വരുണായ പശുഃ കല്പ്യഃ പുരുഷോ ഗുണവത്തരഃ യദി ക്രീണാസി മൂല്യം ത്വം വദ സത്യം മഹാമുനേ
വരുണനു വേണ്ടി മനുഷ്യൻ മൃഗത്തേക്കാൾ ഉത്തമമായ ബലിയാണ്. നീ വിൽക്കാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, മഹാമുനിവേ, സത്യമായ വില പറയൂ.
തഥേത്യ് ഉക്ത്വാ ത്വ് അജീഗര്തഃ പുത്രമൂല്യമ് അകല്പയത് ഗവാം സഹസ്രം ധാന്യാനാം നിഷ്കാനാം ചാപി വാസസാമ് രാജപുത്ര വരം ദേഹി ദാസ്യാമി സ്വസുതം തവ
അജീഗർത്തൻ 'ശരി' എന്ന് പറഞ്ഞു, മകന്റെ വില നിശ്ചയിച്ചു: ആയിരം പശുക്കൾ, ധാന്യം, പൊൻനാണയങ്ങൾ, വസ്ത്രങ്ങൾ. രാജകുമാരാ, ഈ വില കൊടുത്താൽ എന്റെ മകനെ ഞാൻ നിനക്കു നൽകാം.
തഥേത്യ് ഉക്ത്വാ രോഹിതോ ഽപി പ്രാദാത് സവസനം ധനമ് ദത്ത്വാ ജഗാമ പിതരമ് ഋഷിപുത്രേണ രോഹിതഃ പിത്രേ നിവേദയാമ് ആസ ക്രയക്രീതമ് ഋഷേഃ സുതമ്
രോഹിതനും 'ശരി' എന്നു പറഞ്ഞു, വസ്ത്രങ്ങളോടുകൂടി ധനം നൽകി, സന്യാസിയുടെ മകനെ കൂട്ടി തന്റെ അച്ഛനോടു പോയി. രോഹിതൻ അച്ഛനോടു സന്യാസിയുടെ മകനെ വാങ്ങിയതായി അറിയിച്ചു.
വരുണായ യജസ്വ ത്വം പശുനാ ത്വമ് അരുഗ് ഭവ
വരുണനു വേണ്ടി ഈ മനുഷ്യനെ ബലിയായി അർപ്പിച്ചാൽ നീ രോഗമുക്തനാകും.
തഥോവാച ഹരിശ്ചന്ദ്രഃ പുത്രവാക്യാദ് അനന്തരമ്
അങ്ങനെ തന്റെ മകന്റെ വാക്ക് കേട്ട ശേഷം ഹരിശ്ചന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു.
ബ്രാഹ്മണാഃ ക്ഷത്രിയാ വൈശ്യാ രാജ്ഞാ പാല്യാ ഇതി ശ്രുതിഃ വിശേഷതസ് തു വര്ണാനാം ഗുരവോ ഹി ദ്വിജോത്തമാഃ
ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും ക്ഷത്രിയന്മാരെയും വൈശ്യന്മാരെയും രാജാവാണ് സംരക്ഷിക്കേണ്ടത് എന്ന് ശാസ്ത്രം പറയുന്നു; പ്രത്യേകിച്ച്, എല്ലാ വർഗ്ഗങ്ങൾക്കും ഗുരുക്കന്മാർ ബ്രാഹ്മണന്മാരാണ്, ദ്വിജന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ.
വിഷ്ണോര് അപി ഹി യേ പൂജ്യാ മാദൃശാഃ കുത ഏവ ഹി അവജ്ഞയാപി യേഷാം സ്യാന് നൃപാണാം സ്വകുലക്ഷയഃ
എന്നെ പോലുള്ളവരെയും വിഷ്ണുവിനെ പോലെ ആദരിക്കേണ്ടതാണെങ്കിൽ, അതിനേക്കാൾ കൂടുതൽ തന്നെ. രാജാക്കന്മാർ അവരെ അവജ്ഞയോടെ കാണുകയാണെങ്കിൽ, അവരുടെ വംശം നശിക്കും.
താന് പശൂന് കൃത്വാ കൃപണം കഥം രക്ഷിതുമ് ഉത്സഹേ അഹം ച ബ്രാഹ്മണം കുര്യാം പശും നൈതദ് ധി യുജ്യതേ
ഈ ദുർഭാഗ്യവാനെ ബലിക്കളിപ്പിക്കാൻ ഞാൻ തയ്യാറാകുമോ? ഒരു ബ്രാഹ്മണനെ മൃഗമാക്കി ബലി അർപ്പിക്കുക എന്നത് ശരിയല്ല.
വരം ഹി ജാതു മരണം ന കഥംചിദ് ദ്വിജം പശുമ് കരോമി തസ്മാത് പുത്ര ത്വം ബ്രാഹ്മണേന സുഖം വ്രജ
ഒരു ബ്രാഹ്മണനെ ബലിക്കളിപ്പിക്കുന്നതിനെക്കാൾ മരണം തന്നെ മെച്ചം. അതിനാൽ, മകനേ, നീ ബ്രാഹ്മണനോടൊപ്പം സന്തോഷത്തോടെ പോ.
ഏതസ്മിന്ന് അന്തരേ തത്ര വാഗ് ഉവാചാശരീരിണീ
അത്തരം സമയത്ത് അവിടെ ഒരു ശരീരമില്ലാത്ത ശബ്ദം മുഴങ്ങി.
ഗൌതമീം ഗച്ഛ രാജേന്ദ്ര ഋത്വിഗ്ഭിഃ സപുരോഹിതഃ പശുനാ വിപ്രപുത്രേണ രോഹിതേന സുതേന ച
രാജാവേ, നീ താങ്കളുടെ യാഗപണ്ഡിതന്മാരോടും മുഖ്യപുരോഹിതനോടും, യാഗത്തിനുള്ള പശുവിനോടും ബ്രാഹ്മണകുമാരനായ ശുനശ്ശേപനോടും രോഹിതനോടും പുത്രനോടും കൂടി ഗൗതമീ നദിയിലേക്കു പോകൂ.
ത്വയാ കാര്യഃ ക്രതുശ് ചൈവ ശുനഃശേപവധം വിനാ ക്രതുഃ പൂര്ണോ ഭവേത് തത്ര തസ്മാദ് യാഹി മഹാമതേ
നീ അവിടെ യാഗം നടത്തണം, പക്ഷേ ശുനശ്ശേപനെ കൊല്ലാതെ തന്നെ യാഗം പൂർണ്ണമാകും. അതുകൊണ്ടു നീ മഹാമനസ്സുള്ളവനേ, അവിടെ പോകൂ.
തച് ഛ്രുത്വാ വചനം ശീഘ്രം ഗങ്ഗാമ് അഗാന് നൃപോത്തമഃ വിശ്വാമിത്രേണ ഋഷിണാ വസിഷ്ഠേന പുരോധസാ
അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട രാജാധിരാജൻ, വിസ്വാമിത്രനും പുരോഹിതനായ വസിഷ്ഠനും കൂടെ, ഉടൻ ഗംഗാനദിയിലേക്കു പോയി.
വാമദേവേന ഋഷിണാ തഥാന്യൈര് മുനിഭിഃ സഹ പ്രാപ്യ ഗങ്ഗാം ഗൌതമീം താം നരമേധായ ദീക്ഷിതഃ
വാമദേവൻ എന്ന മഹർഷിയും മറ്റ് മുനിമാരും കൂടെ, അവർ ഗൗതമീ ഗംഗയിൽ എത്തി, മനുഷ്യയാഗത്തിനായി ദീക്ഷയെടുത്തു.
വേദിമണ്ഡപകുണ്ഡാദി യൂപപശ്വാദി ചാകരോത് കൃത്വാ സര്വം യഥാന്യായം തസ്മിന് യജ്ഞേ പ്രവര്തിതേ
വേദികയും മണ്ടപവും ഹോമകുഴികളും യൂപവും യാഗപശുക്കളും എല്ലാം നിയമപ്രകാരം ഒരുക്കി, യാഗം ആരംഭിച്ചു.
ശുനഃശേപം പശും യൂപേ നിബധ്യാഥ സമന്ത്രകമ് വാരിഭിഃ പ്രോക്ഷിതം ദൃഷ്ട്വാ വിശ്വാമിത്രോ ഽബ്രവീദ് ഇദമ്
ശുനശ്ശേപനെ യാഗപശുവായി മന്ത്രങ്ങളോടുകൂടി യൂപത്തിൽ കെട്ടി, വെള്ളം തളിച്ച്, വിസ്വാമിത്രൻ ഇത് കണ്ടു പറഞ്ഞു.
ദേവാന് ഋഷീന് ഹരിശ്ചന്ദ്രം രോഹിതം ച വിശേഷതഃ അനുജാനന്ത്വ് ഇമം സര്വേ ശുനഃശേപം ദ്വിജോത്തമമ്
ദേവന്മാരും മുനിമാരും ഹരിശ്ചന്ദ്രനും, പ്രത്യേകമായി രോഹിതനും, ഈ ഉത്തമബ്രാഹ്മണനായ ശുനശ്ശേപന് അനുമതി നൽകട്ടെ.
യേഭ്യസ് ത്വ് അയം ഹവിര് ദേയോ ദേവേഭ്യോ ഽയം പൃഥക് പൃഥക് അനുജാനന്തു തേ സര്വേ ശുനഃശേപം വിശേഷതഃ
ഈ ഹവിസ്സ് അർപ്പിക്കപ്പെടേണ്ട ദേവന്മാർ ഓരോരുത്തരും, പ്രത്യേകിച്ചു ശുനശ്ശേപനു വേണ്ടി, അനുമതി നൽകട്ടെ.
വസാഭിര് ലോമഭിസ് ത്വഗ്ഭിര് മാംസൈഃ സന്മന്ത്രിതൈര് മഖേ അഗ്നൌ ഹോഷ്യഃ പശുശ് ചായം ശുനഃശേപോ ദ്വിജോത്തമഃ
മാന്ത്രികമായി ശുദ്ധീകരിച്ച കൊഴുപ്പും രോമവും ചർമ്മവും മാംസവും ചേർത്ത്, ഈ ഉത്തമബ്രാഹ്മണനായ ശുനശ്ശേപനെ യാഗപശുവായി അഗ്നിയിൽ അർപ്പിക്കണം.
ഉപാസിതാഃ സ്യുര് വിപ്രേന്ദ്രാസ് തേ സര്വേ ത്വ് അനുമന്യ മാമ് ഗൌതമീം യാന്തു വിപ്രേന്ദ്രാഃ സ്നാത്വാ ദേവാന് പൃഥക് പൃഥക്
ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠന്മാർ എനിക്കു അനുമതി നൽകി, ഗൗതമീ നദിയിൽ പോയി, സ്നാനം ചെയ്ത് ദേവന്മാരെ ഓരോരുത്തരെയും ആരാധിക്കട്ടെ.
മന്ത്രൈഃ സ്തോത്രൈഃ സ്തുവന്തസ് തേ മുദം യാന്തു ശിവേ രതാഃ ഏനം രക്ഷന്തു മുനയോ ദേവാശ് ച ഹവിഷോ ഭുജഃ
മന്ത്രങ്ങളാലും സ്തോത്രങ്ങളാലും സ്തുതിച്ചുകൊണ്ട്, ശുഭതയിൽ ആനന്ദത്തോടെ അവർ പോകട്ടെ; മുനിമാരും ദേവന്മാരും, ഹവിസ്സിന്റെ അനുഭവക്കാർ, അവനെ രക്ഷിക്കട്ടെ.
തഥേത്യ് ഊചുശ് ച മുനയോ മേനേ ച നൃപസത്തമഃ തതോ ഗത്വാ ശുനഃശേപോ ഗങ്ഗാം ത്രൈലോക്യപാവനീമ്
മുനിമാർ 'അങ്ങനെയാകട്ടെ' എന്നു പറഞ്ഞു, രാജാധിരാജനും സമ്മതിച്ചു; പിന്നെ ശുനശ്ശേപൻ മൂലോകശുദ്ധിയായ ഗംഗാനദിയിൽ പോയി.
