ഭൂതവദ് ഭവിതവ്യം സ്യാദ് ദാസ്യമാനം തു ദത്തവത് പ്രാപ്തവ്യം പ്രാപ്തവത് തത്ര ദൈവീ വാഗ് അഭവച് ഛുഭാ
എന്ത് സംഭവിക്കേണ്ടതോ അതു സംഭവിക്കും; നൽകേണ്ടത് നൽകപ്പെട്ടതുപോലെയാണ്; നേടേണ്ടത് നേടിയതുപോലെയാണ് — ഇങ്ങനെ ഒരു ദൈവികവും ശുഭവുമായ ശബ്ദം കേട്ടു.
പ്രഭൂതശത്രുഃ പരിഭൂതദുഃഖഃ സംപൂജ്യ സോമേശ്വരമ് ആപ ലിങ്ഗമ് ദിഗീശ്വരത്വം ദ്രവിണപ്രഭുത്വമ് അപാരദാതൃത്വകലത്രപുത്രാന്
അനേകം ശത്രുക്കളാൽ പീഡിതനും അപമാനത്തിൽ ദുഃഖിതനുമായ അവൻ സോമേശ്വരനെ ആരാധിച്ചു, ലിംഗം ലഭിച്ചു; അതോടൊപ്പം ദിശകളിൽ ആധിപത്യം, ധനസമ്പത്ത്, പാപമോചനവും ഭാര്യയും മക്കളും ലഭിച്ചു.
താം വാചം ധനദഃ ശ്രുത്വാ ദേവദേവം ത്രിശൂലിനമ് ഏവം ഭവതു നാമേതി ധനദോ വാക്യമ് അബ്രവീത്
ആ ശബ്ദം കേട്ട ധനത്തിന്റെ അധിപൻ ദേവദേവനായ ത്രിശൂലധാരിയെ അഭിസംബോധന ചെയ്ത് പറഞ്ഞു: 'അങ്ങനെ തന്നെയാകട്ടെ, നിങ്ങൾ പറഞ്ഞതുപോലെ തന്നെയാകട്ടെ'.
തഥൈവാസ്ത്വ് ഇതി ദേവേശോ ദൈവീം വാചമ് അമന്യത പുലസ്ത്യം ച വരൈഃ പുണ്യൈസ് തഥാ വിശ്രവസം മുനിമ്
'അങ്ങനെ തന്നെയാകട്ടെ' എന്ന് ദേവന്മാരുടെ അധിപൻ ദൈവിക ശബ്ദം അംഗീകരിച്ചു; അതുപോലെ തന്നെ പുലസ്ത്യനും വിശ്രവസെന്ന മുനിക്കും ശുഭമായ വരങ്ങൾ നൽകി.
ധനപാലം ച ദേവേശോ ഹ്യ് അഭിനന്ദ്യ യയൌ ശിവഃ തതഃ പ്രഭൃതി തത് തീര്ഥം പൌലസ്ത്യം ധനദം വിദുഃ
ധനപാലനെ അഭിനന്ദിച്ച് ദേവേശ്വരൻ ശിവൻ തിരിച്ചു പോയി; അന്നുമുതൽ ആ തീർത്ഥം പുലസ്ത്യനും ധനദനും എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു.
തഥാ വൈശ്രവസം പുണ്യം സര്വകാമപ്രദം ശുഭമ് തേഷു സ്നാനാദി യത് കിംചിത് തത് സര്വം ബഹുപുണ്യദമ്
അവിടെയാണ് വിശ്രവസൻ എന്ന പുണ്യവാൻ, എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നല്കുന്നവൻ; അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്നതോ മറ്റേതെങ്കിലും കര്മ്മം ചെയ്യുന്നതോ വലിയ പുണ്യം നൽകുന്നു.
അഗ്നിതീര്ഥമ് ഇതി ഖ്യാതം സര്വക്രതുഫലപ്രദമ് സര്വവിഘ്നോപശമനം തത്തീര്ഥസ്യ ഫലം ശൃണു
അഗ്നിതീർത്ഥം എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഈ സ്ഥലം എല്ലാ യാഗഫലങ്ങളും നൽകുന്നു, എല്ലാ തടസ്സങ്ങളും നീക്കം ചെയ്യുന്നു; ആ തീർത്ഥത്തിന്റെ മഹത്വം കേൾക്കൂ.
