കിമ് ഏതദ് ഇത്യ് അഥോവാച രോഹിതഃ പിതരം പ്രതി പിതാപി തദ് യഥാവൃത്തമ് ആചചക്ഷേ സവിസ്തരമ് രോഹിതഃ പിതരം പ്രാഹ ശൃണ്വതോ വരുണസ്യ ച
'ഇത് എന്താണ്?' എന്ന് രോഹിതൻ അച്ഛനോടു ചോദിച്ചു. അച്ഛൻ എല്ലാം വിശദമായി വിശദീകരിച്ചു, വരുണൻ അവിടെ കേൾക്കുമ്പോൾ.
അഹം പൂര്വം മഹാരാജ ഋത്വിഗ്ഭിഃ സപുരോഹിതഃ വിഷ്ണവേ ലോകനാഥായ യക്ഷ്യേ ഽഹം ത്വരിതം ശുചിഃ പശുനാ വരുണേനാഥ തദ് അനുജ്ഞാതുമ് അര്ഹസി
മഹാരാജാവേ, ഞാൻ പുരോഹിതന്മാരോടും മുഖ്യപുരോഹിതനോടും കൂടെ, ലോകനാഥനായ വിഷ്ണുവിന് വേഗത്തിൽ ശുദ്ധമായി ഒരു മൃഗം ബലിയിടും. വരുണനേ, ഇതിന് അനുമതി നൽകണം.
രോഹിതസ്യ തു തദ് വാക്യം ശ്രുത്വാ വാരീശ്വരസ് തദാ കോപേന മഹതാവിഷ്ടോ ജലോദരമ് അഥാകരോത്
രോഹിതന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, ജലത്തിന്റെ ദൈവമായ വരുണൻ വലിയ കോപത്തിൽ ആകൃഷ്ടനായി, രാജാവിന് ജലോദരം വരുത്തി.
ഹരിശ്ചന്ദ്രസ്യ നൃപതേ രോഹിതഃ സ വനം യയൌ ഗൃഹീത്വാ സ ധനുര് ദിവ്യം രഥാരൂഢോ ഗതവ്യഥഃ
ഹരിശ്ചന്ദ്രന്റെ മകനായ രോഹിതൻ ദിവ്യമായ വില്ലുമായി, രഥത്തിൽ കയറി, ദുഃഖമില്ലാതെ വനത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.
യത്ര ചാരാധ്യ വരുണം ഹരിശ്ചന്ദ്രോ ജനേശ്വരഃ ഗങ്ഗായാം പ്രാപ്തവാന് പുത്രം തത്രാഗാത് സോ ഽപി രോഹിതഃ
ജനങ്ങളുടെ രാജാവായ ഹരിശ്ചന്ദ്രൻ വരുണനെ ആരാധിച്ച് ഗംഗയുടെ തീരത്ത് പുത്രനെ ലഭിച്ച സ്ഥലത്തേക്ക് രോഹിതനും എത്തിച്ചു.
വ്യതീതാന്യ് അഥ വര്ഷാണി പഞ്ച ഷഷ്ഠേ പ്രവര്തതി തത്ര സ്ഥിത്വാ നൃപസുതഃ ശുശ്രാവ നൃപതേ രുജമ്
അവിടെ അഞ്ചു വർഷങ്ങൾ കഴിഞ്ഞു; ആറാം വർഷം ആരംഭിക്കുമ്പോൾ, അവിടെ താമസിച്ചിരുന്ന രാജകുമാരൻ രാജാവിന് രോഗം വന്നതായി കേട്ടു.
മയാ പുത്രേണ ജാതേന പിതുര് വൈ ക്ലേശകാരിണാ കിം ഫലം കിം നു കൃത്യം സ്യാദ് ഇത്യ് ഏവം പര്യചിന്തയത്
'ഞാൻ ജനിച്ചിട്ടും അച്ഛനു ദു:ഖം മാത്രമേ ഉണ്ടാക്കുന്നുള്ളു. അങ്ങനെയെങ്കിൽ, ഒരു മകനിൽ എന്ത് ഫലമോ, എന്ത് പ്രയോജനമോ?' എന്നായിരുന്നു അവന്റെ ചിന്ത.
