നാഹം പുത്രേണ പുത്രാര്ഥീ ത്വയാദ്യ കുലപാംസന ഇത്യ് ഉക്തഃ സ നിരാക്രാമന് നഗരാദ് വചനാത് പിതുഃ
'നിന്റെ മുഖാന്തിരം ഇനി എനിക്ക് മകനായി ആവശ്യമില്ല, വംശത്തെ കളങ്കിതനേ,' എന്ന് പിതാവ് പറഞ്ഞു. അങ്ങനെ പിതാവിന്റെ കല്പന പ്രകാരം അവൻ നഗരത്തിൽ നിന്ന് പുറത്ത് പോയി.
ന ച തം വാരയാമ് ആസ വസിഷ്ഠോ ഭഗവാന് ഋഷിഃ സ തു സത്യവ്രതോ വിപ്രാഃ ശ്വപാകാവസഥാന്തികേ
ഭഗവാൻ വസിഷ്ഠമുനി അവനെ തടയാൻ ശ്രമിച്ചില്ല. അങ്ങനെ, സത്യവ്രതൻ, ബ്രാഹ്മണന്മാരേ, ചൂതന്മാരുടെ വാസസ്ഥലത്തിനടുത്ത് താമസിച്ചു.
പിത്രാ ത്യക്തോ ഽവസദ് വീരഃ പിതാപ്യ് അസ്യ വനം യയൌ തതസ് തസ്മിംസ് തു വിഷയേ നാവര്ഷത് പാകശാസനഃ
പിതാവാൽ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ട സത്യവ്രതൻ അവിടെ താമസിച്ചു. അവന്റെ പിതാവും കാടിലേക്ക് പോയി. തുടർന്ന് ആ ദേശത്ത് ഇന്ദ്രൻ മഴ നൽക്കാതെ നിന്നു.
സമാ ദ്വാദശ ഭോ വിപ്രാസ് തേനാധര്മേണ വൈ തദാ ദാരാംസ് തു തസ്യ വിഷയേ വിശ്വാമിത്രോ മഹാതപാഃ
ബ്രാഹ്മണന്മാരേ, ആ പാപം മൂലം പന്ത്രണ്ട് വർഷം ആ ദേശത്ത് ക്ഷാമം നിലനിന്നു. ആ സമയത്ത് വിശ്വാമിത്രൻ, മഹാതപസ്വി, കുടുംബത്തോടൊപ്പം അവിടെ ആയിരുന്നു.
സംന്യസ്യ സാഗരാന്തേ തു ചകാര വിപുലം തപഃ തസ്യ പത്നീ ഗലേ ബദ്ധ്വാ മധ്യമം പുത്രമ് ഔരസമ്
സമുദ്രത്തോടു ചേർന്ന് എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച് വിശ്വാമിത്രൻ വലിയ തപസ്സ് ചെയ്തു. അവന്റെ ഭാര്യ, മധ്യസ്ഥനായ സ്വന്തം മകനെ കഴുത്തിൽ കെട്ടി—
ശേഷസ്യ ഭരണാര്ഥായ വ്യക്രീണാദ് ഗോശതേന വൈ തം ച ബദ്ധം ഗലേ ദൃഷ്ട്വാ വിക്രയാര്ഥം നൃപാത്മജഃ
മറ്റുള്ളവരെ പോഷിപ്പിക്കാൻ, ആ മകനെ നൂറ് പശുക്കൾക്ക് വിറ്റു. കഴുത്തിൽ കെട്ടിയിരിക്കുന്ന മകനെ വിൽക്കാൻ കൊണ്ടുപോകുന്നത് രാജകുമാരൻ കണ്ടു.
മഹര്ഷിപുത്രം ധര്മാത്മാ മോക്ഷയാമ് ആസ ഭോ ദ്വിജാഃ സത്യവ്രതോ മഹാബാഹുര് ഭരണം തസ്യ ചാകരോത്
ധാർമ്മികനും ബലവാനുമായ സത്യവ്രതൻ, മഹർഷിയുടെ മകനെ മോചിപ്പിച്ചു, ബ്രാഹ്മണന്മാരേ, അവന്റെ പോഷണം ഏറ്റെടുത്തു.
