തസ്യ പുത്രോ മഹാന് ആസീദ് യുവനാശ്വോ നരാധിപഃ മാന്ധാതാ യുവനാശ്വസ്യ ത്രിലോകവിജയീ സുതഃ
അവനു മഹാനായ യുവനാശ്വൻ എന്ന മകനുണ്ടായി; യുവനാശ്വന്റെ മകനാണ് മൂന്നു ലോകവും ജയിച്ച മാന്ധാതാവ്.
തസ്യ ചൈത്രരഥീ ഭാര്യാ ശശബിന്ദോഃ സുതാഭവത് സാധ്വീ ബിന്ദുമതീ നാമ രൂപേണാസദൃശീ ഭുവി
അവന്റെ ഭാര്യയായ ചൈത്രരഥി, ശശബിന്ദുവിന്റെ മകളാണ്; ഭുവിയിൽ സൌന്ദര്യത്തിൽ തുല്യരില്ലാത്ത, സദാചാരവതിയായ ബിന്ദുമതിയാണ് അവൾ.
പതിവ്രതാ ച ജ്യേഷ്ഠാ ച ഭ്രാതൄണാമ് അയുതസ്യ വൈ തസ്യാമ് ഉത്പാദയാമ് ആസ മാന്ധാതാ ദ്വൌ സുതൌ ദ്വിജാഃ
അവൾ ഭർത്താവിനോടു ഭക്തിയുള്ളതും, പതിനായിരം സഹോദരങ്ങളിൽ ജ്യേഷ്ഠയുമായിരുന്നു; അവളിൽ നിന്ന് മാന്ധാതാവ് രണ്ട് മക്കളെ ജനിപ്പിച്ചു.
പുരുകുത്സം ച ധര്മജ്ഞം മുചുകുന്ദം ച പാര്ഥിവമ് പുരുകുത്സസുതസ് ത്വ് ആസീത് ത്രസദസ്യുര് മഹീപതിഃ
ധർമ്മജ്ഞനായ പുരുകുത്സനും, രാജാവായ മുചുകുന്ദനും; പുരുകുത്സന്റെ മകനാണ് ഭൂമിയുടെ അധിപനായ ത്രസദസ്യു.
നര്മദായാമ് അഥോത്പന്നഃ സംഭൂതസ് തസ്യ ചാത്മജഃ സംഭൂതസ്യ തു ദായാദസ് ത്രിധന്വാ രിപുമര്ദനഃ
നർമദയിൽ സംഭൂതൻ എന്ന മകൻ ജനിച്ചു; സംഭൂതന്റെ വംശാവലിയിൽ ശത്രുക്കളെ സംഹരിച്ച ത്രിധൻവൻ ജനിച്ചു.
രാജ്ഞസ് ത്രിധന്വനസ് ത്വ് ആസീദ് വിദ്വാംസ് ത്രയ്യാരുണഃ പ്രഭുഃ തസ്യ സത്യവ്രതോ നാമ കുമാരോ ഽഭൂന് മഹാബലഃ
രാജാവ് ത്രിധൻവന്റെ മകനായി, വേദങ്ങളിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള ശക്തനായ ത്രയ്യാരുണൻ ജനിച്ചു; അവന്റെ മകനാണ് മഹാബലശാലിയായ സത്യവ്രതൻ.
പരിഗ്രഹണമന്ത്രാണാം വിഘ്നം ചക്രേ സുദുര്മതിഃ യേന ഭാര്യാ കൃതോദ്വാഹാ ഹൃതാ ചൈവ പരസ്യ ഹ
ദുഷ്ടബുദ്ധിയോടെ, വിവാഹമന്ത്രങ്ങളിൽ തടസ്സം സൃഷ്ടിച്ചു, മറ്റൊരാളുടെ ഭാര്യയെ വിവാഹം കഴിഞ്ഞിട്ടും അവൻ അപഹരിച്ചു.
ബാല്യാത് കാമാച് ച മോഹാച് ച സാഹസാച് ചാപലേന ച ജഹാര കന്യാം കാമാര്തഃ കസ്യചിത് പുരവാസിനഃ
കാമം, ബാലിഷ്ടം, മായ, ധൈര്യക്കുറവ്, അത്യാവശ്യമായ പ്രവൃത്തികൾ എന്നിവ കൊണ്ട് ആകൃഷ്ടനായി, ഒരു നഗരവാസിയുടെ മകളെ കാമാസക്തനായി അവൻ അപഹരിച്ചു.
അധര്മശങ്കുനാ തേന തം സ ത്രയ്യാരുണോ ഽത്യജത് അപധ്വംസേതി ബഹുശോ വദന് ക്രോധസമന്വിതഃ
അവന്റെ പാപകൃത്യത്തെ കാരണംകൊണ്ട്, ത്രയീവിദ്യാപുരോഹിതൻ കോപത്തോടെ പലതവണ 'അവനെ പുറത്താക്കണം' എന്നു പറഞ്ഞ് അവനെ ഉപേക്ഷിച്ചു.
സോ ഽബ്രവീത് പിതരം ത്യക്തഃ ക്വ ഗച്ഛാമീതി വൈ മുഹുഃ പിതാ ച തമ് അഥോവാച ശ്വപാകൈഃ സഹ വര്തയ
അവനെ ഉപേക്ഷിച്ച ശേഷം, അവൻ പിതാവിനോട് വീണ്ടും വീണ്ടും 'ഞാൻ എവിടെ പോകണം?' എന്ന് ചോദിച്ചു. അപ്പോൾ പിതാവ് പറഞ്ഞു: 'നീ ചൂതന്മാരോടൊപ്പം ജീവിക്കൂ'.
നാഹം പുത്രേണ പുത്രാര്ഥീ ത്വയാദ്യ കുലപാംസന ഇത്യ് ഉക്തഃ സ നിരാക്രാമന് നഗരാദ് വചനാത് പിതുഃ
'നിന്റെ മുഖാന്തിരം ഇനി എനിക്ക് മകനായി ആവശ്യമില്ല, വംശത്തെ കളങ്കിതനേ,' എന്ന് പിതാവ് പറഞ്ഞു. അങ്ങനെ പിതാവിന്റെ കല്പന പ്രകാരം അവൻ നഗരത്തിൽ നിന്ന് പുറത്ത് പോയി.
ന ച തം വാരയാമ് ആസ വസിഷ്ഠോ ഭഗവാന് ഋഷിഃ സ തു സത്യവ്രതോ വിപ്രാഃ ശ്വപാകാവസഥാന്തികേ
ഭഗവാൻ വസിഷ്ഠമുനി അവനെ തടയാൻ ശ്രമിച്ചില്ല. അങ്ങനെ, സത്യവ്രതൻ, ബ്രാഹ്മണന്മാരേ, ചൂതന്മാരുടെ വാസസ്ഥലത്തിനടുത്ത് താമസിച്ചു.
പിത്രാ ത്യക്തോ ഽവസദ് വീരഃ പിതാപ്യ് അസ്യ വനം യയൌ തതസ് തസ്മിംസ് തു വിഷയേ നാവര്ഷത് പാകശാസനഃ
പിതാവാൽ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ട സത്യവ്രതൻ അവിടെ താമസിച്ചു. അവന്റെ പിതാവും കാടിലേക്ക് പോയി. തുടർന്ന് ആ ദേശത്ത് ഇന്ദ്രൻ മഴ നൽക്കാതെ നിന്നു.
സമാ ദ്വാദശ ഭോ വിപ്രാസ് തേനാധര്മേണ വൈ തദാ ദാരാംസ് തു തസ്യ വിഷയേ വിശ്വാമിത്രോ മഹാതപാഃ
ബ്രാഹ്മണന്മാരേ, ആ പാപം മൂലം പന്ത്രണ്ട് വർഷം ആ ദേശത്ത് ക്ഷാമം നിലനിന്നു. ആ സമയത്ത് വിശ്വാമിത്രൻ, മഹാതപസ്വി, കുടുംബത്തോടൊപ്പം അവിടെ ആയിരുന്നു.
