തഥേത്യ് ഉക്ത്വാ ജഗാമാസൌ സഭാര്യോ ധനദസ് തഥാ പിത്രാ മാത്രാ ച വൃദ്ധേന പുലസ്ത്യേന ധനേശ്വരഃ
‘ശരി’ എന്ന് പറഞ്ഞ് ധനപതി ഭാര്യയോടും വയസ്സായ അച്ഛനും അമ്മയും ആയ പുലസ്ത്യനോടും കൂടി അവിടെ പോയി.
ഗത്വാ തു ഗൌതമീം ഗങ്ഗാം ശുചിഃ സ്നാത്വാ യതവ്രതഃ തുഷ്ടാവ ദേവദേവേശം ഭുക്തിമുക്തിപ്രദം ശിവമ്
ഗൗതമീ ഗംഗയിലേക്കു പോയ്, ശുദ്ധതയോടെ സ്നാനം ചെയ്ത് വ്രതം പാലിച്ചു, ദേവദേവനായ ഭുക്തിയും മോക്ഷവും നൽകുന്ന ശിവനെ സ്തുതിച്ചു.
സ്വാമീ ത്വമ് ഏവാസ്യ ചരാചരസ്യ വിശ്വസ്യ ശംഭോ ന പരോ ഽസ്തി കശ്ചിത് ത്വാമ് അപ്യ് അവജ്ഞായ യദീഹ മോഹാത് പ്രഗല്ഭതേ കോപി സ ശോച്യ ഏവ
‘ശംഭോ, നീയൊന്നാണ് സഞ്ചരിക്കുന്നവയും അചഞ്ചലമായവയും ഉൾപ്പെടുന്ന ഈ ലോകത്തിന്റെ യജമാനൻ. മറ്റൊരുവനും ഇല്ല. ആരെങ്കിലും ഇവിടെ, ഭ്രമയാൽ നിന്നെയും അവഗണിച്ച് അഹങ്കാരത്തോടെ പെരുമാറുകയാണെങ്കിൽ, അവൻ വാസ്തവത്തിൽ ദയനീയനാണ്.’
ത്വമ് അഷ്ടമൂര്ത്യാ സകലം ബിഭര്ഷി ത്വദാജ്ഞയാ വര്തത ഏവ സര്വമ് തഥാപി വേദേതി ബുധോ ഭവന്തം ന ജാത്വ് അവിദ്വാന് മഹിമാ പുരാതനമ്
‘നിന്റെ എട്ട് രൂപങ്ങൾകൊണ്ട് നീ എല്ലാം നിലനിർത്തുന്നു; നിന്റെ ആജ്ഞയാൽ എല്ലാം നടക്കുന്നു. എങ്കിലും, ജ്ഞാനികൾ നിന്നെ തന്നെ വേദം എന്ന് അറിയുന്നു; നിന്റെ പുരാതന മഹത്വം അറിയാത്തവൻ ഒരിക്കലും ഇല്ല.’
മലപ്രസൂതം യദ് അവോചദ് അമ്ബാ ഹാസ്യാത് സുതോ ഽയം തവ ദേവ ശൂരഃ ത്വത്പ്രേക്ഷിതാദ് യഃ സ ച വിഘ്നരാജോ ജജ്ഞേ ത്വ് അഹോ ചേഷ്ടിതമ് ഈശദൃഷ്ടേഃ
‘അമ്മ കളിയായി പറഞ്ഞത്, ദൈവമേ, നിന്റെ മകൻ മലത്തിൽ നിന്നാണ് ജനിച്ചതെന്നു; എന്നാൽ നിന്റെ കാഴ്ചകൊണ്ട് ആ മകൻ വിഘ്നങ്ങളുടെ അധിപനായി. അയ്യോ, നിന്റെ ദിവ്യദൃഷ്ടിയുടെ കളി ഇതാണ്!’
അശ്രുപ്ലുതാങ്ഗീ ഗിരിജാ സമീക്ഷ്യ വിയുക്തദാംപത്യമ് ഇതീശമ് ഊചേ മനോഭവോ ഽഭൂന് മദനോ രതിശ് ച സൌഭാഗ്യപൂര്വത്വമ് അവാപ സോമാത്
‘കണ്ണുനീർ നിറഞ്ഞ ശരീരവുമായി ഗിരിജയെ ഭർത്താവിൽ നിന്ന് വേർപെട്ടവളായി കണ്ടപ്പോൾ, ഈശ്വരൻ പറഞ്ഞു: മനോഭവനും രതിയും സോമനിൽ നിന്ന് പഴയ ഭാഗ്യം വീണ്ടും നേടി.’
ഇത്യാദി സ്തുവതസ് തസ്യ പുരതോ ഽഭൂത് ത്രിലോചനഃ വരേണ ച്ഛന്ദയാമ് ആസ ഹര്ഷാന് നോവാച കിംചന
അവൻ ഇങ്ങനെ സ്തുതിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ, മൂന്നുകണ്ണുള്ള മഹാദേവൻ അവന്റെ മുമ്പിൽ പ്രത്യക്ഷനായി, സന്തോഷത്തോടെ ഇഷ്ടമുള്ള വരം ചോദിക്കാമെന്ന് സമ്മതിച്ചു, മറ്റൊന്നും പറഞ്ഞു ഇല്ല.
തൂഷ്ണീംഭൂതേ തു ധനദേ പുലസ്ത്യേ ച മഹേശ്വരേ പുനഃ പുനര് വരസ്വേതി ശിവേ വാദിനി ഹര്ഷിതേ
ധനപതിയും പുലസ്ത്യനും മൗനത്തിലിരിക്കുമ്പോൾ, സന്തോഷത്തോടെ ശിവൻ വീണ്ടും വീണ്ടും ‘നിനക്ക് വരം ചോദിക്കൂ’ എന്ന് പറഞ്ഞു.
ഏതസ്മിന്ന് അന്തരേ തത്ര വാഗ് ഉവാചാശരീരിണീ പ്രാപ്തവ്യം ധനപാലത്വം വദന്തീദം മഹേശ്വരമ്
അപ്പോൾ, അവിടെ ഒരു ശരീരമില്ലാത്ത ശബ്ദം ഉയർന്നു, മഹേശ്വരനോട് ധനപതിയുടെ സ്ഥാനം ലഭിക്കുമെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചു.
പുലസ്ത്യസ്യ തു യച് ചിത്തം പിതുര് വൈശ്രവണസ്യ തു വിദിത്വേവ തദാ വാണീ ശുഭമ് അര്ഥമ് ഉദീരയത്
പുലസ്ത്യന്റെയും വൈശ്രവണന്റെ അച്ഛന്റെ മനസ്സറിയാതെ, ആ ദിവ്യശബ്ദം അപ്പോൾ തന്നെ ശുഭമായ വാക്കുകൾ ഉച്ചരിച്ചു.
ഭൂതവദ് ഭവിതവ്യം സ്യാദ് ദാസ്യമാനം തു ദത്തവത് പ്രാപ്തവ്യം പ്രാപ്തവത് തത്ര ദൈവീ വാഗ് അഭവച് ഛുഭാ
എന്ത് സംഭവിക്കേണ്ടതോ അതു സംഭവിക്കും; നൽകേണ്ടത് നൽകപ്പെട്ടതുപോലെയാണ്; നേടേണ്ടത് നേടിയതുപോലെയാണ് — ഇങ്ങനെ ഒരു ദൈവികവും ശുഭവുമായ ശബ്ദം കേട്ടു.
പ്രഭൂതശത്രുഃ പരിഭൂതദുഃഖഃ സംപൂജ്യ സോമേശ്വരമ് ആപ ലിങ്ഗമ് ദിഗീശ്വരത്വം ദ്രവിണപ്രഭുത്വമ് അപാരദാതൃത്വകലത്രപുത്രാന്
അനേകം ശത്രുക്കളാൽ പീഡിതനും അപമാനത്തിൽ ദുഃഖിതനുമായ അവൻ സോമേശ്വരനെ ആരാധിച്ചു, ലിംഗം ലഭിച്ചു; അതോടൊപ്പം ദിശകളിൽ ആധിപത്യം, ധനസമ്പത്ത്, പാപമോചനവും ഭാര്യയും മക്കളും ലഭിച്ചു.
താം വാചം ധനദഃ ശ്രുത്വാ ദേവദേവം ത്രിശൂലിനമ് ഏവം ഭവതു നാമേതി ധനദോ വാക്യമ് അബ്രവീത്
ആ ശബ്ദം കേട്ട ധനത്തിന്റെ അധിപൻ ദേവദേവനായ ത്രിശൂലധാരിയെ അഭിസംബോധന ചെയ്ത് പറഞ്ഞു: 'അങ്ങനെ തന്നെയാകട്ടെ, നിങ്ങൾ പറഞ്ഞതുപോലെ തന്നെയാകട്ടെ'.
തഥൈവാസ്ത്വ് ഇതി ദേവേശോ ദൈവീം വാചമ് അമന്യത പുലസ്ത്യം ച വരൈഃ പുണ്യൈസ് തഥാ വിശ്രവസം മുനിമ്
'അങ്ങനെ തന്നെയാകട്ടെ' എന്ന് ദേവന്മാരുടെ അധിപൻ ദൈവിക ശബ്ദം അംഗീകരിച്ചു; അതുപോലെ തന്നെ പുലസ്ത്യനും വിശ്രവസെന്ന മുനിക്കും ശുഭമായ വരങ്ങൾ നൽകി.
ധനപാലം ച ദേവേശോ ഹ്യ് അഭിനന്ദ്യ യയൌ ശിവഃ തതഃ പ്രഭൃതി തത് തീര്ഥം പൌലസ്ത്യം ധനദം വിദുഃ
ധനപാലനെ അഭിനന്ദിച്ച് ദേവേശ്വരൻ ശിവൻ തിരിച്ചു പോയി; അന്നുമുതൽ ആ തീർത്ഥം പുലസ്ത്യനും ധനദനും എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു.
തഥാ വൈശ്രവസം പുണ്യം സര്വകാമപ്രദം ശുഭമ് തേഷു സ്നാനാദി യത് കിംചിത് തത് സര്വം ബഹുപുണ്യദമ്
അവിടെയാണ് വിശ്രവസൻ എന്ന പുണ്യവാൻ, എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നല്കുന്നവൻ; അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്നതോ മറ്റേതെങ്കിലും കര്മ്മം ചെയ്യുന്നതോ വലിയ പുണ്യം നൽകുന്നു.
അഗ്നിതീര്ഥമ് ഇതി ഖ്യാതം സര്വക്രതുഫലപ്രദമ് സര്വവിഘ്നോപശമനം തത്തീര്ഥസ്യ ഫലം ശൃണു
അഗ്നിതീർത്ഥം എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഈ സ്ഥലം എല്ലാ യാഗഫലങ്ങളും നൽകുന്നു, എല്ലാ തടസ്സങ്ങളും നീക്കം ചെയ്യുന്നു; ആ തീർത്ഥത്തിന്റെ മഹത്വം കേൾക്കൂ.
ജാതവേദാ ഇതി ഖ്യാതോ അഗ്നേര് ഭ്രാതാ സ ഹവ്യവാട് ഹവ്യം വഹന്തം ദേവാനാം ഗൌതമ്യാസ് തീര ഏവ തു
ജാതവേദാസെന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന അഗ്നിയുടെ സഹോദരൻ, ദേവന്മാർക്കായി ഹോമം വഹിക്കുന്നവൻ, ഗൗതമിയുടെ തീരത്താണ് വസിക്കുന്നത്.
ഋഷീണാം സത്ത്രസദനേ അഗ്നേര് ഭ്രാതരമ് ഉത്തമമ് ഭ്രാതുഃ പ്രിയം തഥാ ദക്ഷം മധുര് ദിതിസുതോ ബലീ
മുനിമാരുടെ സഭയിൽ അഗ്നിയുടെ പ്രിയ സഹോദരനും ദക്ഷനും പ്രിയങ്കരനുമായ ദിതിയുടെ ശക്തനായ പുത്രൻ മധു, അഗ്നിയുടെ ഉത്തമ സഹോദരനെ കൊന്നു.
ജഘാന ഋഷിമുഖ്യേഷു പശ്യത്സു ച സുരേഷ്വ് അപി ഹവ്യം ദേവാ നൈവ ചാപുര് മൃതേ വൈ ജാതവേദസി
മുനിമാരുടെയും ദേവന്മാരുടെയും മുമ്പിൽ തന്നെ മധു അഗ്നിയുടെ സഹോദരനെ വധിച്ചു; ജാതവേദാസ് മരിച്ചപ്പോൾ ദേവന്മാർക്ക് ഹോമം ലഭിച്ചില്ല.
മൃതേ ഭ്രാതരി സ ത്വ് അഗ്നിഃ പ്രിയേ വൈ ജാതവേദസി കോപേന മഹതാവിഷ്ടോ ഗാങ്ഗമ് അമ്ഭഃ സമാവിശത്
പ്രിയ സഹോദരനായ ജാതവേദാസ് മരിച്ചപ്പോൾ അഗ്നി വലിയ കോപത്തിൽ ആകൃഷ്ടനായി ഗംഗയുടെ വെള്ളത്തിൽ കടന്നു.
ഗങ്ഗാമ്ഭസി സമാവിഷ്ടേ ഹ്യ് അഗ്നൌ ദേവാശ് ച മാനുഷാഃ ജീവമ് ഉത്സര്ജയാമ് ആസുര് അഗ്നിജീവാ യതോ മതാഃ
അഗ്നി ഗംഗയുടെ വെള്ളത്തിൽ കടന്നപ്പോൾ ദേവന്മാരും മനുഷ്യരും അഗ്നിയുടെ ജീവശക്തി വിട്ടുവിട്ടു; അതുകൊണ്ടാണ് അവരെ അഗ്നിജീവന്മാർ എന്ന് വിളിക്കുന്നത്.
യത്രാഗ്നിര് ജലമ് ആവിഷ്ടസ് തം ദേശം സര്വ ഏവ തേ ആജഗ്മുര് വിബുധാഃ സര്വ ഋഷയഃ പിതരസ് തഥാ
അഗ്നി വെള്ളത്തിൽ കടന്ന സ്ഥലത്ത് എല്ലാ ദേവന്മാരും എല്ലാ മുനിമാരും പിതാക്കന്മാരും ഒരുമിച്ചു ചേർന്നു.
വിനാഗ്നിനാ ന ജീവാമഃ സ്തുവന്തോ ഽഗ്നിം വിശേഷതഃ അഗ്നിം ജലഗതം ദൃഷ്ട്വാ പ്രിയം ചോചുര് ദിവൌകസഃ
അഗ്നിയില്ലാതെ നാം ജീവിക്കാനാവില്ല — അങ്ങനെ അവർ അഗ്നിയെ പ്രത്യേകിച്ച് വാഴ്ത്തി; പ്രിയപ്പെട്ട അഗ്നി വെള്ളത്തിൽ മുങ്ങിയതിനെ കണ്ടു സ്വർഗ്ഗവാസികൾ ദുