രാജാപി വരുണം പ്രാഹ നിര്ദന്തോ നിഷ്ഫലഃ പശുഃ പശോര് ദന്തേഷു ജാതേഷു ഏഹി ഗച്ഛാധുനാപ്പതേ
രാജാവും വരുണനോട് പറഞ്ഞു: 'പശുവിന് ഇപ്പോൾ പല്ലില്ല, അതിനാൽ യാഗത്തിന് യോഗ്യമല്ല. പശുവിന് പല്ലുകൾ വളർന്നാൽ വരൂ, ജലങ്ങളുടെ അധിപനേ.'
തച് ഛ്രുത്വാ രാജവചനം പുനഃ പ്രായാദ് അപാംപതിഃ ജാതേഷു ചൈവ ദന്തേഷു സപ്തവര്ഷേഷു നാരദ
രാജാവിന്റെ വാക്ക് കേട്ട് ജലങ്ങളുടെ അധിപൻ വീണ്ടും മടങ്ങി. നാരായണാ, ഏഴു വയസ്സിൽ പല്ലുകൾ വളർന്നപ്പോൾ,
പുനര് അപ്യ് ആഹ രാജാനം യജസ്വേതി തതോ ഽബ്രവീത് രാജാപി വരുണം പ്രാഹ പത്സ്യന്തീമേ അപാംപതേ
വരുണൻ വീണ്ടും വന്ന് രാജാവിനോട്, 'ഇപ്പൊഴ് യാഗം ചെയ്യൂ' എന്നു പറഞ്ഞു. അപ്പോൾ രാജാവ് വരുണനോട് പറഞ്ഞു: 'ഇവ പല്ലുകൾ വീണുപോകും, ജലങ്ങളുടെ അധിപനേ.'
സംപത്സ്യന്തി തഥാ ചാന്യേ തതോ യക്ഷ്യേ വ്രജാധുനാ പുനഃ പ്രായാത് സ വരുണഃ പുനര്ദന്തേഷു നാരദ യജസ്വേതി നൃപം പ്രാഹ രാജാ പ്രാഹ ത്വ് അപാംപതിമ്
'പുതിയ പല്ലുകളും വളരും; അപ്പോൾ ഞാൻ യാഗം ചെയ്യും—നീ ഇപ്പോൾ പോകൂ.' വീണ്ടും വരുണൻ മടങ്ങി; പുതിയ പല്ലുകൾ വളർന്നപ്പോൾ, നാരായണാ, അവൻ രാജാവിനോട്, 'ഇപ്പൊഴ് യാഗം ചെയ്യൂ' എന്നു പറഞ്ഞു. രാജാവും ജലങ്ങളുടെ അധിപനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു.
യദാ തു ക്ഷത്രിയോ യജ്ഞേ പശുര് ഭവതി വാരിപ ധനുര്വേദം യദാ വേത്തി തദാ സ്യാത് പശുര് ഉത്തമഃ
യജ്ഞത്തിൽ ഒരു ക്ഷത്രിയൻ ബലി ജീവിയായി മാറുമ്പോഴും, അവൻ വില്ലിനും അസ്ത്രവിദ്യകൾക്കും പൂർണ്ണമായി പ്രാവീണ്യം നേടുമ്പോഴും, അപ്പോൾ അവൻ ഏറ്റവും ഉത്തമമായ ബലി ജീവിയാവുന്നു, ജലാധിപനായ പ്രഭേ.
തച് ഛ്രുത്വാ രാജവചനം വരുണോ ഽഗാത് സ്വമ് ആലയമ് യദാസ്ത്രേഷു ച ശസ്ത്രേഷു സമര്ഥോ ഽഭൂത് സ രോഹിതഃ
രാജാവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട ശേഷം, വരുണൻ തന്റെ വാസസ്ഥലത്തേക്ക് മടങ്ങി. പിന്നീട് രോഹിതൻ ആയുധങ്ങളിലും അസ്ത്രവിദ്യകളിലും പ്രാവീണ്യം നേടി.
