ഭാര്യാന്വിതസ് തഥാ ചക്രേ കശ്യപോ മുനിസത്തമഃ തതഃ പ്രഭൃതി തത് തീര്ഥമ് ഉഭയോഃ സംഗമം വിദുഃ സര്വപാപപ്രശമനം സര്വക്രതുഫലപ്രദമ്
ഭാര്യകളോടൊപ്പം മഹർഷി കശ്യപൻ അങ്ങനെ ചെയ്തു. അന്നുമുതൽ, ആ തീർഥം ഇരുവരുടെയും സംഗമം എന്നറിയപ്പെടുന്നു; അതു സർവ്വപാപങ്ങൾ നശിപ്പിക്കുകയും സർവ്വയാഗഫലങ്ങൾ നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു.
പുരൂരവസമ് ആഖ്യാതം തീര്ഥം വേദവിദോ വിദുഃ സ്മരണാദ് ഏവ പാപാനാം നാശനം കിം തു ദര്ശനാത്
പുരൂരവസെന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന ആ തീർഥം വേദജ്ഞന്മാർക്ക് അറിയാമാണ്; അതിനെ ഓർത്താൽ പോലും പാപങ്ങൾ നശിക്കും, കാണുമ്പോൾ അതിനേക്കാൾ കൂടുതൽ ഫലം ലഭിക്കും.
പുരൂരവാ ബ്രഹ്മസദഃ പ്രാപ്യ തത്ര സരസ്വതീമ് യദൃച്ഛയാ ദേവനദീം ഹസന്തീം ബ്രഹ്മണോ ഽന്തികേ താം ദൃഷ്ട്വാ രൂപസംപന്നാമ് ഉര്വശീം പ്രാഹ ഭൂപതിഃ
പുരൂരവൻ ബ്രഹ്മയുടെ സഭയിൽ എത്തി. അവിടെ ദേവനദിയായ ശരസ്വതിയെ, ബ്രഹ്മയുടെ അടുത്ത് നിൽക്കുമ്പോൾ ചിരിക്കുന്നതായി കണ്ടു. അവളെ അത്യന്തം മനോഹരിയായി കണ്ട രാജാവു ഉർവശിയോട് പറഞ്ഞു.
കേയം രൂപവതീ സാധ്വീ സ്ഥിതേയം ബ്രഹ്മണോ ഽന്തികേ സര്വാസാമ് ഉത്തമാ യോഷിദ് ദീപയന്തീ സഭാമ് ഇമാമ്
ബ്രഹ്മയുടെ അടുത്ത് നിൽക്കുന്ന ഈ സുന്ദരിയും സദാചാരവതിയുമായ സ്ത്രീ ആരാണ്? ഇവിടെയുള്ള എല്ലാ സ്ത്രീകളിലും ഇവൾ ഉജ്ജ്വലമായി ഈ സഭയെ പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നു.
ഉര്വശീ പ്രാഹ രാജാനമ് ഇയം ദേവനദീ ശുഭാ സരസ്വതീ ബ്രഹ്മസുതാ നിത്യമ് ഏതി ച യാതി ച തച് ഛ്രുത്വാ വിസ്മിതോ രാജാ ആനയേമാം മമാന്തികമ്
ഉർവശി രാജാവിനോട് പറഞ്ഞു: 'ഇവൾ ദൈവനദിയായ ശരസ്വതിയാണ്, ബ്രഹ്മയുടെ മകളാണ്. അവൾ ഇവിടെ എല്ലായ്പ്പോഴും വരികയും പോകുകയും ചെയ്യുന്നു.' ഇത് കേട്ട രാജാവു അത്ഭുതപ്പെട്ടു: 'അവളെ എന്റെ അടുത്തേക്ക് കൊണ്ടുവരിക.'
ഉര്വശീ പുനര് അപ്യ് ആഹ രാജാനം ഭൂരിദക്ഷിണമ്
ഉർവശി വീണ്ടും ദാനശീലനായ രാജാവിനോട് പറഞ്ഞു.
ആനീയതേ മഹാരാജ തസ്യാഃ സര്വം നിവേദ്യ ച
'മഹാരാജാവേ, അവളെ കൊണ്ടുവരും, അവളെക്കുറിച്ചുള്ള എല്ലാം അവൾക്കു അറിയിക്കും.'
