമരാ വയമ്
നമുക്ക് അമൃതം ഉണ്ടാക്കി കുടിച്ചാൽ മരണമില്ലാത്തവരായി മാറാം; ഈ ഉത്തമമായ അമൃതം എല്ലാവരും കുടിച്ച് അജരാമരന്മാരാവാം.
ഏകീഭൂത്വാ വയം ലോകാന് പാലയാമഃ സുഖാനി ച പ്രാപ്സ്യാമഃ സംഗരം ഹിത്വാ സംഗരോ ദുഃഖകാരണമ്
നമുക്ക് ഒരുമിച്ച് ലോകങ്ങളെ സംരക്ഷിച്ച് സന്തോഷം നേടാം; കലഹം വിട്ടൊഴിയാം, കാരണം കലഹം ദു:ഖത്തിന് കാരണമാണ്.
പ്രീത്യാ ചൈവാര്ജിതാന് അര്ഥാന് ഭോക്ഷ്യാമോ ഗതമത്സരാഃ യതഃ സ്നേഹേന വൃത്തിര് യാ സാസ്മാകം സുഖദാ സദാ
അസൂയ ഇല്ലാതെ, സ്നേഹത്തോടെ സമ്പാദിച്ച സമ്പത്ത് നമുക്ക് ആസ്വദിക്കാം; സ്നേഹത്തിൽ നിന്ന് ഉണ്ടാകുന്ന ജീവിതം എപ്പോഴും സന്തോഷം നൽകുന്നതാണ്.