ദേവാനാം ത്വം മുഖം ശ്രേഷ്ഠമ് ആഹുത്യഃ പ്രഥമാസ് തവ ത്വയാ ദത്തം തു യദ് ദ്രവ്യം ഭോക്ഷ്യാമഃ സുരസത്തമ
ദേവന്മാരിൽ നീ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട വായാണ്; ആദ്യമായി ഹോമം സ്വീകരിക്കുന്നതും നീയാണു്. നീയാൽ സമർപ്പിക്കപ്പെടുന്ന ദ്രവ്യം ഞങ്ങൾ അനുഭവിക്കും, ദേവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ.
തതസ് തുഷ്ടോ ഽഭവദ് വഹ്നിര് ദേവവാക്യാദ് യഥാക്രമമ് ഇഹ ചാമുത്ര ച വ്യാപ്തൌ ഹവ്യേ വാ ലൌകികേ തഥാ
അതിനുശേഷം ദേവന്മാരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് അഗ്നി സന്തോഷിച്ചു; ഇവിടെയും പരലോകത്തും, യാഗങ്ങളിലും ലോകവ്യവഹാരങ്ങളിലും അഗ്നി തൃപ്തനായി.
സര്വത്ര വഹ്നിര് അഭയഃ സമര്ഥോ ഽഭൂത് സുരാജ്ഞയാ ജാതവേദാ ബൃഹദ്ഭാനുഃ സപ്താര്ചിര് നീലലോഹിതഃ
ദേവന്മാരുടെ ആജ്ഞയാൽ ജാതവേദാസായ അഗ്നി, വലിയ പ്രകാശമുള്ളവൻ, ഏഴു ജ്വാലകളോടും നീലയും ചുവപ്പും നിറങ്ങളോടും, എല്ലിടത്തും ഭയമില്ലാതെ ശക്തനായവനായി.
ജലഗര്ഭഃ ശമീഗര്ഭോ യജ്ഞഗര്ഭഃ സ ഉച്യതേ ജലാദ് ആകൃഷ്യ വിബുധാ അഭിഷിച്യ വിഭാവസുമ്
ജലത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ചതും, ശമീമരത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ചതും, യാഗത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ചതും അവനാണ്; ജലത്തിൽ നിന്ന് അഗ്നിയെ എടുത്ത് ദേവന്മാർ അവനെ അഭിഷേകം ചെയ്തു.
ഉഭയത്ര പദേ വാസഃ സര്വഗോ ഽഗ്നിസ് തതോ ഽഭവത് യഥാഗതം സുരാ ജഗ്മുര് വഹ്നിതീര്ഥം തദ് ഉച്യതേ
ഇരുവശത്തും അഗ്നി എല്ലിടത്തും വ്യാപിച്ചവനായി; ദേവന്മാർ വന്നപോലെ തിരിച്ചു പോയി; അതാണ് അഗ്നിതീർത്ഥം എന്നു അറിയപ്പെടുന്നത്.
തത്ര സപ്ത ശതാന്യ് ആസംസ് തീര്ഥാനി ഗുണവന്തി ച തേഷു സ്നാനം ച ദാനം ച യഃ കരോതി ജിതാത്മവാന്
അവിടെ ഏഴു നൂറ് പുണ്യതീർത്ഥങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു, ഗുണങ്ങളാൽ സമ്പന്നമായവ. അവിടെ ആത്മസംയമനം പാലിച്ച് സ്നാനം ചെയ്യുകയും ദാനം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നവൻ
അശ്വമേധഫലം സാഗ്രം പ്രാപ്നോത്യ് അവികലം ശുഭമ് ദേവതീര്ഥം ച തത്രൈവ ആഗ്നേയം ജാതവേദസമ്
അശ്വമേധയാഗത്തിന്റെ പൂർണ്ണവും കുഴപ്പമില്ലാത്തതുമായ ഫലം ലഭിക്കും; അവിടെയും ജാതവേദസായ അഗ്നിയുടെ ദൈവതീർത്ഥം ഉണ്ട്.
അഗ്നിപ്രതിഷ്ഠിതം ലിങ്ഗം തത്രാസ്തേ ഽനേകവര്ണവത് തദ്ദേവദര്ശനാദ് ഏവ സര്വക്രതുഫലം ലഭേത്
അവിടെ അഗ്നി സ്ഥാപിച്ച, പല നിറങ്ങളുള്ള ഒരു ലിംഗം നിലകൊള്ളുന്നു; ആ ദൈവത്തെ ദർശിച്ചാൽ മാത്രം സകല യാഗഫലവും ലഭിക്കും.