സര്വവേദേഷു ശാസ്ത്രേഷു വേത്താഭൂത് സ ത്വ് അരിംദമഃ യുവരാജ്യമ് അനുപ്രാപ്തേ രോഹിതേ ഷോഡശാബ്ദികേ
ശത്രുക്കളെ ജയിക്കാൻ കഴിവുള്ള രോഹിതൻ എല്ലാ വേദങ്ങളിലും ശാസ്ത്രങ്ങളിലും പ്രഗത്ഭനായി. പതിനാറാം വയസ്സിൽ രോഹിതൻ യുവരാജാവായി നിയമിതനായി.
പ്രീതിമാന് അഗമത് തത്ര യത്ര രാജാ സരോഹിതഃ ആഗത്യ വരുണഃ പ്രാഹ യജസ്വാദ്യ സുതം സ്വകമ്
അവിടെ രാജാവും രോഹിതനും ഒരുമിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ, അവൻ വളരെ സന്തോഷം അനുഭവിച്ചു. അപ്പോൾ വരുണൻ എത്തി പറഞ്ഞു: 'ഇപ്പോൾ നിന്റെ മകനെ യജ്ഞത്തിൽ അർപ്പിക്കൂ.'
ഓം ഇത്യ് ഉക്ത്വാ നൃപവര ഋത്വിജഃ പ്രാഹ ഭൂപതിഃ രോഹിതം ച സുതം ജ്യേഷ്ഠം ശൃണ്വതോ വരുണസ്യ ച
'ഓം' എന്ന് ഉച്ചരിച്ച്, മഹാരാജാവ് പുരോഹിതന്മാരോട് പറഞ്ഞു. രോഹിതനും അവന്റെ മൂത്ത പുത്രനുമായിരുന്നു, വരുണനും അവിടെ കേൾക്കുകയായിരുന്നു.
ഏഹി പുത്ര മഹാവീര യക്ഷ്യേ ത്വാം വരുണായ ഹി
എൻറെ മകനേ, മഹാശൂരനേ, വരുണനു വേണ്ടി ഞാൻ നിന്നെ യജ്ഞത്തിൽ അർപ്പിക്കാനായി വരിക.
കിമ് ഏതദ് ഇത്യ് അഥോവാച രോഹിതഃ പിതരം പ്രതി പിതാപി തദ് യഥാവൃത്തമ് ആചചക്ഷേ സവിസ്തരമ് രോഹിതഃ പിതരം പ്രാഹ ശൃണ്വതോ വരുണസ്യ ച
'ഇത് എന്താണ്?' എന്ന് രോഹിതൻ അച്ഛനോടു ചോദിച്ചു. അച്ഛൻ എല്ലാം വിശദമായി വിശദീകരിച്ചു, വരുണൻ അവിടെ കേൾക്കുമ്പോൾ.
അഹം പൂര്വം മഹാരാജ ഋത്വിഗ്ഭിഃ സപുരോഹിതഃ വിഷ്ണവേ ലോകനാഥായ യക്ഷ്യേ ഽഹം ത്വരിതം ശുചിഃ പശുനാ വരുണേനാഥ തദ് അനുജ്ഞാതുമ് അര്ഹസി
മഹാരാജാവേ, ഞാൻ പുരോഹിതന്മാരോടും മുഖ്യപുരോഹിതനോടും കൂടെ, ലോകനാഥനായ വിഷ്ണുവിന് വേഗത്തിൽ ശുദ്ധമായി ഒരു മൃഗം ബലിയിടും. വരുണനേ, ഇതിന് അനുമതി നൽകണം.
രോഹിതസ്യ തു തദ് വാക്യം ശ്രുത്വാ വാരീശ്വരസ് തദാ കോപേന മഹതാവിഷ്ടോ ജലോദരമ് അഥാകരോത്
രോഹിതന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, ജലത്തിന്റെ ദൈവമായ വരുണൻ വലിയ കോപത്തിൽ ആകൃഷ്ടനായി, രാജാവിന് ജലോദരം വരുത്തി.
ഹരിശ്ചന്ദ്രസ്യ നൃപതേ രോഹിതഃ സ വനം യയൌ ഗൃഹീത്വാ സ ധനുര് ദിവ്യം രഥാരൂഢോ ഗതവ്യഥഃ
ഹരിശ്ചന്ദ്രന്റെ മകനായ രോഹിതൻ ദിവ്യമായ വില്ലുമായി, രഥത്തിൽ കയറി, ദുഃഖമില്ലാതെ വനത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.