ജാതവേദാ ഇതി ഖ്യാതോ അഗ്നേര് ഭ്രാതാ സ ഹവ്യവാട് ഹവ്യം വഹന്തം ദേവാനാം ഗൌതമ്യാസ് തീര ഏവ തു
ജാതവേദാസെന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന അഗ്നിയുടെ സഹോദരൻ, ദേവന്മാർക്കായി ഹോമം വഹിക്കുന്നവൻ, ഗൗതമിയുടെ തീരത്താണ് വസിക്കുന്നത്.
ഋഷീണാം സത്ത്രസദനേ അഗ്നേര് ഭ്രാതരമ് ഉത്തമമ് ഭ്രാതുഃ പ്രിയം തഥാ ദക്ഷം മധുര് ദിതിസുതോ ബലീ
മുനിമാരുടെ സഭയിൽ അഗ്നിയുടെ പ്രിയ സഹോദരനും ദക്ഷനും പ്രിയങ്കരനുമായ ദിതിയുടെ ശക്തനായ പുത്രൻ മധു, അഗ്നിയുടെ ഉത്തമ സഹോദരനെ കൊന്നു.
ജഘാന ഋഷിമുഖ്യേഷു പശ്യത്സു ച സുരേഷ്വ് അപി ഹവ്യം ദേവാ നൈവ ചാപുര് മൃതേ വൈ ജാതവേദസി
മുനിമാരുടെയും ദേവന്മാരുടെയും മുമ്പിൽ തന്നെ മധു അഗ്നിയുടെ സഹോദരനെ വധിച്ചു; ജാതവേദാസ് മരിച്ചപ്പോൾ ദേവന്മാർക്ക് ഹോമം ലഭിച്ചില്ല.
മൃതേ ഭ്രാതരി സ ത്വ് അഗ്നിഃ പ്രിയേ വൈ ജാതവേദസി കോപേന മഹതാവിഷ്ടോ ഗാങ്ഗമ് അമ്ഭഃ സമാവിശത്
പ്രിയ സഹോദരനായ ജാതവേദാസ് മരിച്ചപ്പോൾ അഗ്നി വലിയ കോപത്തിൽ ആകൃഷ്ടനായി ഗംഗയുടെ വെള്ളത്തിൽ കടന്നു.
ഗങ്ഗാമ്ഭസി സമാവിഷ്ടേ ഹ്യ് അഗ്നൌ ദേവാശ് ച മാനുഷാഃ ജീവമ് ഉത്സര്ജയാമ് ആസുര് അഗ്നിജീവാ യതോ മതാഃ
അഗ്നി ഗംഗയുടെ വെള്ളത്തിൽ കടന്നപ്പോൾ ദേവന്മാരും മനുഷ്യരും അഗ്നിയുടെ ജീവശക്തി വിട്ടുവിട്ടു; അതുകൊണ്ടാണ് അവരെ അഗ്നിജീവന്മാർ എന്ന് വിളിക്കുന്നത്.
യത്രാഗ്നിര് ജലമ് ആവിഷ്ടസ് തം ദേശം സര്വ ഏവ തേ ആജഗ്മുര് വിബുധാഃ സര്വ ഋഷയഃ പിതരസ് തഥാ
അഗ്നി വെള്ളത്തിൽ കടന്ന സ്ഥലത്ത് എല്ലാ ദേവന്മാരും എല്ലാ മുനിമാരും പിതാക്കന്മാരും ഒരുമിച്ചു ചേർന്നു.
വിനാഗ്നിനാ ന ജീവാമഃ സ്തുവന്തോ ഽഗ്നിം വിശേഷതഃ അഗ്നിം ജലഗതം ദൃഷ്ട്വാ പ്രിയം ചോചുര് ദിവൌകസഃ
അഗ്നിയില്ലാതെ നാം ജീവിക്കാനാവില്ല — അങ്ങനെ അവർ അഗ്നിയെ പ്രത്യേകിച്ച് വാഴ്ത്തി; പ്രിയപ്പെട്ട അഗ്നി വെള്ളത്തിൽ മുങ്ങിയതിനെ കണ്ടു സ്വർഗ്ഗവാസികൾ ദുഃഖിച്ചു.
ദേവാഞ് ജീവയ ഹവ്യേന കവ്യേന ച പിതൄംസ് തഥാ മാനുഷാന് അന്നപാകേന ബീജാനാം ക്ലേദനേന ച
ദേവന്മാർക്ക് ഹോമംകൊണ്ടു, പിതാക്കന്മാർക്ക് പിതൃകർമ്മകൊണ്ടു, മനുഷ്യർക്കു പാചകഭക്ഷണംകൊണ്ടു, വിത്തുകൾക്ക് നനവുകൊണ്ടു ജീവൻ നൽകണം — ഇങ്ങനെ അവർ അപേക്ഷിച്ചു.
