സംഗതാനി ച പുണ്യാനി പഞ്ച നദ്യഃ സരസ്വതീ തേഷു സ്നാനം തഥാ ദാനം യത് കിംചിത് കുരുതേ നരഃ
അഞ്ചു നദികൾ, സരസ്വതി ഉൾപ്പെടെ, വിശുദ്ധമാണ്. അവിടെ മനുഷ്യൻ കുളിച്ചാലോ, ദാനം ചെയ്താലോ, എന്ത് ചെയ്താലും,
സര്വകാമപ്രദം തത് സ്യാന് നൈഷ്കര്മ്യാന് മുക്തിദം സ്മൃതമ് തത്രാഭവന് മൃഗവ്യാധം തീര്ഥം സര്വാര്ഥദം നൃണാമ് സ്വര്ഗമോക്ഷഫലം ചാന്യദ് ബ്രഹ്മതീര്ഥഫലം സ്മൃതമ്
ആ സ്ഥലം എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നിറവേറ്റുന്നു; അഹങ്കാരമില്ലാതെ പ്രവർത്തിച്ചാൽ മോക്ഷം ലഭിക്കും എന്നും പറയുന്നു. അവിടെ വേട്ടക്കാരൻ എന്ന തീർത്ഥം എല്ലാ ഉദ്ദേശങ്ങൾക്കും ഫലപ്രദമാണ്. മറ്റൊന്ന് സ്വർഗ്ഗവും മോക്ഷവും നൽകുന്ന ബ്രഹ്മതീർഥം എന്നും പറയുന്നു.
ശമീതീര്ഥമ് ഇതി ഖ്യാതം സര്വപാപോപശാന്തിദമ് തസ്യാഖ്യാനം പ്രവക്ഷ്യാമി ശൃണു യത്നേന നാരദ
ശമിതീർഥം എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന ഈ സ്ഥലം എല്ലാ പാപങ്ങളും അകറ്റുന്നു. അതിന്റെ കഥ ഞാൻ പറയാം, ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കു, നാരദാ.
ആസീത് പ്രിയവ്രതോ നാമ ക്ഷത്രിയോ ജയതാം വരഃ ഗൌതമ്യാ ദക്ഷിണേ തീരേ ദീക്ഷാം ചക്രേ പുരോധസാ
പ്രിയവ്രതൻ എന്ന രാജാവുണ്ടായിരുന്നു, ജയത്തിൽ ഏറ്റവും മുൻപുള്ളവൻ. ഗൗതമിയുടെ തെക്കേ കരയിൽ തന്റെ പുരോഹിതനോടൊപ്പം ദീക്ഷയെടുത്തു.
ഹയമേധ ഉപക്രാന്തേ ഋത്വിഗ്ഭിര് ഋഷിഭിര് വൃതേ തസ്യ രാജ്ഞോ മഹാബാഹോര് വസിഷ്ഠസ് തു പുരോഹിതഃ
അശ്വമേധയാഗം ആരംഭിച്ചപ്പോൾ, ഋത്വിക്മാരും ഋഷിമാരും അവിടെയുണ്ടായിരുന്നു. ആ മഹാബാഹുവായ രാജാവിന് വസിഷ്ഠൻ പുരോഹിതനായിരുന്നു.
തദ്യജ്ഞവാടമ് അഗമദ് ദാനവോ ഽഥ ഹിരണ്യകഃ തം ദാനവമ് അഭിപ്രേക്ഷ്യ ദേവാസ് ത്വ് ഇന്ദ്രപുരോഗമാഃ
അപ്പോൾ ഹിരണ്യക എന്ന ദാനവൻ യാഗശാലയിൽ എത്തി. ആ ദാനവനെ കണ്ടു ദേവന്മാർ, ഇന്ദ്രൻ മുന്നിൽ നിന്ന്,
ഭീതാഃ കേചിദ് ദിവം ജഗ്മുര് ഹവ്യവാട് ശമിമ് ആവിശത് അശ്വത്ഥം വിഷ്ണുര് അഗമദ് ഭാനുര് അര്കം വടം ശിവഃ
ഭയന്ന് ചിലർ സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോയി; ഹവ്യവാട് ശമി വൃക്ഷത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു; വിഷ്ണു അശ്വത്ത്വിൽ, സൂര്യൻ അർക്കയിൽ, ശിവൻ വടവൃക്ഷത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.
