ഗൌതമീം ഗച്ഛ രാജേന്ദ്ര ഋത്വിഗ്ഭിഃ സപുരോഹിതഃ പശുനാ വിപ്രപുത്രേണ രോഹിതേന സുതേന ച
രാജാവേ, നീ താങ്കളുടെ യാഗപണ്ഡിതന്മാരോടും മുഖ്യപുരോഹിതനോടും, യാഗത്തിനുള്ള പശുവിനോടും ബ്രാഹ്മണകുമാരനായ ശുനശ്ശേപനോടും രോഹിതനോടും പുത്രനോടും കൂടി ഗൗതമീ നദിയിലേക്കു പോകൂ.
ത്വയാ കാര്യഃ ക്രതുശ് ചൈവ ശുനഃശേപവധം വിനാ ക്രതുഃ പൂര്ണോ ഭവേത് തത്ര തസ്മാദ് യാഹി മഹാമതേ
നീ അവിടെ യാഗം നടത്തണം, പക്ഷേ ശുനശ്ശേപനെ കൊല്ലാതെ തന്നെ യാഗം പൂർണ്ണമാകും. അതുകൊണ്ടു നീ മഹാമനസ്സുള്ളവനേ, അവിടെ പോകൂ.
തച് ഛ്രുത്വാ വചനം ശീഘ്രം ഗങ്ഗാമ് അഗാന് നൃപോത്തമഃ വിശ്വാമിത്രേണ ഋഷിണാ വസിഷ്ഠേന പുരോധസാ
അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട രാജാധിരാജൻ, വിസ്വാമിത്രനും പുരോഹിതനായ വസിഷ്ഠനും കൂടെ, ഉടൻ ഗംഗാനദിയിലേക്കു പോയി.
വാമദേവേന ഋഷിണാ തഥാന്യൈര് മുനിഭിഃ സഹ പ്രാപ്യ ഗങ്ഗാം ഗൌതമീം താം നരമേധായ ദീക്ഷിതഃ
വാമദേവൻ എന്ന മഹർഷിയും മറ്റ് മുനിമാരും കൂടെ, അവർ ഗൗതമീ ഗംഗയിൽ എത്തി, മനുഷ്യയാഗത്തിനായി ദീക്ഷയെടുത്തു.
വേദിമണ്ഡപകുണ്ഡാദി യൂപപശ്വാദി ചാകരോത് കൃത്വാ സര്വം യഥാന്യായം തസ്മിന് യജ്ഞേ പ്രവര്തിതേ
വേദികയും മണ്ടപവും ഹോമകുഴികളും യൂപവും യാഗപശുക്കളും എല്ലാം നിയമപ്രകാരം ഒരുക്കി, യാഗം ആരംഭിച്ചു.
ശുനഃശേപം പശും യൂപേ നിബധ്യാഥ സമന്ത്രകമ് വാരിഭിഃ പ്രോക്ഷിതം ദൃഷ്ട്വാ വിശ്വാമിത്രോ ഽബ്രവീദ് ഇദമ്
ശുനശ്ശേപനെ യാഗപശുവായി മന്ത്രങ്ങളോടുകൂടി യൂപത്തിൽ കെട്ടി, വെള്ളം തളിച്ച്, വിസ്വാമിത്രൻ ഇത് കണ്ടു പറഞ്ഞു.
ദേവാന് ഋഷീന് ഹരിശ്ചന്ദ്രം രോഹിതം ച വിശേഷതഃ അനുജാനന്ത്വ് ഇമം സര്വേ ശുനഃശേപം ദ്വിജോത്തമമ്
ദേവന്മാരും മുനിമാരും ഹരിശ്ചന്ദ്രനും, പ്രത്യേകമായി രോഹിതനും, ഈ ഉത്തമബ്രാഹ്മണനായ ശുനശ്ശേപന് അനുമതി നൽകട്ടെ.
യേഭ്യസ് ത്വ് അയം ഹവിര് ദേയോ ദേവേഭ്യോ ഽയം പൃഥക് പൃഥക് അനുജാനന്തു തേ സര്വേ ശുനഃശേപം വിശേഷതഃ
ഈ ഹവിസ്സ് അർപ്പിക്കപ്പെടേണ്ട ദേവന്മാർ ഓരോരുത്തരും, പ്രത്യേകിച്ചു ശുനശ്ശേപനു വേണ്ടി, അനുമതി നൽകട്ടെ.