തതസ് താം പ്രാഹിണോത് തത്ര രാജാ പ്രീത്യാ തദോര്വശീമ് സാ ഗത്വാ രാജവചനം ന്യവേദയദ് അഥോര്വശീ
അതിനുശേഷം സന്തോഷത്തോടെ രാജാവ് ഉർവശിയെ അവിടേക്ക് അയച്ചു. അവൾ പോയി രാജാവിന്റെ സന്ദേശം ശരസ്വതിക്ക് അറിയിച്ചു.
സരസ്വത്യ് അപി തന് മേനേ ഉര്വശ്യാ യന് നിവേദിതമ് സാ തഥേതി പ്രതിജ്ഞായ പ്രായാദ് യത്ര പുരൂരവാഃ
ഉർവശി പറഞ്ഞതെല്ലാം ശരസ്വതി അംഗീകരിച്ചു. അതിന് സമ്മതം പറഞ്ഞ് അവൾ പുരൂരവന്റെ അടുത്തേക്ക് പോയി.
സരസ്വത്യാസ് തതസ് തീരേ സ രേമേ ബഹുലാഃ സമാഃ സരസ്വാന് അഭവത് പുത്രോ യസ്യ പുത്രോ ബൃഹദ്രഥഃ
ശരസ്വതിയുടെ തീരത്ത് പുരൂരവൻ അനേകം വർഷങ്ങൾ താമസിച്ചു. അവനു ശരസ്വന്ത് എന്ന മകൻ ജനിച്ചു. ശരസ്വന്തിന്റെ മകൻ ബൃഹദ്രഥൻ ആയിരുന്നു.
താം ഗച്ഛന്തീം നൃപഗൃഹം നിത്യമ് ഏവ സരസ്വതീമ് സരസ്വന്തം തതോ ലക്ഷ്മ ജ്ഞാത്വാന്യേഷു തഥാ കൃതമ്
ശരസ്വതി എല്ലായ്പ്പോഴും രാജാവിന്റെ വീട്ടിലേക്ക് പോകുന്നതു കൊണ്ടാണ്, ലക്ഷ്മാ, ശരസ്വന്ത് എന്ന പേര് അവനു ലഭിച്ചത്.
തസ്യൈ ദദാവ് അഹം ശാപം ഭൂയാ ഇതി മഹാനദീ മച്ഛാപഭീതാ വാഗീശാ പ്രാഗാദ് ദേവീം ച ഗൌതമീമ്
ഞാൻ അവളെ ശപിച്ചു: 'നീ വീണ്ടും മഹാനദിയായി മാറുക.' എന്റെ ശാപം ഭയന്ന് വാഗ്ദേവി കിഴക്കോട്ട് പോയി, അവൾ ഗൗതമിയായായി.
കമണ്ഡലുഭവാം പൂതാം മാതരം ലോകപാവനീമ് താപത്രയോപശമനീമ് ഐഹികാമുഷ്മികപ്രദാമ്
കമണ്ഡലുവിൽ നിന്ന് ജനിച്ച, വിശുദ്ധിയും ലോകങ്ങളെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നതുമായ, മൂന്ന് തരത്തിലുള്ള ദുഃഖങ്ങൾ അകറ്റുന്നതുമായ, ഇഹലോകവും പരലോകവും നൽകുന്നതുമായ അമ്മയാണ് അവൾ.
സാ ഗത്വാ ഗൌതമീം ദേവീം പ്രാഹ മച്ഛാപമ് ആദിതഃ ഗങ്ഗാപി മാമ് ഉവാചേദം വിശാപാം കര്തുമ് അര്ഹസി
അവൾ ഗൗതമി ദേവിയുടെ അടുത്ത് പോയി എന്റെ ശാപം ആദ്യം മുതൽ പറഞ്ഞു. ഗംഗയും എന്നോട് പറഞ്ഞു: 'നീ ഈ ശാപം നീക്കണം.'
