അജീഗര്തോ ഽപി ചോവാച രോഹിതം നൃപതേഃ സുതമ്
അജീഗർത്തനും രാജാവിന്റെ മകനായ രോഹിതനോടു പറഞ്ഞു.
വര്തനം നാസ്തി ദേഹസ്യ ഭോക്താരോ ബഹവശ് ച മേ വിനാന്നേന മരിഷ്യാമോ ബ്രൂഹി കിം കരവാമഹേ
ശരീരത്തിന് ജീവിക്കാൻ മാർഗ്ഗമില്ല, എനിക്ക് ആശ്രയിക്കുന്നവരും അനേകം. അന്നമില്ലാതെ ഞങ്ങൾ മരിക്കും. ഞങ്ങൾ എന്ത് ചെയ്യണം എന്ന് പറയൂ.
തച് ഛ്രുത്വാ പുനര് അപ്യ് ആഹ നൃപപുത്ര ഋഷിം തദാ
അത് കേട്ട രാജകുമാരൻ വീണ്ടും ആ സന്യാസിയോട് അന്നേരം പറഞ്ഞു.
തവ കിം വര്തതേ ചിത്തേ തദ് ബ്രൂഹി വദതാം വര
നിന്റെ മനസ്സിൽ എന്താണ് ഉള്ളത്? അതു പറയൂ, വാക്കിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ.
ഹിരണ്യം രജതം ഗാവോ ധാന്യം വസ്ത്രാദികം ന മേ വിദ്യതേ നൃപശാര്ദൂല വര്തനം നാസ്തി മേ തതഃ
എനിക്ക് പൊന്നോ വെള്ളിയോ പശുക്കളോ ധാന്യങ്ങളോ വസ്ത്രങ്ങളോ ഒന്നും ഇല്ല, രാജാവേ; അതുകൊണ്ട് എനിക്ക് ഉപജീവന മാർഗ്ഗവും ഇല്ല.
സുതാ മേ സന്തി ഭാര്യാ ച അഹം വൈ പഞ്ചമസ് തഥാ നൈതേഷാം കതമസ്യാപി ക്രേതാന്നേന നൃപോത്തമ
എനിക്ക് മക്കളുണ്ട്, ഭാര്യയും ഉണ്ട്; ഞാൻ അഞ്ചാമനാണ്. രാജാക്കന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, ഇവരിൽ ആരെയും ഭക്ഷ്യത്തിനായി വിൽക്കാൻ കഴിയില്ല.
കിം ക്രീണാസി മഹാബുദ്ധേ ഽജീഗര്ത സത്യമ് ഏവ മേ വദ നാന്യച് ച വക്തവ്യം വിപ്രാ വൈ സത്യവാദിനഃ
നീ എന്താണ് വാങ്ങാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്, മഹാബുദ്ധിയുള്ള അജീഗർത്താ? സത്യം പറയൂ; മറ്റൊന്നും പറയേണ്ട, ബ്രാഹ്മണന്മാർ സത്യം പറയുന്നവരാണ്.
ത്രയാണാമ് അപി പുത്രാണാമ് ഏകം വാ മാം തഥൈവ ച ഭാര്യാം വാപി ഗൃഹാണേമാം ക്രീത്വാ ജീവാമഹേ വയമ്
എന്റെ മൂന്ന് മക്കളിൽ ഒരാളെയോ, എന്നെയോ, അല്ലെങ്കിൽ ഭാര്യയെയോ നീ വാങ്ങിക്കൊൾക്കൂ; വിൽക്കുന്നതിലൂടെ ഞങ്ങൾ ജീവിക്കാം.
കിം ഭാര്യയാ മഹാബുദ്ധേ കിം ത്വയാ വൃദ്ധരൂപിണാ യുവാനം ദേഹി പുത്രം മേ പുത്രാണാം യം ത്വമ് ഇച്ഛസി
ഭാര്യയെന്തിനാണ്, മഹാബുദ്ധിയുള്ളവനേ? ഞാൻ പോലെ വൃദ്ധനെയും വാങ്ങിയിട്ട് എന്ത് പ്രയോജനം? എന്റെ മക്കളിൽ നിന്നു നീ ആഗ്രഹിക്കുന്ന യുവാവിനെ തന്നാൽ മതി.
ജ്യേഷ്ഠപുത്രം ശുനഃപുച്ഛം നാഹം ക്രീണാമി രോഹിത മാതാ കനീയസം ചാപി ന ക്രീണാതി തതോ ഽനയോഃ മധ്യമം തു ശുനഃശേപം ക്രീണാമി വദ തദ്ധനമ്
എന്റെ മൂത്തമകൻ ശുനഃപുച്ഛനെ ഞാൻ വിൽക്കില്ല, രോഹിതാ; അമ്മയും ഇളയവനെ വിൽക്കാൻ സമ്മതിക്കുന്നില്ല. അതിനാൽ നടുവിലുള്ള ശുനഃശേപനെ ഞാൻ വാങ്ങുന്നു; വില പറയൂ.
വരുണായ പശുഃ കല്പ്യഃ പുരുഷോ ഗുണവത്തരഃ യദി ക്രീണാസി മൂല്യം ത്വം വദ സത്യം മഹാമുനേ
വരുണനു വേണ്ടി മനുഷ്യൻ മൃഗത്തേക്കാൾ ഉത്തമമായ ബലിയാണ്. നീ വിൽക്കാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, മഹാമുനിവേ, സത്യമായ വില പറയൂ.
തഥേത്യ് ഉക്ത്വാ ത്വ് അജീഗര്തഃ പുത്രമൂല്യമ് അകല്പയത് ഗവാം സഹസ്രം ധാന്യാനാം നിഷ്കാനാം ചാപി വാസസാമ് രാജപുത്ര വരം ദേഹി ദാസ്യാമി സ്വസുതം തവ
അജീഗർത്തൻ 'ശരി' എന്ന് പറഞ്ഞു, മകന്റെ വില നിശ്ചയിച്ചു: ആയിരം പശുക്കൾ, ധാന്യം, പൊൻനാണയങ്ങൾ, വസ്ത്രങ്ങൾ. രാജകുമാരാ, ഈ വില കൊടുത്താൽ എന്റെ മകനെ ഞാൻ നിനക്കു നൽകാം.
തഥേത്യ് ഉക്ത്വാ രോഹിതോ ഽപി പ്രാദാത് സവസനം ധനമ് ദത്ത്വാ ജഗാമ പിതരമ് ഋഷിപുത്രേണ രോഹിതഃ പിത്രേ നിവേദയാമ് ആസ ക്രയക്രീതമ് ഋഷേഃ സുതമ്
രോഹിതനും 'ശരി' എന്നു പറഞ്ഞു, വസ്ത്രങ്ങളോടുകൂടി ധനം നൽകി, സന്യാസിയുടെ മകനെ കൂട്ടി തന്റെ അച്ഛനോടു പോയി. രോഹിതൻ അച്ഛനോടു സന്യാസിയുടെ മകനെ വാങ്ങിയതായി അറിയിച്ചു.
വരുണായ യജസ്വ ത്വം പശുനാ ത്വമ് അരുഗ് ഭവ
വരുണനു വേണ്ടി ഈ മനുഷ്യനെ ബലിയായി അർപ്പിച്ചാൽ നീ രോഗമുക്തനാകും.
തഥോവാച ഹരിശ്ചന്ദ്രഃ പുത്രവാക്യാദ് അനന്തരമ്
അങ്ങനെ തന്റെ മകന്റെ വാക്ക് കേട്ട ശേഷം ഹരിശ്ചന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു.
ബ്രാഹ്മണാഃ ക്ഷത്രിയാ വൈശ്യാ രാജ്ഞാ പാല്യാ ഇതി ശ്രുതിഃ വിശേഷതസ് തു വര്ണാനാം ഗുരവോ ഹി ദ്വിജോത്തമാഃ
ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും ക്ഷത്രിയന്മാരെയും വൈശ്യന്മാരെയും രാജാവാണ് സംരക്ഷിക്കേണ്ടത് എന്ന് ശാസ്ത്രം പറയുന്നു; പ്രത്യേകിച്ച്, എല്ലാ വർഗ്ഗങ്ങൾക്കും ഗുരുക്കന്മാർ ബ്രാഹ്മണന്മാരാണ്, ദ്വിജന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ.