വിശ്വാമിത്രസ്യ തുഷ്ട്യര്ഥമ് അനുകമ്പാര്ഥമ് ഏവ ച സോ ഽഭവദ് ഗാലവോ നാമ ഗലേ ബന്ധാന് മഹാതപാഃ മഹര്ഷിഃ കൌശികോ ധീമാംസ് തേന വീരേണ മോക്ഷിതഃ
വിശ്വാമിത്രനെ സന്തോഷിപ്പിക്കാനും ദയവുമൂലം, ആ മഹാതപസ്വി കഴുത്തിൽ കെട്ടിയതുകൊണ്ട് ഗാലവൻ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെട്ടു. ധീരനായ സത്യവ്രതൻ മഹർഷി കൗശികനെ മോചിപ്പിച്ചു.
സത്യവ്രതസ് തു ഭക്ത്യാ ച കൃപയാ ച പ്രതിജ്ഞയാ വിശ്വാമിത്രകലത്രം തു ബഭാര വിനയേ സ്ഥിതഃ
സത്യവ്രതൻ ഭക്തിയും കരുണയും പ്രതിജ്ഞയും കൊണ്ട് വിശ്വാമിത്രന്റെ കുടുംബത്തെ വിനയത്തോടെ പോഷിച്ചു.
ഹത്വാ മൃഗാന് വരാഹാംശ് ച മഹിഷാംശ് ച വനേചരാന് വിശ്വാമിത്രാശ്രമാഭ്യാശേ മാംസം വൃക്ഷേ ബബന്ധ ച
കാട്ടിൽ ജീവിക്കുന്ന മാൻ, പന്നി, കാട്ടുപോത്ത് എന്നിവയെ കൊല്ലുകയും, വിശ്വാമിത്രന്റെ ആശ്രമത്തിന് സമീപം ആ മാംസം വൃക്ഷത്തിൽ കെട്ടി വയ്ക്കുകയും ചെയ്തു.
ഉപാംശുവ്രതമ് ആസ്ഥായ ദീക്ഷാം ദ്വാദശവാര്ഷികീമ് പിതുര് നിയോഗാദ് അവസത് തസ്മിന് വനഗതേ നൃപേ
ഉപാംശുവ്രതം സ്വീകരിച്ച് പന്ത്രണ്ട് വർഷം ദീക്ഷയോടെ, രാജാവ് കാട്ടിൽ കഴിയുമ്പോൾ പിതാവിന്റെ കല്പനപ്രകാരം അവൻ അവിടെ താമസിച്ചു.
അയോധ്യാം ചൈവ രാജ്യം ച തഥൈവാന്തഃപുരം മുനിഃ യാജ്യോപാധ്യായസംയോഗാദ് വസിഷ്ഠഃ പര്യരക്ഷത
അയോധ്യയും രാജ്യവും അകത്തളവും വസിഷ്ഠമുനി യാജകന്മാരുടെയും ഉപാധ്യായന്മാരുടെയും സഹായത്തോടെ സംരക്ഷിച്ചു.
സത്യവ്രതസ് തു ബാല്യാച് ച ഭാവിനോ ഽര്ഥസ്യ വൈ ബലാത് വസിഷ്ഠേ ഽഭ്യധികം മന്യും ധാരയാമ് ആസ നിത്യശഃ
പക്ഷേ, ബാല്യവും ഭാവിയിലെ പ്രവൃത്തി ശക്തിയും മൂലം, സത്യവ്രതൻ വസിഷ്ഠനോടു എപ്പോഴും കൂടുതലായ ക്രോധം മനസ്സിൽ സൂക്ഷിച്ചു.
പിത്രാ ഹി തം തദാ രാഷ്ട്രാത് ത്യജ്യമാനം പ്രിയം സുതമ് നിവാരയാമ് ആസ മുനിര് ബഹുനാ കാരണേന ന
പിതാവാൽ പ്രിയപ്പെട്ട മകൻ രാജ്യത്തിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കപ്പെടുമ്പോൾ, അനേകം കാരണങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നിട്ടും, വസിഷ്ഠമുനി അവനെ തടയാൻ ശ്രമിച്ചില്ല.