വസാഭിര് ലോമഭിസ് ത്വഗ്ഭിര് മാംസൈഃ സന്മന്ത്രിതൈര് മഖേ അഗ്നൌ ഹോഷ്യഃ പശുശ് ചായം ശുനഃശേപോ ദ്വിജോത്തമഃ
മാന്ത്രികമായി ശുദ്ധീകരിച്ച കൊഴുപ്പും രോമവും ചർമ്മവും മാംസവും ചേർത്ത്, ഈ ഉത്തമബ്രാഹ്മണനായ ശുനശ്ശേപനെ യാഗപശുവായി അഗ്നിയിൽ അർപ്പിക്കണം.
ഉപാസിതാഃ സ്യുര് വിപ്രേന്ദ്രാസ് തേ സര്വേ ത്വ് അനുമന്യ മാമ് ഗൌതമീം യാന്തു വിപ്രേന്ദ്രാഃ സ്നാത്വാ ദേവാന് പൃഥക് പൃഥക്
ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠന്മാർ എനിക്കു അനുമതി നൽകി, ഗൗതമീ നദിയിൽ പോയി, സ്നാനം ചെയ്ത് ദേവന്മാരെ ഓരോരുത്തരെയും ആരാധിക്കട്ടെ.
മന്ത്രൈഃ സ്തോത്രൈഃ സ്തുവന്തസ് തേ മുദം യാന്തു ശിവേ രതാഃ ഏനം രക്ഷന്തു മുനയോ ദേവാശ് ച ഹവിഷോ ഭുജഃ
മന്ത്രങ്ങളാലും സ്തോത്രങ്ങളാലും സ്തുതിച്ചുകൊണ്ട്, ശുഭതയിൽ ആനന്ദത്തോടെ അവർ പോകട്ടെ; മുനിമാരും ദേവന്മാരും, ഹവിസ്സിന്റെ അനുഭവക്കാർ, അവനെ രക്ഷിക്കട്ടെ.
തഥേത്യ് ഊചുശ് ച മുനയോ മേനേ ച നൃപസത്തമഃ തതോ ഗത്വാ ശുനഃശേപോ ഗങ്ഗാം ത്രൈലോക്യപാവനീമ്
മുനിമാർ 'അങ്ങനെയാകട്ടെ' എന്നു പറഞ്ഞു, രാജാധിരാജനും സമ്മതിച്ചു; പിന്നെ ശുനശ്ശേപൻ മൂലോകശുദ്ധിയായ ഗംഗാനദിയിൽ പോയി.
സ്നാത്വാ തുഷ്ടാവ താന് ദേവാന് യേ തത്ര ഹവിഷോ ഭുജഃ തതസ് തുഷ്ടാഃ സുരഗണാഃ ശുനഃശേപം ച തേ മുനേ അവദന്ത സുരാഃ സര്വേ വിശ്വാമിത്രസ്യ ശൃണ്വതഃ
അവൻ സ്നാനം ചെയ്ത്, അവിടെ ഹവിസ്സു അർഹരായ ദേവന്മാരെ സ്തുതിച്ചു; അതിനുശേഷം ദേവസംഘങ്ങൾ സന്തോഷത്തോടെ, വിസ്വാമിത്രൻ സാക്ഷിയായി, ശുനശ്ശേപനോട് സംസാരിച്ചു.
ക്രതുഃ പൂര്ണോ ഭവത്വ് ഏഷ ശുനഃശേപവധം വിനാ
ശുനശ്ശേപനെ കൊല്ലാതെ തന്നെ ഈ യാഗം പൂർണ്ണമാകട്ടെ.
വിശേഷേണാഥ വരുണശ് ചാവദന് നൃപസത്തമമ് തതഃ പൂര്ണോ ഽഭവദ് രാജ്ഞോ നൃമേധോ ലോകവിശ്രുതഃ
അപ്പോൾ പ്രത്യേകമായി വരുണൻ രാജാധിരാജനോട് പറഞ്ഞു; അങ്ങനെ രാജാവിന്റെ പ്രശസ്തമായ മനുഷ്യയാഗം പൂർണ്ണമായി.
ദേവാനാം ച പ്രസാദേന മുനീനാം ച പ്രസാദതഃ തീര്ഥസ്യ തു പ്രസാദേന രാജ്ഞഃ പൂര്ണോ ഽഭവത് ക്രതുഃ
ദേവന്മാരുടെ അനുഗ്രഹത്താൽ, മുനിമാരുടെ അനുഗ്രഹത്താൽ, തീർത്ഥത്തിന്റെ പരിശുദ്ധിയാൽ, രാജാവിന്റെ യാഗം പൂർണ്ണമായി.
