തത്ര തീര്ഥാനി പുണ്യാനി വിഖ്യാതാനി സുരാദിഭിഃ ബഹൂനി തേഷാം നാമാനി മത്തഃ ശൃണു മഹാമതേ
അവിടെ ദേവന്മാരും മറ്റുള്ളവരും പ്രശംസിച്ച അനേകം വിശുദ്ധതീർത്ഥങ്ങൾ ഉണ്ട്. മഹാമനസുള്ളവനേ, അവയുടെ പേരുകൾ ഞാൻ പറയുന്നത് ശ്രദ്ധിച്ച് കേൾക്കു.
ഹരിശ്ചന്ദ്രം ശുനഃശേപം വിശ്വാമിത്രം സരോഹിതമ് ഇത്യാദ്യ് അഷ്ട സഹസ്രാണി തീര്ഥാന്യ് അഥ ചതുര്ദശ
ഹരിശ്ചന്ദ്രൻ, ശുനഃശേപൻ, വിശ്വാമിത്രൻ, ശരോഹിതൻ എന്നിവരുമായി തുടങ്ങിയ എട്ട് ആയിരം പതിനാലു തീർത്ഥങ്ങൾ അവിടെ ഉണ്ട്.
തേഷു സ്നാനം ച ദാനം ച നരമേധഫലപ്രദമ് ആഖ്യാതം ചാസ്യ മാഹാത്മ്യം തീര്ഥസ്യ മുനിസത്തമ
അവിടങ്ങളിൽ സ്നാനം ചെയ്യുകയും ദാനം നടത്തുകയും ചെയ്താൽ മനുഷ്യയാഗഫലം ലഭിക്കും. മഹാമുനിയേ, ആ തീർത്ഥങ്ങളുടെ മഹത്വം ഇതുവരെ വിശദമായി പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
യഃ പഠേത് പാഠയേദ് വാപി ശൃണുയാദ് വാപി ഭക്തിതഃ അപുത്രഃ പുത്രമ് ആപ്നോതി യച് ചാന്യന് മനസഃ പ്രിയമ്
ആർ ഭക്തിയോടെ ഇതു വായിക്കുകയോ മറ്റൊരാൾക്ക് വായിപ്പിക്കുകയോ കേൾക്കുകയോ ചെയ്താൽ, അവൻ പുത്രനില്ലാത്തവനാണെങ്കിൽ പുത്രനെ പ്രാപിക്കും; മനസ്സിൽ ഇഷ്ടമുള്ള മറ്റെന്തും ലഭിക്കും.
സോമതീര്ഥമ് ഇതി ഖ്യാതം പിതൄണാം പ്രീതിവര്ധനമ് തത്ര വൃത്തം മഹാപുണ്യം ശൃണു യത്നേന നാരദ
അത് സോമതീർഥം എന്നറിയപ്പെടുന്നു; പിതാക്കന്മാരുടെ സന്തോഷം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതാണത്. നാരദാ, അവിടെ നടന്ന മഹാപുണ്യമുള്ള സംഭവങ്ങൾ ഞാൻ പറയുമ്പോൾ ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കു.
സോമോ രാജാമൃതമയോ ഗന്ധര്വാണാം പുരാഭവത് ന ദേവാനാം തദാ ദേവാ മാമ് അഭ്യേത്യേദമ് അബ്രുവന്
സോമൻ, അമൃതം നിറഞ്ഞ രാജാവായവൻ, ഒരിക്കൽ ഗന്ധർവന്മാരുടെ ഇടയിൽ ആയിരുന്നു; അപ്പോൾ ദേവന്മാരുടെ ഇടയിൽ ഇല്ലായിരുന്നു. അപ്പോൾ ദേവന്മാർ എന്റെ അടുക്കൽ വന്നു ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ഗന്ധര്വൈര് ആഹൃതഃ സോമോ ദേവാനാം പ്രാണദഃ പുരാ തമ് അധ്യായന് സുരഗണാ ഋഷയസ് ത്വ് അതിദുഃഖിതാഃ യഥാ സ്യാത് സോമോ ഹ്യ് അസ്മാകം തഥാ നീതിര് വിധീയതാമ്
ഗന്ധർവന്മാർ കൊണ്ടുവന്ന സോമം ദേവന്മാർക്ക് ജീവൻ നൽകിയിരുന്നു. എന്നാൽ ദേവഗണങ്ങളും ഋഷികളും വളരെ ദുഃഖിതരായി: 'സോമം ഞങ്ങൾക്കു ലഭിക്കാനുള്ള മാർഗം കണ്ടെത്തണം' എന്നു പറഞ്ഞു.