യത്ര ചാരാധ്യ വരുണം ഹരിശ്ചന്ദ്രോ ജനേശ്വരഃ ഗങ്ഗായാം പ്രാപ്തവാന് പുത്രം തത്രാഗാത് സോ ഽപി രോഹിതഃ
ജനങ്ങളുടെ രാജാവായ ഹരിശ്ചന്ദ്രൻ വരുണനെ ആരാധിച്ച് ഗംഗയുടെ തീരത്ത് പുത്രനെ ലഭിച്ച സ്ഥലത്തേക്ക് രോഹിതനും എത്തിച്ചു.
വ്യതീതാന്യ് അഥ വര്ഷാണി പഞ്ച ഷഷ്ഠേ പ്രവര്തതി തത്ര സ്ഥിത്വാ നൃപസുതഃ ശുശ്രാവ നൃപതേ രുജമ്
അവിടെ അഞ്ചു വർഷങ്ങൾ കഴിഞ്ഞു; ആറാം വർഷം ആരംഭിക്കുമ്പോൾ, അവിടെ താമസിച്ചിരുന്ന രാജകുമാരൻ രാജാവിന് രോഗം വന്നതായി കേട്ടു.
മയാ പുത്രേണ ജാതേന പിതുര് വൈ ക്ലേശകാരിണാ കിം ഫലം കിം നു കൃത്യം സ്യാദ് ഇത്യ് ഏവം പര്യചിന്തയത്
'ഞാൻ ജനിച്ചിട്ടും അച്ഛനു ദു:ഖം മാത്രമേ ഉണ്ടാക്കുന്നുള്ളു. അങ്ങനെയെങ്കിൽ, ഒരു മകനിൽ എന്ത് ഫലമോ, എന്ത് പ്രയോജനമോ?' എന്നായിരുന്നു അവന്റെ ചിന്ത.
തസ്യാസ് തീരേ ഋഷീന് പുണ്യാന് അപശ്യന് നൃപതേഃ സുതഃ ഗങ്ഗാതീരേ വര്തമാനമ് അപശ്യദ് ഋഷിസത്തമമ്
അവിടെ, ഗംഗയുടെ തീരത്ത്, രാജാവിന്റെ മകൻ പുണ്യമുള്ള ഋഷിമാരെ കണ്ടു; ഗംഗയുടെ തീരത്ത് വസിക്കുന്ന ഉത്തമനായ ഒരു മഹർഷിയെ അവൻ കണ്ടു.
അജീഗര്തമ് ഇതി ഖ്യാതമ് ഋഷേസ് തു വയസഃ സുതമ് ത്രിഭിഃ പുത്രൈര് അനുവൃതം ഭാര്യയാ ക്ഷീണവൃത്തികമ് തം ദൃഷ്ട്വാ നൃപതേഃ പുത്രോ നമസ്യേദം വചോ ഽബ്രവീത്
ഋഷിയുടെ മകനായി പ്രശസ്തനായ അജീഗർത്തൻ, ഭാര്യയോടും മൂന്നു മക്കളോടും കൂടെ, ഉപജീവനം നഷ്ടപ്പെട്ടവനായി അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു. അവനെ കണ്ട രാജകുമാരൻ വിനയത്തോടെ വന്ദിച്ച് ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു:
ക്ഷീണവൃത്തിഃ കൃശഃ കസ്മാദ് ദുര്മനാ ഇവ ലക്ഷ്യസേ
നിന്റെ ഉപജീവനം ഇല്ലാതായി, ശരീരം ക്ഷീണിച്ചു, ദുഃഖിതനായി കാണപ്പെടുന്നു. അതെന്തുകൊണ്ടാണ്?
അജീഗര്തോ ഽപി ചോവാച രോഹിതം നൃപതേഃ സുതമ്
അജീഗർത്തനും രാജാവിന്റെ മകനായ രോഹിതനോടു പറഞ്ഞു.
വര്തനം നാസ്തി ദേഹസ്യ ഭോക്താരോ ബഹവശ് ച മേ വിനാന്നേന മരിഷ്യാമോ ബ്രൂഹി കിം കരവാമഹേ
ശരീരത്തിന് ജീവിക്കാൻ മാർഗ്ഗമില്ല, എനിക്ക് ആശ്രയിക്കുന്നവരും അനേകം. അന്നമില്ലാതെ ഞങ്ങൾ മരിക്കും. ഞങ്ങൾ എന്ത് ചെയ്യണം എന്ന് പറയൂ.