സംന്യസ്യ സാഗരാന്തേ തു ചകാര വിപുലം തപഃ തസ്യ പത്നീ ഗലേ ബദ്ധ്വാ മധ്യമം പുത്രമ് ഔരസമ്
സമുദ്രത്തോടു ചേർന്ന് എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച് വിശ്വാമിത്രൻ വലിയ തപസ്സ് ചെയ്തു. അവന്റെ ഭാര്യ, മധ്യസ്ഥനായ സ്വന്തം മകനെ കഴുത്തിൽ കെട്ടി—
ശേഷസ്യ ഭരണാര്ഥായ വ്യക്രീണാദ് ഗോശതേന വൈ തം ച ബദ്ധം ഗലേ ദൃഷ്ട്വാ വിക്രയാര്ഥം നൃപാത്മജഃ
മറ്റുള്ളവരെ പോഷിപ്പിക്കാൻ, ആ മകനെ നൂറ് പശുക്കൾക്ക് വിറ്റു. കഴുത്തിൽ കെട്ടിയിരിക്കുന്ന മകനെ വിൽക്കാൻ കൊണ്ടുപോകുന്നത് രാജകുമാരൻ കണ്ടു.
മഹര്ഷിപുത്രം ധര്മാത്മാ മോക്ഷയാമ് ആസ ഭോ ദ്വിജാഃ സത്യവ്രതോ മഹാബാഹുര് ഭരണം തസ്യ ചാകരോത്
ധാർമ്മികനും ബലവാനുമായ സത്യവ്രതൻ, മഹർഷിയുടെ മകനെ മോചിപ്പിച്ചു, ബ്രാഹ്മണന്മാരേ, അവന്റെ പോഷണം ഏറ്റെടുത്തു.
വിശ്വാമിത്രസ്യ തുഷ്ട്യര്ഥമ് അനുകമ്പാര്ഥമ് ഏവ ച സോ ഽഭവദ് ഗാലവോ നാമ ഗലേ ബന്ധാന് മഹാതപാഃ മഹര്ഷിഃ കൌശികോ ധീമാംസ് തേന വീരേണ മോക്ഷിതഃ
വിശ്വാമിത്രനെ സന്തോഷിപ്പിക്കാനും ദയവുമൂലം, ആ മഹാതപസ്വി കഴുത്തിൽ കെട്ടിയതുകൊണ്ട് ഗാലവൻ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെട്ടു. ധീരനായ സത്യവ്രതൻ മഹർഷി കൗശികനെ മോചിപ്പിച്ചു.
സത്യവ്രതസ് തു ഭക്ത്യാ ച കൃപയാ ച പ്രതിജ്ഞയാ വിശ്വാമിത്രകലത്രം തു ബഭാര വിനയേ സ്ഥിതഃ
സത്യവ്രതൻ ഭക്തിയും കരുണയും പ്രതിജ്ഞയും കൊണ്ട് വിശ്വാമിത്രന്റെ കുടുംബത്തെ വിനയത്തോടെ പോഷിച്ചു.
ഹത്വാ മൃഗാന് വരാഹാംശ് ച മഹിഷാംശ് ച വനേചരാന് വിശ്വാമിത്രാശ്രമാഭ്യാശേ മാംസം വൃക്ഷേ ബബന്ധ ച
കാട്ടിൽ ജീവിക്കുന്ന മാൻ, പന്നി, കാട്ടുപോത്ത് എന്നിവയെ കൊല്ലുകയും, വിശ്വാമിത്രന്റെ ആശ്രമത്തിന് സമീപം ആ മാംസം വൃക്ഷത്തിൽ കെട്ടി വയ്ക്കുകയും ചെയ്തു.
ഉപാംശുവ്രതമ് ആസ്ഥായ ദീക്ഷാം ദ്വാദശവാര്ഷികീമ് പിതുര് നിയോഗാദ് അവസത് തസ്മിന് വനഗതേ നൃപേ
ഉപാംശുവ്രതം സ്വീകരിച്ച് പന്ത്രണ്ട് വർഷം ദീക്ഷയോടെ, രാജാവ് കാട്ടിൽ കഴിയുമ്പോൾ പിതാവിന്റെ കല്പനപ്രകാരം അവൻ അവിടെ താമസിച്ചു.
അയോധ്യാം ചൈവ രാജ്യം ച തഥൈവാന്തഃപുരം മുനിഃ യാജ്യോപാധ്യായസംയോഗാദ് വസിഷ്ഠഃ പര്യരക്ഷത
അയോധ്യയും രാജ്യവും അകത്തളവും വസിഷ്ഠമുനി യാജകന്മാരുടെയും ഉപാധ്യായന്മാരുടെയും സഹായത്തോടെ സംരക്ഷിച്ചു.