ഋണപ്രമോചനം നാമ തീര്ഥം വേദവിദോ വിദുഃ തസ്യ സ്വരൂപം വക്ഷ്യാമി ശൃണു നാരദ തന്മനാഃ
വേദം അറിയുന്നവർ അതിനെ ഋണമുക്തി തീർത്ഥം എന്നു വിളിക്കുന്നു; അതിന്റെ സ്വഭാവം ഞാൻ നിനക്ക് പറയാം—ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കു, നാരദാ.
ആസീത് പൃഥുശ്രവാ നാമ പ്രിയഃ കക്ഷീവതഃ സുതഃ ന ദാരസംഗ്രഹം ലേഭേ വൈരാഗ്യാന് നാഗ്നിപൂജനമ്
പ്രിയനായ കക്ഷീവതിന്റെ മകനായ പൃഥുശ്രവാ എന്നവൻ ഉണ്ടായിരുന്നു; വൈരാഗ്യത്താൽ അവൻ വിവാഹം കഴിച്ചില്ല, അഗ്നിപൂജയും ചെയ്തില്ല.
കനീയാംസ് തു സമര്ഥോ ഽപി പരിവിത്തിഭയാന് മുനേ നാകരോദ് ദാരകര്മാദി നൈവാഗ്നീനാമ് ഉപാസനമ്
കുറഞ്ഞവയസ്സുകാരൻ കഴിവുള്ളവനായിരുന്നു എങ്കിലും, പാരമ്പര്യഭയത്താൽ വിവാഹചടങ്ങുകളും അഗ്നിപൂജയും ചെയ്തില്ല.
തതഃ പ്രോചുഃ പിതൃഗണാഃ പുത്രം കക്ഷീവതഃ ശുഭമ് ജ്യേഷ്ഠം ചൈവ കനിഷ്ഠം ച പൃഥക് പൃഥഗ് ഇദം വചഃ
അതിനുശേഷം പിതൃഗണങ്ങൾ കക്ഷീവതിന്റെ നല്ല മക്കളായ മൂത്തവനോടും ഇളയവനോടും വേർതിരിച്ച് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു:
ഋണത്രയാപനോദായ ക്രിയതാം ദാരസംഗ്രഹഃ
മൂന്നു തരത്തിലുള്ള ഋണം നീക്കാൻ വിവാഹം കഴിക്കണം.
നേത്യ് ഉവാച തതോ ജ്യേഷ്ഠഃ കിമ് ഋണം കേന യുജ്യതേ കനീയാംസ് തു പിതൄന് പ്രാഹ ന യോഗ്യോ ദാരസംഗ്രഹഃ
അപ്പോൾ മൂത്തവൻ പറഞ്ഞു: 'ഇല്ല; എന്ത് ഋണം, ആരാണ് അത് ഏറ്റെടുക്കുന്നത്?' എന്നാൽ ഇളയവൻ പിതാക്കന്മാരോട് പറഞ്ഞു: 'വിവാഹം എനിക്ക് യോജിച്ചതല്ല.'
ജ്യേഷ്ഠേ സതി മഹാപ്രാജ്ഞഃ പരിവിത്തിഭയാദ് ഇതി താവ് ഉഭൌ പുനര് അപ്യ് ഏവമ് ഊചുസ് തേ വൈ പിതാമഹാഃ
മൂത്തവൻ ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ പാരമ്പര്യഭയത്താലാണ്, മഹാപണ്ഡിതനേ; അങ്ങനെ ഇരുവരും വീണ്ടും പിതാക്കന്മാരോട് അതേപോലെ പറഞ്ഞു.
യാതാമ് ഉഭൌ ഗൌതമീം തു പുണ്യാം കക്ഷീവതഃ സുതൌ കുരുതാം ഗൌതമീസ്നാനം സര്വാഭീഷ്ടപ്രദായകമ്
കക്ഷീവതിന്റെ രണ്ടു മക്കളും ഗൗതമീ എന്ന പുണ്യനദിയിലേക്ക് പോകട്ടെ; അവിടെ സ്നാനം ചെയ്താൽ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും ലഭിക്കും.