ന യുക്തം യത് സരസ്വത്യാഃ ശാപം ത്വം ദത്തവാന് അസി സ്ത്രീണാമ് ഏഷ സ്വഭാവോ വൈ പുംസ്കാമാ യോഷിതോ യതഃ
'ശരസ്വതിക്ക് നീ ശാപം നൽകിയത് ശരിയല്ല. സ്ത്രീകൾക്ക് പുരുഷന്മാരോടുള്ള ആഗ്രഹം സ്വാഭാവികമാണ്.'
സ്വഭാവചപലാ ബ്രഹ്മന് യോഷിതഃ സകലാ അപി ത്വം കഥം തു ന ജാനീഷേ ജഗത്സ്രഷ്ടാമ്ബുജാസന
'ബ്രഹ്മാ, സ്ത്രീകൾക്ക് സ്വഭാവത്തിൽ തന്നെ ചഞ്ചലതയുണ്ട്. ലോകസ്രഷ്ടാവായ കമലാസന, നീ ഇതറിയുന്നില്ലേ?'
വിഡമ്ബയതി കം വാ ന കാമോ വാപി സ്വഭാവതഃ തതോ വിശാപമ് അവദം ദൃശ്യാപി സ്യാത് സരസ്വതീ
'സ്വാഭാവികമായുള്ള ആഗ്രഹം ആരെയും വഞ്ചിക്കാറുണ്ട്. അതുകൊണ്ട് ഞാൻ പറഞ്ഞു: ശരസ്വതി ദൃശ്യയാകട്ടെ.'
തസ്മാച് ഛാപാന് നദീ മര്ത്യേ ദൃശ്യാദൃശ്യാ സരസ്വതീ യത്രൈഷാ സംഗതാ ദേവീ ഗങ്ഗായാം ശാപവിഹ്വലാ
അതിനാൽ, ശാപം മൂലം ശരസ്വതി മനുഷ്യലോകത്ത് ദൃശ്യവും അദൃശ്യവുമാണ്. ശാപബാധയാൽ ദേവിയായ അവൾ ഗംഗയിൽ ചേർന്നിടത്താണ്—
തത്ര പ്രായാന് നൃപവരോ ധാര്മികഃ സ പുരൂരവാഃ തപസ് തപ്ത്വാ സമാരാധ്യ ദേവം സിദ്ധേശ്വരം ഹരമ്
അവിടെ ധാർമ്മികനായ രാജാവ് പുരൂരവൻ പോയി, കഠിനതപം ചെയ്തു, സിദ്ധനായ ഹരനെ ആരാധിച്ചു.
സര്വാന് കാമാന് അഥാവാപ ഗങ്ഗായാശ് ച പ്രസാദതഃ തതഃ പ്രഭൃതി തത് തീര്ഥം പുരൂരവസമ് ഉച്യതേ
ഗംഗയുടെ അനുഗ്രഹത്താൽ അവൻ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നേടി. അതിനുശേഷം ആ തീർത്ഥം പുരൂരവസം എന്നാണു വിളിക്കപ്പെടുന്നത്.
സരസ്വതീസംഗമം ച ബ്രഹ്മതീര്ഥം തദ് ഉച്യതേ സിദ്ധേശ്വരോ യത്ര ദേവഃ സര്വകാമപ്രദം തു തത്
സരസ്വതിയുടെ സംഗമം ബ്രഹ്മതീർഥം എന്നറിയപ്പെടുന്നു. അവിടെ സിദ്ധേശ്വരൻ വസിക്കുന്നു; ആ സ്ഥലം എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നിറവേറ്റുന്നു.
സാവിത്രീ ചൈവ ഗായത്രീ ശ്രദ്ധാ മേധാ സരസ്വതീ ഏതാനി പഞ്ച തീര്ഥാനി പുണ്യാനി മുനയോ വിദുഃ
സാവിത്രി, ഗായത്രി, ശ്രദ്ദ, മെഡ, സരസ്വതി — ഈ അഞ്ചു പുണ്യതീർത്ഥങ്ങൾ മഹർഷിമാർ വിശുദ്ധമെന്നു അറിയുന്നു.
തത്ര സ്നാത്വാ തു പീത്വാ തു മുച്യതേ സര്വകല്മഷാത് സാവിത്രീ ചൈവ ഗായത്രീ ശ്രദ്ധാ മേധാ സരസ്വതീ
അവിടെ കുളിച്ചും വെള്ളം കുടിച്ചും ചെയ്താൽ എല്ലാ പാപങ്ങളും നീങ്ങും; സാവിത്രി, ഗായത്രി, ശ്രദ്ദ, മെഡ, സരസ്വതി.