പാണിഗ്രഹണമന്ത്രാണാം നിഷ്ഠാ സ്യാത് സപ്തമേ പദേ ന ച സത്യവ്രതസ് തസ്മാദ് ധതവാന് സപ്തമേ പദേ
വിവാഹമന്ത്രങ്ങൾ പൂർത്തിയാകുന്നത് ഏഴാമത്തെ പടിയിലാണ്. എന്നാൽ സത്യവ്രതൻ അതു പാലിച്ചില്ല. അതുകൊണ്ടാണ് അവനെ ഏഴാം പടിയിൽ ഉപേക്ഷിച്ചത്.
ജാനന് ധര്മം വസിഷ്ഠസ് തു ന മാം ത്രാതീതി ഭോ ദ്വിജാഃ സത്യവ്രതസ് തദാ രോഷം വസിഷ്ഠേ മനസാകരോത്
ധർമ്മം അറിയാമായിരുന്ന വസിഷ്ഠൻ എന്നെ രക്ഷിച്ചില്ല, ദ്വിജന്മാരേ! അപ്പോൾ സത്യവ്രതൻ മനസ്സിൽ വസിഷ്ഠനോടു കോപം തോന്നി.
ഗുണബുദ്ധ്യാ തു ഭഗവാന് വസിഷ്ഠഃ കൃതവാംസ് തഥാ ന ച സത്യവ്രതസ് തസ്യ തമ് ഉപാംശുമ് അബുധ്യത
വസിഷ്ഠൻ ഭഗവാൻ ഗുണബോധത്തോടെ അങ്ങനെ ചെയ്തു. എന്നാൽ സത്യവ്രതൻ അവന്റെ മൗനസൂചന മനസ്സിലാക്കിയില്ല.
തസ്മിന്ന് അപരിതോഷശ് ച പിതുര് ആസീന് മഹാത്മനഃ തേന ദ്വാദശ വര്ഷാണി നാവര്ഷത് പാകശാസനഃ
അവന്റെ മഹാത്മാവായ പിതാവിന്റെ അസന്തോഷം മൂലം പന്ത്രണ്ട് വർഷം മഴ പെയ്തില്ല.
തേന ത്വ് ഇദാനീം വിഹിതാം ദീക്ഷാം താം ദുര്വഹാം ഭുവി കുലസ്യ നിഷ്കൃതിര് വിപ്രാഃ കൃതാ സാ വൈ ഭവേദ് ഇതി
ഇപ്പോൾ ഭൂമിയിൽ സ്വീകരിച്ച ഈ കഠിന വ്രതം കുടുംബത്തിനായി പ്രായശ്ചിത്തമായി ചെയ്തതാണ്, ബ്രാഹ്മണന്മാരേ, അതിനാൽ അത് ഫലപ്രദമായിരിക്കും.
ന തം വസിഷ്ഠോ ഭഗവാന് പിത്രാ ത്യക്തം ന്യവാരയത് അഭിഷേക്ഷ്യാമ്യ് അഹം പുത്രമ് അസ്യേത്യ് ഏവംമതിര് മുനിഃ
പിതാവാൽ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടിട്ടും വസിഷ്ഠൻ ഭഗവാൻ അവനെ തടഞ്ഞില്ല. 'ഞാൻ തന്നെ അവന്റെ മകനെ അഭിഷേകം ചെയ്യും' എന്നായിരുന്നു മുനിയുടെ മനസ്സിൽ.
സ തു ദ്വാദശ വര്ഷാണി താം ദീക്ഷാമ് അവഹദ് ബലീ അവിദ്യമാനേ മാംസേ തു വസിഷ്ഠസ്യ മഹാത്മനഃ
അവൻ ശക്തിയോടെ ആ വ്രതം പന്ത്രണ്ട് വർഷം സഹിച്ചു, വലിയ ആത്മാവായ വസിഷ്ഠന് മാംസം ലഭിക്കാതിരുന്നിട്ടും.
സര്വകാമദുഘാം ദോഗ്ധ്രീം സ ദദര്ശ നൃപാത്മജഃ താം വൈ ക്രോധാച് ച മോഹാച് ച ശ്രമാച് ചൈവ ക്ഷുധാന്വിതഃ
രാജകുമാരൻ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നിറവേറ്റുന്ന ഒരു പശുവിനെ കണ്ടു. കോപം, മോഹം, ക്ഷീണം, വിശപ്പ് എന്നിവകൊണ്ട് അവൻ അവളെ പിടിച്ചു.