വിശ്വാമിത്രഃ ശുനഃശേപം പൂജയാമ് ആസ സംസദി അകരോദ് ആത്മനഃ പുത്രം പൂജയിത്വാ സുരാന്തികേ
വിസ്വാമിത്രൻ സഭയിൽ ശുനശ്ശേപനെ ആദരിച്ചു, ദേവന്മാരുടെ സാന്നിധ്യത്തിൽ ആദരിച്ച്, അവനെ തന്റെ പുത്രനാക്കി.
ജ്യേഷ്ഠം ചകാര പുത്രാണാമ് ആത്മനഃ സ തു കൌശികഃ ന മേനിരേ യേ ച പുത്രാ വിശ്വാമിത്രസ്യ ധീമതഃ
കൗശികൻ ശുനശ്ശേപനെ തന്റെ പുത്രന്മാരിൽ മൂത്തവനാക്കി; പക്ഷേ, വിസ്വാമിത്രന്റെ മറ്റു പുത്രന്മാർ ഇത് അംഗീകരിച്ചില്ല.
ശുനഃശേപസ്യ ച ജ്യൈഷ്ഠ്യം താഞ് ശശാപ സ കൌശികഃ ജ്യൈഷ്ഠ്യം യേ മേനിരേ പുത്രാഃ പൂജയാമ് ആസ താന് സുതാന്
ശുനഃശേപനേക്കാൾ മുതിർന്നവരാണെന്ന് കരുതിയ പുത്രന്മാരെ കൗശികൻ ശപിച്ചു; എന്നാൽ അങ്ങനെ കരുതാതിരുന്ന പുത്രന്മാരെ അവൻ ആദരവോടെ ആദരിച്ചു.
വരേണ മുനിശാര്ദൂലസ് തദ് ഏതത് കഥിതം മയാ ഏതത് സര്വം യത്ര ജാതം ഗൌതമ്യാ ദക്ഷിണേ തടേ
മഹാമുനിയേ, നീ ചോദിച്ചതുപോലെ ഈ കഥ മുഴുവൻ ഞാൻ പറഞ്ഞുതന്നു. ഈ സംഭവങ്ങൾ എല്ലാം ഗൗതമിയുടെ തെക്കേ കരയിൽ തന്നെയാണ് നടന്നത്.
തത്ര തീര്ഥാനി പുണ്യാനി വിഖ്യാതാനി സുരാദിഭിഃ ബഹൂനി തേഷാം നാമാനി മത്തഃ ശൃണു മഹാമതേ
അവിടെ ദേവന്മാരും മറ്റുള്ളവരും പ്രശംസിച്ച അനേകം വിശുദ്ധതീർത്ഥങ്ങൾ ഉണ്ട്. മഹാമനസുള്ളവനേ, അവയുടെ പേരുകൾ ഞാൻ പറയുന്നത് ശ്രദ്ധിച്ച് കേൾക്കു.
ഹരിശ്ചന്ദ്രം ശുനഃശേപം വിശ്വാമിത്രം സരോഹിതമ് ഇത്യാദ്യ് അഷ്ട സഹസ്രാണി തീര്ഥാന്യ് അഥ ചതുര്ദശ
ഹരിശ്ചന്ദ്രൻ, ശുനഃശേപൻ, വിശ്വാമിത്രൻ, ശരോഹിതൻ എന്നിവരുമായി തുടങ്ങിയ എട്ട് ആയിരം പതിനാലു തീർത്ഥങ്ങൾ അവിടെ ഉണ്ട്.
തേഷു സ്നാനം ച ദാനം ച നരമേധഫലപ്രദമ് ആഖ്യാതം ചാസ്യ മാഹാത്മ്യം തീര്ഥസ്യ മുനിസത്തമ
അവിടങ്ങളിൽ സ്നാനം ചെയ്യുകയും ദാനം നടത്തുകയും ചെയ്താൽ മനുഷ്യയാഗഫലം ലഭിക്കും. മഹാമുനിയേ, ആ തീർത്ഥങ്ങളുടെ മഹത്വം ഇതുവരെ വിശദമായി പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
യഃ പഠേത് പാഠയേദ് വാപി ശൃണുയാദ് വാപി ഭക്തിതഃ അപുത്രഃ പുത്രമ് ആപ്നോതി യച് ചാന്യന് മനസഃ പ്രിയമ്
ആർ ഭക്തിയോടെ ഇതു വായിക്കുകയോ മറ്റൊരാൾക്ക് വായിപ്പിക്കുകയോ കേൾക്കുകയോ ചെയ്താൽ, അവൻ പുത്രനില്ലാത്തവനാണെങ്കിൽ പുത്രനെ പ്രാപിക്കും; മനസ്സിൽ ഇഷ്ടമുള്ള മറ്റെന്തും ലഭിക്കും.