തത്ര വാഗ് വിബുധാന് ആഹ ഗന്ധര്വാഃ സ്ത്രീഷു കാമുകാഃ തേഭ്യോ ദത്ത്വാഥ മാം ദേവാഃ സോമമ് ആഹര്തുമ് അര്ഹഥ
അപ്പോൾ വാക്ക് ദേവന്മാരോട് പറഞ്ഞു: 'ഗന്ധർവന്മാർ എപ്പോഴും സ്ത്രീകളെ ആഗ്രഹിക്കുന്നവരാണ്. എന്നെ അവർക്കു നൽകി, ദേവന്മാരേ, നിങ്ങൾക്ക് സോമം നേടാം.'
വാചം പ്രത്യൂചുര് അമരാസ് ത്വാം ദാതും ന ക്ഷമാ വയമ് വിനാ തേനാപി ന സ്ഥാതും ശക്യം നൈവ ത്വയാ വിനാ
അമരന്മാർ വാക്കിനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു: 'നിങ്ങളെ നൽകാൻ ഞങ്ങൾക്കാവില്ല; എന്നാൽ നിങ്ങളില്ലാതെ ഞങ്ങൾ കഴിയാനും കഴിയില്ല, സോമം കൂടാതെ ഇരിക്കാനും കഴിയില്ല.'
പുനര് വാഗ് അബ്രവീദ് ദേവാന് പുനര് ഏഷ്യാമ്യ് അഹം ത്വ് ഇഹ അത്ര ബുദ്ധിര് വിധാതവ്യാ ക്രിയതാം ക്രതുര് ഉത്തമഃ
വാക്ക് വീണ്ടും ദേവന്മാരോട് പറഞ്ഞു: 'ഞാൻ വീണ്ടും ഇവിടെ വരാം; അതുവരെ ഒരു മാർഗം ആലോചിച്ച് ഒരു വലിയ യാഗം നടത്തണം.'
ഗൌതമ്യാ ദക്ഷിണേ തീരേ ഭവേദ് ദേവാഗമോ യദി മഖം തു വിഷയം കൃത്വാ ആയാന്തു സുരസത്തമാഃ
ഗൗതമിയുടെ തെക്കേ കരയിൽ ദേവന്മാർ ഒന്നിച്ചുകൂടിയാൽ, യാഗം മുഖ്യമായിട്ട് ദേവഗണങ്ങൾ അവിടെ വരട്ടെ.
ഗന്ധര്വാഃ സ്ത്രീപ്രിയാ നിത്യം പണധ്വം തം മയാ സഹ തഥേത്യ് ഉക്ത്വാ സുരഗണാഃ സരസ്വത്യാ വചഃസ്ഥിതാഃ
ഗന്ധർവന്മാർ എപ്പോഴും സ്ത്രീകളെ ഇഷ്ടപ്പെടുന്നവരാണ്; അവർ എന്നെ കൂട്ടി ഒരു പന്തയം വെച്ചു. ദേവഗണങ്ങൾ സരസ്വതിയുടെ വാക്ക് അംഗീകരിച്ചു.
ദേവദൂതൈഃ പൃഥഗ് ദേവാന് യക്ഷാന് ഗന്ധര്വപന്നഗാന് ആഹ്വാനം ചക്രിരേ തത്ര പുണ്യേ ദേവഗിരൌ തദാ
അപ്പോൾ ദൈവദൂതന്മാർ ദേവന്മാരെയും യക്ഷന്മാരെയും ഗന്ധർവന്മാരെയും പന്നഗന്മാരെയും ദൈവഗിരിയിൽ പ്രത്യേകം വിളിച്ചു.
തതോ ദേവഗിരിര് നാമ പര്വതസ്യാഭവന് മുനേ തത്രാഗമന് സുരഗണാ ഗന്ധര്വാ യക്ഷകിംനരാഃ
അത് മുതൽ ആ പർവ്വതം ദൈവഗിരി എന്നായി അറിയപ്പെട്ടു, മഹാമുനിയേ. അവിടെ ദേവഗണങ്ങളും ഗന്ധർവന്മാരും യക്ഷന്മാരും കിന്നരന്മാരും ഒന്നിച്ചു.