സോമഃ പലാശമ് അഗമദ് ഗങ്ഗാമ്ഭോ ഹവ്യവാഹനഃ അശ്വിനൌ തു ഹയം ഗൃഹ്യ വായസോ ഽഭൂദ് യമഃ സ്വയമ്
സോമൻ പലാശത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു, ഹവ്യവാട് ഗംഗയുടെ വെള്ളത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു; അശ്വിനികൾ കുതിരയെ എടുത്ത് വായുവായി, യമൻ തന്നെ കാക്കയായി.
ഏതസ്മിന്ന് അന്തരേ തത്ര വസിഷ്ഠോ ഭഗവാന് ഋഷിഃ യഷ്ടിമ് ആദായ ദൈതേയാന് ന്യവാരയദ് അഥാജ്ഞയാ
അതിനിടയിൽ മഹർഷിയായ വസിഷ്ഠൻ തന്റെ ദണ്ഡം എടുത്ത് ദൈത്യന്മാരെ തന്റെ ആജ്ഞയാൽ തടഞ്ഞു.
തതഃ പ്രവൃത്തഃ പുനര് ഏവ യജ്ഞോ ദൈത്യോ ഗതഃ സ്വേന ബലേന യുക്തഃ ഇമാനി തീര്ഥാനി തതഃ ശുഭാനി ദശാശ്വമേധസ്യ ഫലാനി ദദ്യുഃ
അതിനുശേഷം യാഗം വീണ്ടും ആരംഭിച്ചു; ദൈത്യൻ തന്റെ ശക്തിയിൽ തോറ്റു പോയി. അതിനുശേഷം ഈ തീർത്ഥങ്ങൾ പത്തു അശ്വമേധ യാഗഫലങ്ങൾ നൽകുന്നു.
പ്രഥമം തു ശമീതീര്ഥം ദ്വിതീയം വൈഷ്ണവം വിദുഃ ആര്കം ശൈവം ച സൌമ്യം ച വാസിഷ്ഠം സര്വകാമദമ്
ആദ്യം ശമീ തീർത്ഥം, രണ്ടാമത് വൈഷ്ണവം, പിന്നെ ആർകം, ശൈവം, സൗമ്യം, വാസിഷ്ഠം—ഇവയെല്ലാം എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നിറവേറ്റുന്നവയാണ്.
ദേവാശ് ച ഋഷയഃ സര്വേ നിവൃത്തേ മഖവിസ്തരേ തുഷ്ടാഃ പ്രോചുര് വസിഷ്ഠം തം യജമാനം പ്രിയവ്രതമ്
മഹായാഗം പൂർത്തിയായപ്പോൾ, ദേവന്മാരും ഋഷിമാരും സന്തോഷത്തോടെ വസിഷ്ഠനോടും യജമാനനായ പ്രിയവ്രതനോടും സംസാരിച്ചു.
താംശ് ച വൃക്ഷാംസ് താം ച ഗങ്ഗാം മുദാ യുക്താഃ പുനഃ പുനഃ ഹയമേധസ്യ നിഷ്പത്ത്യൈ ഏതേ യാതാ ഇതസ് തതഃ
ആ മരങ്ങളും ഗംഗയും സന്തോഷത്തോടെ വീണ്ടും വീണ്ടും സന്ദർശിച്ചു; അശ്വമേധയാഗം പൂർത്തിയാക്കാൻ ഇവിടങ്ങളിലേക്ക് പലതവണയും ആളുകൾ എത്തി.
ഹയമേധഫലം ദദ്യുസ് തീര്ഥാനീത്യ് അവദന് സുരാഃ തസ്മാത് സ്നാനേന ദാനേന തേഷു തീര്ഥേഷു നാരദ ഹയമേധഫലം പുണ്യം പ്രാപ്നോതി ന മൃഷാ വചഃ
ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു: ഈ തീർത്ഥങ്ങളിൽ സ്നാനം ചെയ്യുകയും ദാനം ചെയ്യുകയും ചെയ്താൽ അശ്വമേധഫലം ലഭിക്കും. നാരദാ, ഈ വാക്ക് അസത്യമല്ല.
വിശ്വാമിത്രം ഹരിശ്ചന്ദ്രം ശുനഃശേപം ച രോഹിതമ് വാരുണം ബ്രാഹ്മമ് ആഗ്നേയമ് ഐന്ദ്രമ് ഐന്ദവമ് ഐശ്വരമ്
വിശ്വാമിത്രൻ, ഹരിശ്ചന്ദ്രൻ, ശുനശ്ശേപൻ, രോഹിതൻ, വാരുണം, ബ്രാഹ്മം, ആഗ്നേയ, ഐന്ദ്രം, ഐന്ദവം, ഐശ്വരം—
മൈത്രം ച വൈഷ്ണവം ചൈവ യാമ്യമ് ആശ്വിനമ് ഔശനമ് ഏതേഷാം പുണ്യതീര്ഥാനാം നാമധേയം ശൃണുഷ്വ മേ
മൈത്രം, വൈഷ്ണവം, യാമ്യം, ആശ്വിനം, ഔശനം—ഇവയുടെ പുണ്യതീർത്ഥങ്ങളുടെ പേരുകൾ എന്റെ വായിൽനിന്ന് കേൾക്കൂ.