ഗച്ഛതാം ഗൌതമീം ഗങ്ഗാം ലോകത്രിതയപാവനീമ് സ്നാനം ച തര്പണം തസ്യാം കുരുതാം ശ്രദ്ധയാന്വിതൌ
മൂന്നു ലോകങ്ങളെയും ശുദ്ധീകരിക്കുന്ന ഗൗതമീ ഗംഗയിലേക്കു പോകുന്നവർ അവിടെ വിശ്വാസത്തോടെ സ്നാനം ചെയ്ത് തർപ്പണം നടത്തണം.
ദൃഷ്ടാവനാമിതാ ധ്യാതാ ഗൌതമീ സര്വകാമദാ ന ദേശകാലജാത്യാദിനിയമോ ഽത്രാവഗാഹനേ ജ്യേഷ്ഠോ ഽനൃണസ് തതോ ഭൂയാത് പരിവിത്തിര് ന ചേതരഃ
ഗൗതമിയെ കാണുകയോ നമസ്കരിക്കുകയോ ധ്യാനിക്കുകയോ ചെയ്താൽ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നിറവേറും. അവളിൽ കടക്കാൻ ദേശം, കാലം, ജാതി മുതലായവയ്ക്ക് യാതൊരു നിയന്ത്രണവും ഇല്ല. മുതിർന്നവൻ കടമകളിൽ നിന്ന് മോചിതനാകുന്നത് അങ്ങനെ മാത്രമേയുള്ളൂ, അല്ലാതെ മറ്റെന്തുകൊണ്ടും അല്ല.
തതഃ പൃഥുശ്രവാ ജ്യേഷ്ഠഃ കൃത്വാ സ്നാനം സതര്പണമ് ത്രയാണാമ് അപി ലോകാനാം കാക്ഷീവതോ ഽനൃണോ ഽഭവത്
അതിനുശേഷം, മുതിർന്നവനായ പൃഥുശ്രവാസ് സ്നാനവും തർപ്പണവും നടത്തി മൂന്നു ലോകങ്ങളോടുള്ള കടമകളിൽ നിന്ന് മോചിതനായി, കാക്ഷീവതിന്റെ വംശജനായവനേ.
തതഃ പ്രഭൃതി തത് തീര്ഥമ് ഋണമോചനമ് ഉച്യതേ ശ്രൌതസ്മാര്ത-ഋണേഭ്യശ് ച ഇതരേഭ്യശ് ച നാരദ തത്ര സ്നാനേന ദാനേന ഋണീ മുക്തഃ സുഖീ ഭവേത്
അതിനുശേഷം ആ തീർഥം കടമകളിൽ നിന്ന് മോചനം ലഭിക്കുന്ന സ്ഥലം എന്നാണു വിളിക്കപ്പെടുന്നത്. നാരദാ, അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുകയും ദാനം ചെയ്യുകയും ചെയ്താൽ, വേദപരമായും പിതൃകൃതമായും മറ്റു കടമകളിൽ നിന്നുമുള്ള ബന്ധനം വിട്ട് സന്തോഷത്തോടെ ജീവിക്കാം.
സുപര്ണാസംഗമം നാമ കാദ്രവാസംഗമം തഥാ മഹേശ്വരോ യത്ര ദേവോ ഗങ്ഗാപുലിനമ് ആശ്രിതഃ
അവിടെ സുപർണ്ണാസംഗമം എന്ന പേരിലുള്ള സംഗമവും, അതുപോലെ കാദ്രവാസംഗമവും ഉണ്ട്. മഹാദേവനായ മഹേശ്വരൻ ഗംഗയുടെ തീരത്ത് അവിടെ വസിക്കുന്നു.
അഗ്നികുണ്ഡം ച തത്രൈവ രൌദ്രം വൈഷ്ണവമ് ഏവ ച സൌരം സൌമ്യം തഥാ ബ്രാഹ്മം കൌമാരം വാരുണം തഥാ
അവിടെ തന്നെ അഗ്നിക്കുണ്ടുകളും ഉണ്ട്: ക്രൂരമായത്, വൈഷ്ണവം, സൗര്യം, സൗമ്യം, ബ്രാഹ്മം, കൗമാരം, വാരുണം എന്നിങ്ങനെ.
അപ്സരാ ച നദീ യത്ര സംഗതാ ഗങ്ഗയാ തഥാ തത്തീര്ഥസ്മരണാദ് ഏവ കൃതകൃത്യോ ഭവേന് നരഃ
അവിടെ തന്നെ അപ്സരാ എന്ന നദി ഗംഗയുമായി ചേർന്ന് ഒഴുകുന്നു. ആ തീർഥം ഓർക്കുന്നതു മാത്രം ചെയ്താലും മനുഷ്യൻ ജീവിതലക്ഷ്യം നേടും.
സര്വപാപപ്രശമനം ശൃണു യത്നേന നാരദ ഇന്ദ്രേണ ഹിംസിതാഃ പൂര്വം വാലഖില്യാ മഹര്ഷയഃ ദത്താര്ധതപസഃ സര്വേ പ്രോചുസ് തേ കാശ്യപം മുനിമ്
എല്ലാ പാപങ്ങളും നീക്കം ചെയ്യുന്നതിനെക്കുറിച്ച് ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കു, നാരദാ. മുൻകാലത്ത്, ഇന്ദ്രൻ വാൽഖില്യ മഹർഷിമാരെ ഉപദ്രവിക്കുകയും അവർ തങ്ങളുടെ തപസ്സിന്റെ പാതി ഉപേക്ഷിക്കുകയും ചെയ്തു. അവർ കശ്യപമുനിയെ സമീപിച്ചു.
പുത്രമ് ഉത്പാദയാനേന ഇന്ദ്രദര്പഹരം ശുഭമ് തപസോ ഽര്ധം തു ദാസ്യാമസ് തഥേത്യ് ആഹ മുനിസ് തു താന്
'നിന്റെ വഴി ഒരു മകൻ ജനിക്കണം; അവൻ ഇന്ദ്രന്റെ അഹങ്കാരം തകർക്കണം. ഞങ്ങൾ ഞങ്ങളുടെ തപസ്സിന്റെ പാതി നിനക്ക് നൽകാം' എന്ന് അവർ പറഞ്ഞു. അതിന് മുനി സമ്മതിച്ചു.
സുപര്ണായാം തതോ ഗര്ഭമ് ആദധേ സ പ്രജാപതിഃ കദ്ര്വാം ചൈവ ശനൈര് ബ്രഹ്മന് സര്പാണാം സര്പമാതരി
അതിനുശേഷം പ്രജാപതി സൂപർണ്ണയിൽ ഗർഭം സ്ഥാപിച്ചു; പിന്നെ, ബ്രാഹ്മണനേ, സ്നേക്ക് ജനനിയായ കദ്രുവയിലും അങ്ങനെ തന്നെ ചെയ്തു.
തേ ഗര്ഭിണ്യാവ് ഉഭേ ആഹ ഗന്തുകാമഃ പ്രജാപതിഃ അപരാധോ ന ച ക്വാപി കാര്യോ ഗമനമ് ഏവ ച
ആ ഗർഭിണികളായ ഇരുവർക്കും, യാത്ര പോകാൻ ആഗ്രഹിച്ച പ്രജാപതി പറഞ്ഞു: 'എവിടെയും തെറ്റായ പ്രവൃത്തി ഉണ്ടാകരുത്; നിങ്ങൾ മറ്റൊരിടത്തേക്ക് പോകരുത്.'
അന്യത്ര ഗമനാച് ഛാപോ ഭവിഷ്യതി ന സംശയഃ
മറ്റെവിടെയെങ്കിലും പോയാൽ ശാപം ഉറപ്പായുണ്ടാകും; അതിൽ സംശയമില്ല.
ഇത്യ് ഉക്ത്വാ സ യയൌ പത്ന്യൌ ഗതേ ഭര്തരി തേ ഉഭേ തദൈവ ജഗ്മതുഃ സത്ത്രമ് ഋഷീണാം ഭാവിതാത്മനാമ്
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ഭർത്താവ് പുറപ്പെട്ടപ്പോൾ, അവൻ പോയ ഉടനെ തന്നെ ആ രണ്ടു ഭാര്യമാർ ആത്മവിശുദ്ധിയുള്ള ഋഷിമാരുടെ യജ്ഞശാലയിലേക്കു പോയി.
ബ്രഹ്മവൃന്ദസമാകീര്ണം ഗങ്ഗാതീരസമാശ്രിതമ് ഉന്മത്തേ തേ ഉഭേ നിത്യം വയഃസംപത്തിഗര്വിതേ
ബ്രഹ്മന്മാരാൽ നിറഞ്ഞ, ഗംഗയുടെ തീരത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ആ സ്ഥലത്തേക്കു, യുവാവും സൗന്ദര്യത്തിലും അമിതമായ അഭിമാനവും നിറഞ്ഞിരുന്ന ആ രണ്ടു സ്ത്രീകളും പോയി.