ദേവാഃ സിദ്ധാശ് ച ഋഷയസ് തഥാഷ്ടൌ ദേവയോനയഃ ഋഷിഭിര് ഗൌതമീതീരേ ക്രിയമാണേ മഹാധ്വരേ
ദേവന്മാർ, സിദ്ധന്മാർ, ഋഷികൾ, എട്ട് ദൈവവർഗ്ഗങ്ങൾ എന്നിവരും, ഗൗതമിയുടെ കരയിൽ ഋഷികൾ വലിയ യാഗം നടത്തുമ്പോൾ അവിടെ ഒന്നിച്ചു.
തത്ര ദേവൈഃ പരിവൃതഃ സഹസ്രാക്ഷോ ഽഭ്യഭാഷത
അവിടെ ദേവന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് ആയിരം കണ്ണുള്ളവൻ സംസാരിച്ചു.
ഗന്ധര്വാന് അഥ സംപൂജ്യ സരസ്വത്യാഃ സമീപതഃ സരസ്വത്യാ പണധ്വം നോ യുഷ്മാകമ് അമൃതാത്മനാ
ഗന്ധർവന്മാരെ ആദരപൂർവ്വം സ്വീകരിച്ച്, സരസ്വതിയുടെ അടുത്ത് വന്നു അവൾ പറഞ്ഞു: 'നമുക്ക് തമ്മിൽ ഒരു പന്തയം വെക്കാം, അതിൽ ആത്മാവ് തന്നെയാണ് പന്തം.'
തച് ഛക്രവചനാത് തേ വൈ ഗന്ധര്വാഃ സ്ത്രീഷു കാമുകാഃ സോമം ദത്ത്വാ സുരേഭ്യസ് തു ജഗൃഹുസ് താം സരസ്വതീമ്
അവളുടെ കല്പനപ്രകാരം, സ്ത്രീകളോടു ആഗ്രഹമുള്ള ഗന്ധർവന്മാർ, സോമം ദേവന്മാർക്ക് നൽകി സരസ്വതിയെ തങ്ങളോടൊപ്പം എടുത്തു.
സോമോ ഽഭവച് ചാമരാണാം ഗന്ധര്വാണാം സരസ്വതീ അവസത് തത്ര വാഗീശാ തഥാപി ച സുരാന്തികേ
സോമം അപ്പസരസുകൾക്കും, ഗന്ധർവന്മാർക്കും, സരസ്വതിക്കും ലഭിച്ചു; എന്നിരുന്നാലും വാഗ്ദേവി അവിടെ ദേവന്മാരുടെ അടുത്ത് തന്നെ തുടരുകയായിരുന്നു.
ആയാതി ച രഹോ നിത്യമ് ഉപാംശു ക്രിയതാമ് ഇതി അത ഏവ ഹി സോമസ്യ ക്രയോ ഭവതി നാരദ
അവൾ ഓരോ ദിവസവും രഹസ്യമായി വന്നു, 'ഇത് ശാന്തമായി നടത്തണം' എന്ന് പറഞ്ഞു; അതുകൊണ്ടാണ്, നാരദാ, സോമം വാങ്ങുന്നത് ഇങ്ങനെ രഹസ്യമായി നടക്കുന്നത്.
ഉപാംശുനാ വര്തിതവ്യം സോമക്രയണ ഏവ ഹി തതോ ഽഭവദ് ദേവതാനാം സോമശ് ചാപി സരസ്വതീ
സോമം വാങ്ങുമ്പോൾ എല്ലാം ശാന്തമായി നടത്തണം; അങ്ങനെ സോമവും സരസ്വതിയും ദേവന്മാർക്ക് ലഭിച്ചു.
ഗന്ധര്വാണാം നൈവ സോമോ നൈവാസീച് ച സരസ്വതീ തത്രാഗമന് സര്വ ഏവ സോമാര്ഥം ഗൌതമീതടമ്
ഗന്ധർവന്മാർക്കു സോമവും സരസ്വതിയും ഇനി ലഭിച്ചില്ല; അതിനുശേഷം എല്ലാവരും സോമത്തിനായി ഗൗതമീ തീരത്ത് എത്തിയർന്നു.