വിഷ്ണോര് അപി ഹി യേ പൂജ്യാ മാദൃശാഃ കുത ഏവ ഹി അവജ്ഞയാപി യേഷാം സ്യാന് നൃപാണാം സ്വകുലക്ഷയഃ
എന്നെ പോലുള്ളവരെയും വിഷ്ണുവിനെ പോലെ ആദരിക്കേണ്ടതാണെങ്കിൽ, അതിനേക്കാൾ കൂടുതൽ തന്നെ. രാജാക്കന്മാർ അവരെ അവജ്ഞയോടെ കാണുകയാണെങ്കിൽ, അവരുടെ വംശം നശിക്കും.
താന് പശൂന് കൃത്വാ കൃപണം കഥം രക്ഷിതുമ് ഉത്സഹേ അഹം ച ബ്രാഹ്മണം കുര്യാം പശും നൈതദ് ധി യുജ്യതേ
ഈ ദുർഭാഗ്യവാനെ ബലിക്കളിപ്പിക്കാൻ ഞാൻ തയ്യാറാകുമോ? ഒരു ബ്രാഹ്മണനെ മൃഗമാക്കി ബലി അർപ്പിക്കുക എന്നത് ശരിയല്ല.
വരം ഹി ജാതു മരണം ന കഥംചിദ് ദ്വിജം പശുമ് കരോമി തസ്മാത് പുത്ര ത്വം ബ്രാഹ്മണേന സുഖം വ്രജ
ഒരു ബ്രാഹ്മണനെ ബലിക്കളിപ്പിക്കുന്നതിനെക്കാൾ മരണം തന്നെ മെച്ചം. അതിനാൽ, മകനേ, നീ ബ്രാഹ്മണനോടൊപ്പം സന്തോഷത്തോടെ പോ.
ഏതസ്മിന്ന് അന്തരേ തത്ര വാഗ് ഉവാചാശരീരിണീ
അത്തരം സമയത്ത് അവിടെ ഒരു ശരീരമില്ലാത്ത ശബ്ദം മുഴങ്ങി.
ഗൌതമീം ഗച്ഛ രാജേന്ദ്ര ഋത്വിഗ്ഭിഃ സപുരോഹിതഃ പശുനാ വിപ്രപുത്രേണ രോഹിതേന സുതേന ച
രാജാവേ, നീ താങ്കളുടെ യാഗപണ്ഡിതന്മാരോടും മുഖ്യപുരോഹിതനോടും, യാഗത്തിനുള്ള പശുവിനോടും ബ്രാഹ്മണകുമാരനായ ശുനശ്ശേപനോടും രോഹിതനോടും പുത്രനോടും കൂടി ഗൗതമീ നദിയിലേക്കു പോകൂ.
ത്വയാ കാര്യഃ ക്രതുശ് ചൈവ ശുനഃശേപവധം വിനാ ക്രതുഃ പൂര്ണോ ഭവേത് തത്ര തസ്മാദ് യാഹി മഹാമതേ
നീ അവിടെ യാഗം നടത്തണം, പക്ഷേ ശുനശ്ശേപനെ കൊല്ലാതെ തന്നെ യാഗം പൂർണ്ണമാകും. അതുകൊണ്ടു നീ മഹാമനസ്സുള്ളവനേ, അവിടെ പോകൂ.
തച് ഛ്രുത്വാ വചനം ശീഘ്രം ഗങ്ഗാമ് അഗാന് നൃപോത്തമഃ വിശ്വാമിത്രേണ ഋഷിണാ വസിഷ്ഠേന പുരോധസാ
അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട രാജാധിരാജൻ, വിസ്വാമിത്രനും പുരോഹിതനായ വസിഷ്ഠനും കൂടെ, ഉടൻ ഗംഗാനദിയിലേക്കു പോയി.