അഗ്നിര് അപ്യ് ആഹ താന് ദേവാഞ് ശക്തോ യോ മേ ഗതോ ഽനുജഃ ക്രിയമാണേ ഭവത്കാര്യേ യാ ഗതിര് ജാതവേദസഃ
അഗ്നി ദേവന്മാരോട് പറഞ്ഞു: 'എന്റെ അനിയൻ പോയത് കഴിവുള്ളവനായിരുന്നു; നിങ്ങളുടെ കാര്യങ്ങൾ നടക്കുമ്പോൾ ജാതവേദാസിന് സംഭവിച്ചതു സംഭവിക്കട്ടെ'.
സാ വാപി സ്യാന് മമ സുരാ നോത്സഹേ കാര്യസാധനേ കാര്യം തു സര്വതസ് തസ്യ ഭവതാം ജാതവേദസഃ
'ആ വിധി എനിക്ക് ആയാലോ ദേവന്മാർക്കായാലോ, ഞാൻ ഈ ജോലി ചെയ്യാൻ കഴിയില്ല; എല്ലാം ജാതവേദാസിന്റെ കാര്യമാണ്, എന്റെതല്ല'.
ഇമാം സ്ഥിതിമ് അനുപ്രാപ്തോ ന ജാനേ മേ കഥം ഭവേത് ഇഹ ചാമുത്ര ച വ്യാപ്തൌ ശക്തിര് അപ്യ് അത്ര നോ ഭവേത്
'ഇങ്ങനെയൊരു അവസ്ഥയിലായിരിക്കുന്നു, എനിക്ക് ഇനി എന്ത് സംഭവിക്കും എന്ന് അറിയില്ല; ഇവിടെ ആയാലും മറ്റിടങ്ങളിൽ ആയാലും എല്ലായിടത്തും വ്യാപിക്കാനുള്ള ശക്തി എനിക്ക് ഇല്ലാവാം'.
അഥാപി ക്രിയമാണേ വൈ കാര്യേ സൈവ ഗതിര് മമ ദേവാസ് തമ് ഊചുര് ഭാവേന സര്വേണ ഋഷയസ് തഥാ
എന്തായാലും, ഒരു പ്രവൃത്തി നടക്കുമ്പോൾ അതു തന്നെയാണ് എന്റെ മാർഗം; ദേവന്മാരും സകല ഋഷിമാരും മുഴുവൻ ഭക്തിയോടെ അവനോട് പറഞ്ഞു.
ആയുഃ കര്മണി ച പ്രീതിര് വ്യാപ്തൌ ശക്തിശ് ച ദീയതേ പ്രയാജാന് അനുയാജാംശ് ച ദാസ്യാമോ ഹവ്യവാഹന
നീക്ക് ദീർഘായുസും, കര്മങ്ങളിൽ സന്തോഷവും, എല്ലിടത്തും വ്യാപിക്കാൻ ശക്തിയും, ബലവും നാം നൽകാം; പ്രാരംഭവും സമാപനവും ചെയ്യുന്ന ഹോമങ്ങൾക്കും നാം സമ്മാനിക്കും, ഹവ്യവാഹനേ.
ദേവാനാം ത്വം മുഖം ശ്രേഷ്ഠമ് ആഹുത്യഃ പ്രഥമാസ് തവ ത്വയാ ദത്തം തു യദ് ദ്രവ്യം ഭോക്ഷ്യാമഃ സുരസത്തമ
ദേവന്മാരിൽ നീ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട വായാണ്; ആദ്യമായി ഹോമം സ്വീകരിക്കുന്നതും നീയാണു്. നീയാൽ സമർപ്പിക്കപ്പെടുന്ന ദ്രവ്യം ഞങ്ങൾ അനുഭവിക്കും, ദേവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ.
തതസ് തുഷ്ടോ ഽഭവദ് വഹ്നിര് ദേവവാക്യാദ് യഥാക്രമമ് ഇഹ ചാമുത്ര ച വ്യാപ്തൌ ഹവ്യേ വാ ലൌകികേ തഥാ
അതിനുശേഷം ദേവന്മാരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് അഗ്നി സന്തോഷിച്ചു; ഇവിടെയും പരലോകത്തും, യാഗങ്ങളിലും ലോകവ്യവഹാരങ്ങളിലും അഗ്നി തൃപ്തനായി.