തസ്യാസ് തീരേ ഋഷീന് പുണ്യാന് അപശ്യന് നൃപതേഃ സുതഃ ഗങ്ഗാതീരേ വര്തമാനമ് അപശ്യദ് ഋഷിസത്തമമ്
അവിടെ, ഗംഗയുടെ തീരത്ത്, രാജാവിന്റെ മകൻ പുണ്യമുള്ള ഋഷിമാരെ കണ്ടു; ഗംഗയുടെ തീരത്ത് വസിക്കുന്ന ഉത്തമനായ ഒരു മഹർഷിയെ അവൻ കണ്ടു.
അജീഗര്തമ് ഇതി ഖ്യാതമ് ഋഷേസ് തു വയസഃ സുതമ് ത്രിഭിഃ പുത്രൈര് അനുവൃതം ഭാര്യയാ ക്ഷീണവൃത്തികമ് തം ദൃഷ്ട്വാ നൃപതേഃ പുത്രോ നമസ്യേദം വചോ ഽബ്രവീത്
ഋഷിയുടെ മകനായി പ്രശസ്തനായ അജീഗർത്തൻ, ഭാര്യയോടും മൂന്നു മക്കളോടും കൂടെ, ഉപജീവനം നഷ്ടപ്പെട്ടവനായി അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു. അവനെ കണ്ട രാജകുമാരൻ വിനയത്തോടെ വന്ദിച്ച് ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു:
ക്ഷീണവൃത്തിഃ കൃശഃ കസ്മാദ് ദുര്മനാ ഇവ ലക്ഷ്യസേ
നിന്റെ ഉപജീവനം ഇല്ലാതായി, ശരീരം ക്ഷീണിച്ചു, ദുഃഖിതനായി കാണപ്പെടുന്നു. അതെന്തുകൊണ്ടാണ്?
അജീഗര്തോ ഽപി ചോവാച രോഹിതം നൃപതേഃ സുതമ്
അജീഗർത്തനും രാജാവിന്റെ മകനായ രോഹിതനോടു പറഞ്ഞു.
വര്തനം നാസ്തി ദേഹസ്യ ഭോക്താരോ ബഹവശ് ച മേ വിനാന്നേന മരിഷ്യാമോ ബ്രൂഹി കിം കരവാമഹേ
ശരീരത്തിന് ജീവിക്കാൻ മാർഗ്ഗമില്ല, എനിക്ക് ആശ്രയിക്കുന്നവരും അനേകം. അന്നമില്ലാതെ ഞങ്ങൾ മരിക്കും. ഞങ്ങൾ എന്ത് ചെയ്യണം എന്ന് പറയൂ.
തച് ഛ്രുത്വാ പുനര് അപ്യ് ആഹ നൃപപുത്ര ഋഷിം തദാ
അത് കേട്ട രാജകുമാരൻ വീണ്ടും ആ സന്യാസിയോട് അന്നേരം പറഞ്ഞു.
തവ കിം വര്തതേ ചിത്തേ തദ് ബ്രൂഹി വദതാം വര
നിന്റെ മനസ്സിൽ എന്താണ് ഉള്ളത്? അതു പറയൂ, വാക്കിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ.
ഹിരണ്യം രജതം ഗാവോ ധാന്യം വസ്ത്രാദികം ന മേ വിദ്യതേ നൃപശാര്ദൂല വര്തനം നാസ്തി മേ തതഃ
എനിക്ക് പൊന്നോ വെള്ളിയോ പശുക്കളോ ധാന്യങ്ങളോ വസ്ത്രങ്ങളോ ഒന്നും ഇല്ല, രാജാവേ; അതുകൊണ്ട് എനിക്ക് ഉപജീവന മാർഗ്ഗവും ഇല്ല.
സുതാ മേ സന്തി ഭാര്യാ ച അഹം വൈ പഞ്ചമസ് തഥാ നൈതേഷാം കതമസ്യാപി ക്രേതാന്നേന നൃപോത്തമ
എനിക്ക് മക്കളുണ്ട്, ഭാര്യയും ഉണ്ട്; ഞാൻ അഞ്ചാമനാണ്. രാജാക്കന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, ഇവരിൽ ആരെയും ഭക്ഷ്യത്തിനായി വിൽക്കാൻ കഴിയില്ല.