ദേശധര്മഗതോ രാജാ ജഘാന മുനിസത്തമാഃ തന്മാംസം സ സ്വയം ചൈവ വിശ്വാമിത്രസ്യ ചാത്മജാന്
ദേശചാരപ്രകാരം രാജാവ് ആ പശുവിനെ കൊല്ലുകയും, സ്വയം വിശ്വാമിത്രന്റെ മക്കളോടൊപ്പം ആ മാംസം ഭക്ഷിക്കുകയും ചെയ്തു, മഹർഷികളിൽ ശ്രേഷ്ഠന്മാരേ.
ഭോജയാമ് ആസ തച് ഛ്രുത്വാ വസിഷ്ഠോ ഽപ്യ് അസ്യ ചുക്രുധേ
അവൻ അവരെ ആ മാംസം ഭക്ഷിപ്പിച്ചു; അത് കേട്ടപ്പോൾ വസിഷ്ഠനും അവനോടു കോപം തോന്നി.
പാതയേയമ് അഹം ക്രൂര തവ ശങ്കുമ് അസംശയമ് യദി തേ ദ്വാവ് ഇമൌ ശങ്കൂ ന സ്യാതാം വൈ കൃതൌ പുനഃ
നിനക്ക് ഈ രണ്ട് ശങ്കുകൾ വീണ്ടും ഉണ്ടാകാതിരുന്നില്ലെങ്കിൽ, ക്രൂരനേ, ഞാൻ ഈ ശങ്കു കൊണ്ട് നിന്നെ തീർച്ചയായും താഴെ വീഴ്ത്തും.
പിതുശ് ചാപരിതോഷേണ ഗുരുദോഗ്ധ്രീവധേന ച അപ്രോക്ഷിതോപയോഗാച് ച ത്രിവിധസ് തേ വ്യതിക്രമഃ
നിന്റെ പിതാവിന്റെ അസന്തോഷം, ഗുരുവിന്റെ പശുവിനെ കൊല്ലൽ, ശുദ്ധീകരിക്കാത്തത് ഭക്ഷിച്ചത് — ഇതു മൂന്നു തെറ്റുകളാണ് നീ ചെയ്തത്.
ഏവം ത്രീണ്യ് അസ്യ ശങ്കൂനി താനി ദൃഷ്ട്വാ മഹാതപാഃ ത്രിശങ്കുര് ഇതി ഹോവാച ത്രിശങ്കുസ് തേന സ സ്മൃതഃ
അവന്റെ മൂന്നു ശങ്കുകൾ കണ്ട മഹാതപസ്സുകാരൻ അവനെ 'ത്രിശങ്കു' എന്നു വിളിച്ചു. അങ്ങനെ അവൻ ത്രിശങ്കു എന്നായി അറിയപ്പെട്ടു.
വിശ്വാമിത്രസ്യ ദാരാണാമ് അനേന ഭരണം കൃതമ് തേന തസ്മൈ വരം പ്രാദാന് മുനിഃ പ്രീതസ് ത്രിശങ്കവേ
വിശ്വാമിത്രന്റെ ഭാര്യമാർക്ക് അവൻ സംരക്ഷണം നൽകിയതുകൊണ്ട്, സന്തുഷ്ടനായ മുനി ത്രിശങ്കുവിന് ഒരു വരം നൽകി.
ഛന്ദ്യമാനോ വരേണാഥ വരം വവ്രേ നൃപാത്മജഃ സശരീരോ വ്രജേ സ്വര്ഗമ് ഇത്യ് ഏവം യാചിതോ വരഃ
വരമൊന്ന് തിരഞ്ഞെടുക്കാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടപ്പോൾ രാജകുമാരൻ പറഞ്ഞു: 'ഈ ശരീരത്തോടെ തന്നെ സ്വർഗത്തിൽ പോകാൻ കഴിയണം.' അങ്ങനെ അവൻ വരം ചോദിച്ചു.
അനാവൃഷ്ടിഭയേ തസ്മിന് ഗതേ ദ്വാദശവാര്ഷികേ പിത്ര്യേ രാജ്യേ ഽഭിഷിച്യാഥ യാജയാമ് ആസ പാര്ഥിവമ്
പന്ത്രണ്ട് വർഷത്തെ വരൾച്ചയും ഭയവും കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, അവനെ പിതാവിന്റെ രാജ్యంలో അഭിഷേകം നടത്തി, രാജസൂയയാഗവും നടത്തി.