ഹരിശ്ചന്ദ്ര ഇതി ത്വ് ആസീദ് ഇക്ഷ്വാകുപ്രഭവോ നൃപഃ തസ്യ ഗൃഹേ മുനീ പ്രാപ്തൌ നാരദഃ പര്വതസ് തഥാ കൃത്വാതിഥ്യം തയോഃ സമ്യഗ് ഘരിശ്ചന്ദ്രോ ഽബ്രവീദ് ഋഷീ
ഹരിശ്ചന്ദ്രൻ ഇക്ഷ്വാകുവിന്റെ വംശത്തിൽ ജനിച്ച രാജാവായിരുന്നു. അവന്റെ വീട്ടിൽ നാരദനും പർവതനും എത്തിയപ്പോൾ, അവരെ യഥാവിധി ആദരിച്ച് ഹരിശ്ചന്ദ്രൻ ഋഷിമാരോട് പറഞ്ഞു.
പുത്രാര്ഥം ക്ലിശ്യതേ ലോകഃ കിം പുത്രേണ ഭവിഷ്യതി ജ്ഞാനീ വാപ്യ് അഥവാജ്ഞാനീ ഉത്തമോ മധ്യമോ ഽഥവാ ഏതം മേ സംശയം നിത്യം ബ്രൂതാമ് ഋഷിവരാവ് ഉഭൌ
മക്കളുടെ വേണ്ടി ആളുകൾ കഷ്ടപ്പെടുന്നു; മകൻ ഉണ്ടെങ്കിൽ എന്ത് സംഭവിക്കും? അവൻ ജ്ഞാനിയാവുമോ അജ്ഞാനിയാവുമോ, ഉത്തമനോ, മധ്യസ്ഥനോ അല്ലെങ്കിൽ വേറേതോ? ഈ സംശയം ദയവായി എനിക്ക് പറയൂ, മഹർഷിമാരേ.
താവ് ഊചതുര് ഹരിശ്ചന്ദ്രം പര്വതോ നാരദസ് തഥാ
പർവതനും നാരദനും ഹരിശ്ചന്ദ്രനോട് പറഞ്ഞു.
ഏകധാ ദശധാ രാജഞ് ശതധാ ച സഹസ്രധാ ഉത്തരം വിദ്യതേ സമ്യക് തഥാപ്യ് ഏതദ് ഉദീര്യതേ
രാജാവേ, ഇത് ഒരുവട്ടം, പത്ത് വട്ടം, നൂറ് വട്ടം, ആയിരം വട്ടം എന്നിങ്ങനെയാണ്; ഏറ്റവും ഉത്തമഫലം ലഭിക്കും, എന്നാലും ഇങ്ങനെ പറയപ്പെടുന്നു.
നാപുത്രസ്യ പരോ ലോകോ വിദ്യതേ നൃപസത്തമ ജാതേ പുത്രേ പിതാ സ്നാനം യഃ കരോതി ജനാധിപ
മകൻ ഇല്ലാത്തവനു പരലോകം ഇല്ല, രാജാവേ. മകൻ ജനിച്ചാൽ, അച്ഛൻ സ്നാനം ചെയ്താൽ പരലോകം നേടുന്നു.
ദശാനാമ് അശ്വമേധാനാമ് അഭിഷേകഫലം ലഭേത് ആത്മപ്രതിഷ്ഠാ പുത്രാത് സ്യാജ് ജായതേ ചാമരോത്തമഃ
പത്ത് അശ്വമേധയാഗങ്ങളുടെ അഭിഷേകഫലം അവൻ നേടുന്നു; മകനിലൂടെ ആത്മസ്ഥിതി ലഭിക്കും, ഉത്തമമായ കിരീടം ജനിക്കുന്നു.
അമൃതേനാമരാ ദേവാഃ പുത്രേണ ബ്രാഹ്മണാദയഃ ത്രിഋണാന് മോചയേത് പുത്രഃ പിതരം ച പിതാമഹാന്
ദേവന്മാർ അമൃതംകൊണ്ട് അമരന്മാരായത് പോലെ, ബ്രാഹ്മണന്മാരും മറ്റുള്ളവരും മക്കളിലൂടെ മോക്ഷം നേടുന്നു. മകൻ അച്ഛനും അപ്പൂപ്പനും മൂന്നു ഋണങ്ങളിൽ നിന്നു മോചിപ്പിക്കുന്നു.
കിം തു മൂലം കിമ് ഉ ജലം കിം തു ശ്മശ്രൂണി കിം തപഃ വിനാ പുത്രേണ രാജേന്ദ്ര സ്വര്ഗോ മുക്തിഃ സുതാത് സ്മൃതാഃ
മൂലമോ, വെള്ളമോ, മുടിയോ, തപസ്സോ എന്ത്? മകൻ ഇല്ലാതെ, രാജാധിരാജാ, സ്വർഗ്ഗവും മോക്ഷവും മകനിൽ നിന്നാണ് ലഭിക്കുന്നത് എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.
പുത്ര ഏവ പരോ ലോകോ ധര്മഃ കാമോ ഽര്ഥ ഏവ ച പുത്രോ മുക്തിഃ പരം ജ്യോതിസ് താരകഃ സര്വദേഹിനാമ്
മകൻ തന്നെയാണ് പരമലോകം, ധർമ്മം, കാമം, അർത്ഥം; മകനാണ് മോക്ഷം, പരംജ്യോതി, എല്ലാ ജീവികൾക്കും രക്ഷ.
വിനാ പുത്രേണ രാജേന്ദ്ര സ്വര്ഗമോക്ഷൌ സുദുര്ലഭൌ പുത്ര ഏവ പരോ ലോകേ ധര്മകാമാര്ഥസിദ്ധയേ
മകൻ ഇല്ലാതെ, രാജാധിരാജാ, സ്വർഗ്ഗവും മോക്ഷവും വളരെ ദുർലഭം; ധർമ്മം, കാമം, അർത്ഥം എന്നിവയിൽ വിജയിക്കാൻ മകൻ ലോകത്തിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനമാണ്.
വിനാ പുത്രേണ യദ് ദത്തം വിനാ പുത്രേണ യദ് ധുതമ് വിനാ പുത്രേണ യജ് ജന്മ വ്യര്ഥം തദ് അവഭാതി മേ
മകനില്ലാതെ നൽകുന്ന ദാനം, മകനില്ലാതെ ചെയ്യുന്ന ഹോമം, മകനില്ലാതെ ജനനം—ഇവയെല്ലാം എനിക്കു ഫലമില്ലാത്തതുപോലെ തോന്നുന്നു.
തസ്മാത് പുത്രസമം കിംചിത് കാമ്യം നാസ്തി ജഗത്ത്രയേ തച് ഛ്രുത്വാ വിസ്മയവാംസ് താവ് ഉവാച നൃപഃ പുനഃ
അതുകൊണ്ട്, മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും മകനിനേക്കാൾ മോഹനമായത് ഒന്നുമില്ല. ഇത് കേട്ട രാജാവു അത്ഭുതത്തോടെ വീണ്ടും ചോദിച്ചു.
കഥം മേ സ്യാത് സുതോ ബ്രൂതാം യത്ര ക്വാപി യഥാതഥമ് യേന കേനാപ്യ് ഉപായേന കൃത്വാ കിംചിത് തു പൌരുഷമ് മന്ത്രേണ യാഗദാനാഭ്യാമ് ഉത്പാദ്യോ ഽസൌ സുതോ മയാ
എനിക്ക് എങ്ങനെയെങ്കിലും ഒരു മകൻ ലഭിക്കാമോ എന്ന് ദയവായി പറയൂ. എവിടെയായാലും, എങ്ങനെ ആയാലും, ഏതെങ്കിലും വഴി, ശ്രമം, മന്ത്രം, യാഗം, ദാനം എന്നിവയിലൂടെ എങ്കിലും എനിക്ക് ഒരു മകൻ ഉണ്ടാകണം.
താവ് ഊചതുര് നൃപശ്രേഷ്ഠം ഹരിശ്ചന്ദ്രം സുതാര്ഥിനമ് ധ്യാത്വാ ക്ഷണം തഥാ സമ്യഗ് ഗൌതമീം യാഹി മാനദ
അവർ രണ്ടുപേരും മകനെ ആഗ്രഹിക്കുന്ന മഹാരാജാവ് ഹരിശ്ചന്ദ്രനോട് പറഞ്ഞു: 'നന്നായി ഒരു ക്ഷണം ധ്യാനിച്ച്, ഗൗതമീയുടെ തീരത്തേക്ക് പോവൂ, മഹാരാജാവേ.'