കിം ക്രീണാസി മഹാബുദ്ധേ ഽജീഗര്ത സത്യമ് ഏവ മേ വദ നാന്യച് ച വക്തവ്യം വിപ്രാ വൈ സത്യവാദിനഃ
നീ എന്താണ് വാങ്ങാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്, മഹാബുദ്ധിയുള്ള അജീഗർത്താ? സത്യം പറയൂ; മറ്റൊന്നും പറയേണ്ട, ബ്രാഹ്മണന്മാർ സത്യം പറയുന്നവരാണ്.
ത്രയാണാമ് അപി പുത്രാണാമ് ഏകം വാ മാം തഥൈവ ച ഭാര്യാം വാപി ഗൃഹാണേമാം ക്രീത്വാ ജീവാമഹേ വയമ്
എന്റെ മൂന്ന് മക്കളിൽ ഒരാളെയോ, എന്നെയോ, അല്ലെങ്കിൽ ഭാര്യയെയോ നീ വാങ്ങിക്കൊൾക്കൂ; വിൽക്കുന്നതിലൂടെ ഞങ്ങൾ ജീവിക്കാം.
കിം ഭാര്യയാ മഹാബുദ്ധേ കിം ത്വയാ വൃദ്ധരൂപിണാ യുവാനം ദേഹി പുത്രം മേ പുത്രാണാം യം ത്വമ് ഇച്ഛസി
ഭാര്യയെന്തിനാണ്, മഹാബുദ്ധിയുള്ളവനേ? ഞാൻ പോലെ വൃദ്ധനെയും വാങ്ങിയിട്ട് എന്ത് പ്രയോജനം? എന്റെ മക്കളിൽ നിന്നു നീ ആഗ്രഹിക്കുന്ന യുവാവിനെ തന്നാൽ മതി.
ജ്യേഷ്ഠപുത്രം ശുനഃപുച്ഛം നാഹം ക്രീണാമി രോഹിത മാതാ കനീയസം ചാപി ന ക്രീണാതി തതോ ഽനയോഃ മധ്യമം തു ശുനഃശേപം ക്രീണാമി വദ തദ്ധനമ്
എന്റെ മൂത്തമകൻ ശുനഃപുച്ഛനെ ഞാൻ വിൽക്കില്ല, രോഹിതാ; അമ്മയും ഇളയവനെ വിൽക്കാൻ സമ്മതിക്കുന്നില്ല. അതിനാൽ നടുവിലുള്ള ശുനഃശേപനെ ഞാൻ വാങ്ങുന്നു; വില പറയൂ.
വരുണായ പശുഃ കല്പ്യഃ പുരുഷോ ഗുണവത്തരഃ യദി ക്രീണാസി മൂല്യം ത്വം വദ സത്യം മഹാമുനേ
വരുണനു വേണ്ടി മനുഷ്യൻ മൃഗത്തേക്കാൾ ഉത്തമമായ ബലിയാണ്. നീ വിൽക്കാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, മഹാമുനിവേ, സത്യമായ വില പറയൂ.
തഥേത്യ് ഉക്ത്വാ ത്വ് അജീഗര്തഃ പുത്രമൂല്യമ് അകല്പയത് ഗവാം സഹസ്രം ധാന്യാനാം നിഷ്കാനാം ചാപി വാസസാമ് രാജപുത്ര വരം ദേഹി ദാസ്യാമി സ്വസുതം തവ
അജീഗർത്തൻ 'ശരി' എന്ന് പറഞ്ഞു, മകന്റെ വില നിശ്ചയിച്ചു: ആയിരം പശുക്കൾ, ധാന്യം, പൊൻനാണയങ്ങൾ, വസ്ത്രങ്ങൾ. രാജകുമാരാ, ഈ വില കൊടുത്താൽ എന്റെ മകനെ ഞാൻ നിനക്കു നൽകാം.