വാമദേവേന ഋഷിണാ തഥാന്യൈര് മുനിഭിഃ സഹ പ്രാപ്യ ഗങ്ഗാം ഗൌതമീം താം നരമേധായ ദീക്ഷിതഃ
വാമദേവൻ എന്ന മഹർഷിയും മറ്റ് മുനിമാരും കൂടെ, അവർ ഗൗതമീ ഗംഗയിൽ എത്തി, മനുഷ്യയാഗത്തിനായി ദീക്ഷയെടുത്തു.
വേദിമണ്ഡപകുണ്ഡാദി യൂപപശ്വാദി ചാകരോത് കൃത്വാ സര്വം യഥാന്യായം തസ്മിന് യജ്ഞേ പ്രവര്തിതേ
വേദികയും മണ്ടപവും ഹോമകുഴികളും യൂപവും യാഗപശുക്കളും എല്ലാം നിയമപ്രകാരം ഒരുക്കി, യാഗം ആരംഭിച്ചു.
ശുനഃശേപം പശും യൂപേ നിബധ്യാഥ സമന്ത്രകമ് വാരിഭിഃ പ്രോക്ഷിതം ദൃഷ്ട്വാ വിശ്വാമിത്രോ ഽബ്രവീദ് ഇദമ്
ശുനശ്ശേപനെ യാഗപശുവായി മന്ത്രങ്ങളോടുകൂടി യൂപത്തിൽ കെട്ടി, വെള്ളം തളിച്ച്, വിസ്വാമിത്രൻ ഇത് കണ്ടു പറഞ്ഞു.
ദേവാന് ഋഷീന് ഹരിശ്ചന്ദ്രം രോഹിതം ച വിശേഷതഃ അനുജാനന്ത്വ് ഇമം സര്വേ ശുനഃശേപം ദ്വിജോത്തമമ്
ദേവന്മാരും മുനിമാരും ഹരിശ്ചന്ദ്രനും, പ്രത്യേകമായി രോഹിതനും, ഈ ഉത്തമബ്രാഹ്മണനായ ശുനശ്ശേപന് അനുമതി നൽകട്ടെ.
യേഭ്യസ് ത്വ് അയം ഹവിര് ദേയോ ദേവേഭ്യോ ഽയം പൃഥക് പൃഥക് അനുജാനന്തു തേ സര്വേ ശുനഃശേപം വിശേഷതഃ
ഈ ഹവിസ്സ് അർപ്പിക്കപ്പെടേണ്ട ദേവന്മാർ ഓരോരുത്തരും, പ്രത്യേകിച്ചു ശുനശ്ശേപനു വേണ്ടി, അനുമതി നൽകട്ടെ.
വസാഭിര് ലോമഭിസ് ത്വഗ്ഭിര് മാംസൈഃ സന്മന്ത്രിതൈര് മഖേ അഗ്നൌ ഹോഷ്യഃ പശുശ് ചായം ശുനഃശേപോ ദ്വിജോത്തമഃ
മാന്ത്രികമായി ശുദ്ധീകരിച്ച കൊഴുപ്പും രോമവും ചർമ്മവും മാംസവും ചേർത്ത്, ഈ ഉത്തമബ്രാഹ്മണനായ ശുനശ്ശേപനെ യാഗപശുവായി അഗ്നിയിൽ അർപ്പിക്കണം.
ഉപാസിതാഃ സ്യുര് വിപ്രേന്ദ്രാസ് തേ സര്വേ ത്വ് അനുമന്യ മാമ് ഗൌതമീം യാന്തു വിപ്രേന്ദ്രാഃ സ്നാത്വാ ദേവാന് പൃഥക് പൃഥക്
ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠന്മാർ എനിക്കു അനുമതി നൽകി, ഗൗതമീ നദിയിൽ പോയി, സ്നാനം ചെയ്ത് ദേവന്മാരെ ഓരോരുത്തരെയും ആരാധിക്കട്ടെ.