സര്വത്ര വഹ്നിര് അഭയഃ സമര്ഥോ ഽഭൂത് സുരാജ്ഞയാ ജാതവേദാ ബൃഹദ്ഭാനുഃ സപ്താര്ചിര് നീലലോഹിതഃ
ദേവന്മാരുടെ ആജ്ഞയാൽ ജാതവേദാസായ അഗ്നി, വലിയ പ്രകാശമുള്ളവൻ, ഏഴു ജ്വാലകളോടും നീലയും ചുവപ്പും നിറങ്ങളോടും, എല്ലിടത്തും ഭയമില്ലാതെ ശക്തനായവനായി.
ജലഗര്ഭഃ ശമീഗര്ഭോ യജ്ഞഗര്ഭഃ സ ഉച്യതേ ജലാദ് ആകൃഷ്യ വിബുധാ അഭിഷിച്യ വിഭാവസുമ്
ജലത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ചതും, ശമീമരത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ചതും, യാഗത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ചതും അവനാണ്; ജലത്തിൽ നിന്ന് അഗ്നിയെ എടുത്ത് ദേവന്മാർ അവനെ അഭിഷേകം ചെയ്തു.
ഉഭയത്ര പദേ വാസഃ സര്വഗോ ഽഗ്നിസ് തതോ ഽഭവത് യഥാഗതം സുരാ ജഗ്മുര് വഹ്നിതീര്ഥം തദ് ഉച്യതേ
ഇരുവശത്തും അഗ്നി എല്ലിടത്തും വ്യാപിച്ചവനായി; ദേവന്മാർ വന്നപോലെ തിരിച്ചു പോയി; അതാണ് അഗ്നിതീർത്ഥം എന്നു അറിയപ്പെടുന്നത്.
തത്ര സപ്ത ശതാന്യ് ആസംസ് തീര്ഥാനി ഗുണവന്തി ച തേഷു സ്നാനം ച ദാനം ച യഃ കരോതി ജിതാത്മവാന്
അവിടെ ഏഴു നൂറ് പുണ്യതീർത്ഥങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു, ഗുണങ്ങളാൽ സമ്പന്നമായവ. അവിടെ ആത്മസംയമനം പാലിച്ച് സ്നാനം ചെയ്യുകയും ദാനം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നവൻ
അശ്വമേധഫലം സാഗ്രം പ്രാപ്നോത്യ് അവികലം ശുഭമ് ദേവതീര്ഥം ച തത്രൈവ ആഗ്നേയം ജാതവേദസമ്
അശ്വമേധയാഗത്തിന്റെ പൂർണ്ണവും കുഴപ്പമില്ലാത്തതുമായ ഫലം ലഭിക്കും; അവിടെയും ജാതവേദസായ അഗ്നിയുടെ ദൈവതീർത്ഥം ഉണ്ട്.
അഗ്നിപ്രതിഷ്ഠിതം ലിങ്ഗം തത്രാസ്തേ ഽനേകവര്ണവത് തദ്ദേവദര്ശനാദ് ഏവ സര്വക്രതുഫലം ലഭേത്
അവിടെ അഗ്നി സ്ഥാപിച്ച, പല നിറങ്ങളുള്ള ഒരു ലിംഗം നിലകൊള്ളുന്നു; ആ ദൈവത്തെ ദർശിച്ചാൽ മാത്രം സകല യാഗഫലവും ലഭിക്കും.
ഋണപ്രമോചനം നാമ തീര്ഥം വേദവിദോ വിദുഃ തസ്യ സ്വരൂപം വക്ഷ്യാമി ശൃണു നാരദ തന്മനാഃ
വേദം അറിയുന്നവർ അതിനെ ഋണമുക്തി തീർത്ഥം എന്നു വിളിക്കുന്നു; അതിന്റെ സ്വഭാവം ഞാൻ നിനക്ക് പറയാം—ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കു, നാരദാ.
ആസീത് പൃഥുശ്രവാ നാമ പ്രിയഃ കക്ഷീവതഃ സുതഃ ന ദാരസംഗ്രഹം ലേഭേ വൈരാഗ്യാന് നാഗ്നിപൂജനമ്
പ്രിയനായ കക്ഷീവതിന്റെ മകനായ പൃഥുശ്രവാ എന്നവൻ ഉണ്ടായിരുന്നു; വൈരാഗ്യത്താൽ അവൻ വിവാഹം കഴിച്ചില്ല, അഗ്നിപൂജയും ചെയ്തില്ല.