തഥേത്യ് ഉക്ത്വാ രോഹിതോ ഽപി പ്രാദാത് സവസനം ധനമ് ദത്ത്വാ ജഗാമ പിതരമ് ഋഷിപുത്രേണ രോഹിതഃ പിത്രേ നിവേദയാമ് ആസ ക്രയക്രീതമ് ഋഷേഃ സുതമ്
രോഹിതനും 'ശരി' എന്നു പറഞ്ഞു, വസ്ത്രങ്ങളോടുകൂടി ധനം നൽകി, സന്യാസിയുടെ മകനെ കൂട്ടി തന്റെ അച്ഛനോടു പോയി. രോഹിതൻ അച്ഛനോടു സന്യാസിയുടെ മകനെ വാങ്ങിയതായി അറിയിച്ചു.
വരുണായ യജസ്വ ത്വം പശുനാ ത്വമ് അരുഗ് ഭവ
വരുണനു വേണ്ടി ഈ മനുഷ്യനെ ബലിയായി അർപ്പിച്ചാൽ നീ രോഗമുക്തനാകും.
തഥോവാച ഹരിശ്ചന്ദ്രഃ പുത്രവാക്യാദ് അനന്തരമ്
അങ്ങനെ തന്റെ മകന്റെ വാക്ക് കേട്ട ശേഷം ഹരിശ്ചന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു.
ബ്രാഹ്മണാഃ ക്ഷത്രിയാ വൈശ്യാ രാജ്ഞാ പാല്യാ ഇതി ശ്രുതിഃ വിശേഷതസ് തു വര്ണാനാം ഗുരവോ ഹി ദ്വിജോത്തമാഃ
ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും ക്ഷത്രിയന്മാരെയും വൈശ്യന്മാരെയും രാജാവാണ് സംരക്ഷിക്കേണ്ടത് എന്ന് ശാസ്ത്രം പറയുന്നു; പ്രത്യേകിച്ച്, എല്ലാ വർഗ്ഗങ്ങൾക്കും ഗുരുക്കന്മാർ ബ്രാഹ്മണന്മാരാണ്, ദ്വിജന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ.
വിഷ്ണോര് അപി ഹി യേ പൂജ്യാ മാദൃശാഃ കുത ഏവ ഹി അവജ്ഞയാപി യേഷാം സ്യാന് നൃപാണാം സ്വകുലക്ഷയഃ
എന്നെ പോലുള്ളവരെയും വിഷ്ണുവിനെ പോലെ ആദരിക്കേണ്ടതാണെങ്കിൽ, അതിനേക്കാൾ കൂടുതൽ തന്നെ. രാജാക്കന്മാർ അവരെ അവജ്ഞയോടെ കാണുകയാണെങ്കിൽ, അവരുടെ വംശം നശിക്കും.
താന് പശൂന് കൃത്വാ കൃപണം കഥം രക്ഷിതുമ് ഉത്സഹേ അഹം ച ബ്രാഹ്മണം കുര്യാം പശും നൈതദ് ധി യുജ്യതേ
ഈ ദുർഭാഗ്യവാനെ ബലിക്കളിപ്പിക്കാൻ ഞാൻ തയ്യാറാകുമോ? ഒരു ബ്രാഹ്മണനെ മൃഗമാക്കി ബലി അർപ്പിക്കുക എന്നത് ശരിയല്ല.
വരം ഹി ജാതു മരണം ന കഥംചിദ് ദ്വിജം പശുമ് കരോമി തസ്മാത് പുത്ര ത്വം ബ്രാഹ്മണേന സുഖം വ്രജ
ഒരു ബ്രാഹ്മണനെ ബലിക്കളിപ്പിക്കുന്നതിനെക്കാൾ മരണം തന്നെ മെച്ചം. അതിനാൽ, മകനേ, നീ ബ്രാഹ്മണനോടൊപ്പം സന്തോഷത്തോടെ പോ.
ഏതസ്മിന്ന് അന്തരേ തത്ര വാഗ് ഉവാചാശരീരിണീ
അത്തരം സമയത്ത് അവിടെ ഒരു ശരീരമില്ലാത്ത ശബ്ദം മുഴങ്ങി.