ഗാവോ ദേവാഃ പര്വതാ യക്ഷരക്ഷാഃ സിദ്ധാഃ സാധ്യാ മുനയോ ഗുഹ്യകാശ് ഗന്ധര്വാസ് തേ മരുതഃ പന്നഗാശ് സര്വൌഷധ്യോ മാതരോ ലോകപാലാഃ
പശുക്കൾ, ദേവന്മാർ, പർവതങ്ങൾ, യക്ഷന്മാർ, രാക്ഷസന്മാർ, സിദ്ധന്മാർ, സാധ്യന്മാർ, മുനികൾ, ഗുഹ്യകർ, ഗന്ധർവന്മാർ, മരുതുകൾ, പാമ്പുകൾ, എല്ലാ ഔഷധികളും, മാതാക്കളും, ലോകപാലകരും—
പഞ്ചവിംശതിനദ്യസ് തു ഗങ്ഗായാം സംഗതാ മുനേ പൂര്ണാഹുതിര് യത്ര ദത്താ പൂര്ണാഖ്യാനം തദ് ഉച്യതേ
മുനിവേ, ഇരുപത്തഞ്ച് നദികൾ ഗംഗയിൽ ഒന്നിച്ചു, അവിടെ പൂർണ്ണാഹുതി അർപ്പിക്കപ്പെടുന്നു; അതാണ് പൂർണ്ണാഖ്യാനം എന്ന് വിളിക്കുന്നത്.
ഗൌതമ്യാം സംഗതാ യാസ് തു സര്വാശ് ചാപി യഥോദിതാഃ തന്നാമധേയതീര്ഥാനി സംക്ഷേപാച് ഛൃണു നാരദ
ഗൗതമിയിൽ ഒന്നിച്ച എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളും, മുമ്പ് പറഞ്ഞതുപോലെ, അവയുടെ പേരുകൾ ചുരുക്കത്തിൽ കേൾക്കു, നാരദാ.
സോമതീര്ഥം ച ഗാന്ധര്വം ദേവതീര്ഥമ് അതഃ പരമ് പൂര്ണാതീര്ഥം തതഃ ശാലം ശ്രീപര്ണാസംഗമം തഥാ
സോമതീർഥം, ഗന്ധർവം, ദേവതീർഥം, പിന്നെ പൂർണതീർഥം, അതിനുശേഷം ശാലയും ശ്രീപർണയുടെ സംഗമവും—
സ്വാഗതാസംഗമം പുണ്യം കുസുമായാശ് ച സംഗമമ് പുഷ്ടിസംഗമമ് ആഖ്യാതം കര്ണികാസംഗമം ശുഭമ്
സ്വാഗതാസംഗമം എന്ന പുണ്യസ്ഥലവും, കുസുമയുടെ സംഗമവും, പുഷ്ടിയുടെ സംഗമവും, കർണികയുടെ ശുഭമായ സംഗമവും—
വൈണവീസംഗമശ് ചൈവ കൃശരാസംഗമസ് തഥാ വാസവീസംഗമശ് ചൈവ ശിവശര്യാ തഥാ ശിഖീ
വൈണവിയുടെ സംഗമം, കൃഷരയുടെ സംഗമം, വാസവിയുടെ സംഗമം, ശിവശര്യയും ശിഖിയും—
കുസുമ്ഭികാ ഉപാരഥ്യാ ശാന്തിജാ ദേവജാ തദാ അജോ വൃദ്ധഃ സുരോ ഭദ്രോ ഗൌതമ്യാ സഹ സംഗതാഃ
കുസുംബിക, ഉപാരഥ്യ, ശാന്തിജ, ദേവജ, അജ, വൃദ്ധ, സുര, ഭദ്ര—ഇവയെല്ലാം ഗൗതമിയുമായി ചേർന്നു.
ഏതേ ചാന്യേ ച ബഹവോ നദീനദസഹായഗാഃ പൃഥിവ്യാം യാനി തീര്ഥാനി ഹ്യ് അഗമന് ദേവപര്വതേ
ഇവയും മറ്റു പലതും, നദികളും ഉപനദികളും കൂടെ, ഭൂമിയിലെ എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളും ദേവപർവതത്തിൽ എത്തി.