സോമതീര്ഥമ് ഇതി ഖ്യാതം പിതൄണാം പ്രീതിവര്ധനമ് തത്ര വൃത്തം മഹാപുണ്യം ശൃണു യത്നേന നാരദ
അത് സോമതീർഥം എന്നറിയപ്പെടുന്നു; പിതാക്കന്മാരുടെ സന്തോഷം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതാണത്. നാരദാ, അവിടെ നടന്ന മഹാപുണ്യമുള്ള സംഭവങ്ങൾ ഞാൻ പറയുമ്പോൾ ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കു.
സോമോ രാജാമൃതമയോ ഗന്ധര്വാണാം പുരാഭവത് ന ദേവാനാം തദാ ദേവാ മാമ് അഭ്യേത്യേദമ് അബ്രുവന്
സോമൻ, അമൃതം നിറഞ്ഞ രാജാവായവൻ, ഒരിക്കൽ ഗന്ധർവന്മാരുടെ ഇടയിൽ ആയിരുന്നു; അപ്പോൾ ദേവന്മാരുടെ ഇടയിൽ ഇല്ലായിരുന്നു. അപ്പോൾ ദേവന്മാർ എന്റെ അടുക്കൽ വന്നു ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ഗന്ധര്വൈര് ആഹൃതഃ സോമോ ദേവാനാം പ്രാണദഃ പുരാ തമ് അധ്യായന് സുരഗണാ ഋഷയസ് ത്വ് അതിദുഃഖിതാഃ യഥാ സ്യാത് സോമോ ഹ്യ് അസ്മാകം തഥാ നീതിര് വിധീയതാമ്
ഗന്ധർവന്മാർ കൊണ്ടുവന്ന സോമം ദേവന്മാർക്ക് ജീവൻ നൽകിയിരുന്നു. എന്നാൽ ദേവഗണങ്ങളും ഋഷികളും വളരെ ദുഃഖിതരായി: 'സോമം ഞങ്ങൾക്കു ലഭിക്കാനുള്ള മാർഗം കണ്ടെത്തണം' എന്നു പറഞ്ഞു.
തത്ര വാഗ് വിബുധാന് ആഹ ഗന്ധര്വാഃ സ്ത്രീഷു കാമുകാഃ തേഭ്യോ ദത്ത്വാഥ മാം ദേവാഃ സോമമ് ആഹര്തുമ് അര്ഹഥ
അപ്പോൾ വാക്ക് ദേവന്മാരോട് പറഞ്ഞു: 'ഗന്ധർവന്മാർ എപ്പോഴും സ്ത്രീകളെ ആഗ്രഹിക്കുന്നവരാണ്. എന്നെ അവർക്കു നൽകി, ദേവന്മാരേ, നിങ്ങൾക്ക് സോമം നേടാം.'
വാചം പ്രത്യൂചുര് അമരാസ് ത്വാം ദാതും ന ക്ഷമാ വയമ് വിനാ തേനാപി ന സ്ഥാതും ശക്യം നൈവ ത്വയാ വിനാ
അമരന്മാർ വാക്കിനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു: 'നിങ്ങളെ നൽകാൻ ഞങ്ങൾക്കാവില്ല; എന്നാൽ നിങ്ങളില്ലാതെ ഞങ്ങൾ കഴിയാനും കഴിയില്ല, സോമം കൂടാതെ ഇരിക്കാനും കഴിയില്ല.'
പുനര് വാഗ് അബ്രവീദ് ദേവാന് പുനര് ഏഷ്യാമ്യ് അഹം ത്വ് ഇഹ അത്ര ബുദ്ധിര് വിധാതവ്യാ ക്രിയതാം ക്രതുര് ഉത്തമഃ
വാക്ക് വീണ്ടും ദേവന്മാരോട് പറഞ്ഞു: 'ഞാൻ വീണ്ടും ഇവിടെ വരാം; അതുവരെ ഒരു മാർഗം ആലോചിച്ച് ഒരു വലിയ യാഗം നടത്തണം.'