തച് ഛ്രുത്വാ പുനര് അപ്യ് ആഹ നൃപപുത്ര ഋഷിം തദാ
അത് കേട്ട രാജകുമാരൻ വീണ്ടും ആ സന്യാസിയോട് അന്നേരം പറഞ്ഞു.
തവ കിം വര്തതേ ചിത്തേ തദ് ബ്രൂഹി വദതാം വര
നിന്റെ മനസ്സിൽ എന്താണ് ഉള്ളത്? അതു പറയൂ, വാക്കിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ.
ഹിരണ്യം രജതം ഗാവോ ധാന്യം വസ്ത്രാദികം ന മേ വിദ്യതേ നൃപശാര്ദൂല വര്തനം നാസ്തി മേ തതഃ
എനിക്ക് പൊന്നോ വെള്ളിയോ പശുക്കളോ ധാന്യങ്ങളോ വസ്ത്രങ്ങളോ ഒന്നും ഇല്ല, രാജാവേ; അതുകൊണ്ട് എനിക്ക് ഉപജീവന മാർഗ്ഗവും ഇല്ല.
സുതാ മേ സന്തി ഭാര്യാ ച അഹം വൈ പഞ്ചമസ് തഥാ നൈതേഷാം കതമസ്യാപി ക്രേതാന്നേന നൃപോത്തമ
എനിക്ക് മക്കളുണ്ട്, ഭാര്യയും ഉണ്ട്; ഞാൻ അഞ്ചാമനാണ്. രാജാക്കന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, ഇവരിൽ ആരെയും ഭക്ഷ്യത്തിനായി വിൽക്കാൻ കഴിയില്ല.
കിം ക്രീണാസി മഹാബുദ്ധേ ഽജീഗര്ത സത്യമ് ഏവ മേ വദ നാന്യച് ച വക്തവ്യം വിപ്രാ വൈ സത്യവാദിനഃ
നീ എന്താണ് വാങ്ങാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്, മഹാബുദ്ധിയുള്ള അജീഗർത്താ? സത്യം പറയൂ; മറ്റൊന്നും പറയേണ്ട, ബ്രാഹ്മണന്മാർ സത്യം പറയുന്നവരാണ്.
ത്രയാണാമ് അപി പുത്രാണാമ് ഏകം വാ മാം തഥൈവ ച ഭാര്യാം വാപി ഗൃഹാണേമാം ക്രീത്വാ ജീവാമഹേ വയമ്
എന്റെ മൂന്ന് മക്കളിൽ ഒരാളെയോ, എന്നെയോ, അല്ലെങ്കിൽ ഭാര്യയെയോ നീ വാങ്ങിക്കൊൾക്കൂ; വിൽക്കുന്നതിലൂടെ ഞങ്ങൾ ജീവിക്കാം.
കിം ഭാര്യയാ മഹാബുദ്ധേ കിം ത്വയാ വൃദ്ധരൂപിണാ യുവാനം ദേഹി പുത്രം മേ പുത്രാണാം യം ത്വമ് ഇച്ഛസി
ഭാര്യയെന്തിനാണ്, മഹാബുദ്ധിയുള്ളവനേ? ഞാൻ പോലെ വൃദ്ധനെയും വാങ്ങിയിട്ട് എന്ത് പ്രയോജനം? എന്റെ മക്കളിൽ നിന്നു നീ ആഗ്രഹിക്കുന്ന യുവാവിനെ തന്നാൽ മതി.
ജ്യേഷ്ഠപുത്രം ശുനഃപുച്ഛം നാഹം ക്രീണാമി രോഹിത മാതാ കനീയസം ചാപി ന ക്രീണാതി തതോ ഽനയോഃ മധ്യമം തു ശുനഃശേപം ക്രീണാമി വദ തദ്ധനമ്
എന്റെ മൂത്തമകൻ ശുനഃപുച്ഛനെ ഞാൻ വിൽക്കില്ല, രോഹിതാ; അമ്മയും ഇളയവനെ വിൽക്കാൻ സമ്മതിക്കുന്നില്ല. അതിനാൽ നടുവിലുള്ള ശുനഃശേപനെ ഞാൻ വാങ്ങുന്നു; വില പറയൂ.