സ്നാത്വാ തുഷ്ടാവ താന് ദേവാന് യേ തത്ര ഹവിഷോ ഭുജഃ തതസ് തുഷ്ടാഃ സുരഗണാഃ ശുനഃശേപം ച തേ മുനേ അവദന്ത സുരാഃ സര്വേ വിശ്വാമിത്രസ്യ ശൃണ്വതഃ
അവൻ സ്നാനം ചെയ്ത്, അവിടെ ഹവിസ്സു അർഹരായ ദേവന്മാരെ സ്തുതിച്ചു; അതിനുശേഷം ദേവസംഘങ്ങൾ സന്തോഷത്തോടെ, വിസ്വാമിത്രൻ സാക്ഷിയായി, ശുനശ്ശേപനോട് സംസാരിച്ചു.
ക്രതുഃ പൂര്ണോ ഭവത്വ് ഏഷ ശുനഃശേപവധം വിനാ
ശുനശ്ശേപനെ കൊല്ലാതെ തന്നെ ഈ യാഗം പൂർണ്ണമാകട്ടെ.
വിശേഷേണാഥ വരുണശ് ചാവദന് നൃപസത്തമമ് തതഃ പൂര്ണോ ഽഭവദ് രാജ്ഞോ നൃമേധോ ലോകവിശ്രുതഃ
അപ്പോൾ പ്രത്യേകമായി വരുണൻ രാജാധിരാജനോട് പറഞ്ഞു; അങ്ങനെ രാജാവിന്റെ പ്രശസ്തമായ മനുഷ്യയാഗം പൂർണ്ണമായി.
ദേവാനാം ച പ്രസാദേന മുനീനാം ച പ്രസാദതഃ തീര്ഥസ്യ തു പ്രസാദേന രാജ്ഞഃ പൂര്ണോ ഽഭവത് ക്രതുഃ
ദേവന്മാരുടെ അനുഗ്രഹത്താൽ, മുനിമാരുടെ അനുഗ്രഹത്താൽ, തീർത്ഥത്തിന്റെ പരിശുദ്ധിയാൽ, രാജാവിന്റെ യാഗം പൂർണ്ണമായി.
വിശ്വാമിത്രഃ ശുനഃശേപം പൂജയാമ് ആസ സംസദി അകരോദ് ആത്മനഃ പുത്രം പൂജയിത്വാ സുരാന്തികേ
വിസ്വാമിത്രൻ സഭയിൽ ശുനശ്ശേപനെ ആദരിച്ചു, ദേവന്മാരുടെ സാന്നിധ്യത്തിൽ ആദരിച്ച്, അവനെ തന്റെ പുത്രനാക്കി.
ജ്യേഷ്ഠം ചകാര പുത്രാണാമ് ആത്മനഃ സ തു കൌശികഃ ന മേനിരേ യേ ച പുത്രാ വിശ്വാമിത്രസ്യ ധീമതഃ
കൗശികൻ ശുനശ്ശേപനെ തന്റെ പുത്രന്മാരിൽ മൂത്തവനാക്കി; പക്ഷേ, വിസ്വാമിത്രന്റെ മറ്റു പുത്രന്മാർ ഇത് അംഗീകരിച്ചില്ല.
ശുനഃശേപസ്യ ച ജ്യൈഷ്ഠ്യം താഞ് ശശാപ സ കൌശികഃ ജ്യൈഷ്ഠ്യം യേ മേനിരേ പുത്രാഃ പൂജയാമ് ആസ താന് സുതാന്
ശുനഃശേപനേക്കാൾ മുതിർന്നവരാണെന്ന് കരുതിയ പുത്രന്മാരെ കൗശികൻ ശപിച്ചു; എന്നാൽ അങ്ങനെ കരുതാതിരുന്ന പുത്രന്മാരെ അവൻ ആദരവോടെ ആദരിച്ചു.
വരേണ മുനിശാര്ദൂലസ് തദ് ഏതത് കഥിതം മയാ ഏതത് സര്വം യത്ര ജാതം ഗൌതമ്യാ ദക്ഷിണേ തടേ
മഹാമുനിയേ, നീ ചോദിച്ചതുപോലെ ഈ കഥ മുഴുവൻ ഞാൻ പറഞ്ഞുതന്നു. ഈ സംഭവങ്ങൾ എല്ലാം ഗൗതമിയുടെ തെക്കേ കരയിൽ തന്നെയാണ് നടന്നത്.