സത്യവ്രതസ് തു ബാല്യാച് ച ഭാവിനോ ഽര്ഥസ്യ വൈ ബലാത് വസിഷ്ഠേ ഽഭ്യധികം മന്യും ധാരയാമ് ആസ നിത്യശഃ
പക്ഷേ, ബാല്യവും ഭാവിയിലെ പ്രവൃത്തി ശക്തിയും മൂലം, സത്യവ്രതൻ വസിഷ്ഠനോടു എപ്പോഴും കൂടുതലായ ക്രോധം മനസ്സിൽ സൂക്ഷിച്ചു.
പിത്രാ ഹി തം തദാ രാഷ്ട്രാത് ത്യജ്യമാനം പ്രിയം സുതമ് നിവാരയാമ് ആസ മുനിര് ബഹുനാ കാരണേന ന
പിതാവാൽ പ്രിയപ്പെട്ട മകൻ രാജ്യത്തിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കപ്പെടുമ്പോൾ, അനേകം കാരണങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നിട്ടും, വസിഷ്ഠമുനി അവനെ തടയാൻ ശ്രമിച്ചില്ല.
പാണിഗ്രഹണമന്ത്രാണാം നിഷ്ഠാ സ്യാത് സപ്തമേ പദേ ന ച സത്യവ്രതസ് തസ്മാദ് ധതവാന് സപ്തമേ പദേ
വിവാഹമന്ത്രങ്ങൾ പൂർത്തിയാകുന്നത് ഏഴാമത്തെ പടിയിലാണ്. എന്നാൽ സത്യവ്രതൻ അതു പാലിച്ചില്ല. അതുകൊണ്ടാണ് അവനെ ഏഴാം പടിയിൽ ഉപേക്ഷിച്ചത്.
ജാനന് ധര്മം വസിഷ്ഠസ് തു ന മാം ത്രാതീതി ഭോ ദ്വിജാഃ സത്യവ്രതസ് തദാ രോഷം വസിഷ്ഠേ മനസാകരോത്
ധർമ്മം അറിയാമായിരുന്ന വസിഷ്ഠൻ എന്നെ രക്ഷിച്ചില്ല, ദ്വിജന്മാരേ! അപ്പോൾ സത്യവ്രതൻ മനസ്സിൽ വസിഷ്ഠനോടു കോപം തോന്നി.
ഗുണബുദ്ധ്യാ തു ഭഗവാന് വസിഷ്ഠഃ കൃതവാംസ് തഥാ ന ച സത്യവ്രതസ് തസ്യ തമ് ഉപാംശുമ് അബുധ്യത
വസിഷ്ഠൻ ഭഗവാൻ ഗുണബോധത്തോടെ അങ്ങനെ ചെയ്തു. എന്നാൽ സത്യവ്രതൻ അവന്റെ മൗനസൂചന മനസ്സിലാക്കിയില്ല.
തസ്മിന്ന് അപരിതോഷശ് ച പിതുര് ആസീന് മഹാത്മനഃ തേന ദ്വാദശ വര്ഷാണി നാവര്ഷത് പാകശാസനഃ
അവന്റെ മഹാത്മാവായ പിതാവിന്റെ അസന്തോഷം മൂലം പന്ത്രണ്ട് വർഷം മഴ പെയ്തില്ല.
തേന ത്വ് ഇദാനീം വിഹിതാം ദീക്ഷാം താം ദുര്വഹാം ഭുവി കുലസ്യ നിഷ്കൃതിര് വിപ്രാഃ കൃതാ സാ വൈ ഭവേദ് ഇതി
ഇപ്പോൾ ഭൂമിയിൽ സ്വീകരിച്ച ഈ കഠിന വ്രതം കുടുംബത്തിനായി പ്രായശ്ചിത്തമായി ചെയ്തതാണ്, ബ്രാഹ്മണന്മാരേ, അതിനാൽ അത് ഫലപ്രദമായിരിക്കും.
ന തം വസിഷ്ഠോ ഭഗവാന് പിത്രാ ത്യക്തം ന്യവാരയത് അഭിഷേക്ഷ്യാമ്യ് അഹം പുത്രമ് അസ്യേത്യ് ഏവംമതിര് മുനിഃ
പിതാവാൽ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടിട്ടും വസിഷ്ഠൻ ഭഗവാൻ അവനെ തടഞ്ഞില്ല. 'ഞാൻ തന്നെ അവന്റെ മകനെ അഭിഷേകം ചെയ്യും' എന്നായിരുന്നു മുനിയുടെ മനസ്സിൽ.