ഏതാ മമ സുതാ ജ്യേഷ്ഠാ ധര്മസംസ്ഥാനഹേതവഃ സര്വാസാമ് ഉത്തമാം കാംചിന് നിര്മമേ ലോകസുന്ദരീമ്
ഇവരാണ് എന്റെ മൂത്ത പുത്രിമാർ, ധർമ്മം നിലനിൽക്കാൻ സൃഷ്ടിച്ചവർ. അവരിൽ ഒരുത്തിയെ ഞാൻ ലോകസുന്ദരിയായി ഉന്നതയാക്കി സൃഷ്ടിച്ചു.
താം ദൃഷ്ട്വാ വികൃതാ ബുദ്ധിര് മമാസീന് മുനിസത്തമ ഗൃഹ്യമാണാ മയാ ബാലാ സാ മാം ദൃഷ്ട്വാ പലായിതാ
അവളെ കണ്ടപ്പോൾ എന്റെ മനസ്സ് അശാന്തമായി, മഹർഷിയേ. ഞാൻ ആ ബാലയെ പിടിക്കാൻ ശ്രമിച്ചപ്പോൾ, അവൾ എന്നെ കണ്ടു ഓടി രക്ഷപ്പെട്ടു.
മൃഗീഭൂതാ തു സാ ബാലാ മൃഗോ ഽഹമ് അഭവം തദാ മൃഗവ്യാധോ ഽഭവച് ഛംഭുര് ധര്മസംരക്ഷണായ ച
ആ ബാല മൃഗിയായി മാറി, ഞാൻ അപ്പോൾ മൃഗമായി. ശംഭു ധർമ്മം രക്ഷിക്കാൻ വേട്ടക്കാരനായി.
താ മദ്ഭീതാഃ പഞ്ച സുതാ ഗങ്ഗാമ് ഈയുര് മഹാനദീമ് തതോ മഹേശ്വരഃ പ്രായാദ് ധര്മസംരക്ഷണായ സഃ
എന്നെ ഭയന്ന് എന്റെ അഞ്ചു പുത്രിമാർ മഹാനദിയായ ഗംഗയിലേക്കു പോയി. പിന്നെ മഹേശ്വരൻ ധർമ്മം രക്ഷിക്കാൻ പുറപ്പെട്ടു.
ധനുര് ഗൃഹീത്വാ സശരമ് ഈശോ ഽപി മൃഗരൂപിണമ് മാമ് ഉവാച വധിഷ്യേ ത്വാം മൃഗവ്യാധസ് തദാ ഹരഃ
വില്ലും അമ്പും എടുത്ത്, ഈശ്വരൻ മൃഗമായ എന്നെ നോക്കി പറഞ്ഞു: 'ഞാൻ നിന്നെ കൊല്ലും' എന്ന് ഹരൻ, വേട്ടക്കാരൻ, പറഞ്ഞു.
തത്കര്മണോ നിവൃത്തോ ഽഹം പ്രാദാം കന്യാം വിവസ്വതേ സാവിത്ര്യാദ്യാഃ പഞ്ച സുതാ നദീരൂപേണ സംഗതാഃ
ആ പ്രവർത്തനം ഞാൻ നിർത്തി, ആ കന്യയെ വിവസ്വാനെക്ക് നൽകി. സാവിത്രി മുതലായ അഞ്ചു പുത്രിമാർ നദികളായി ഒന്നിച്ചു ചേർന്നു.
താ ആഗതാഃ പുനശ് ചാപി സ്വര്ഗം ലോകം മമാന്തികമ് യത്ര താഃ സംഗതാ ദേവ്യാ പഞ്ച തീര്ഥാനി നാരദ
അവൾമാർ വീണ്ടും സ്വർഗ്ഗലോകത്തേക്ക്, എന്റെ അടുക്കൽ എത്തി. അവിടെയാണ് ആ ദേവികൾ ഒന്നിച്ചിരിക്കുന്ന അഞ്ചു തീർത്ഥങ്ങൾ, നാരദാ.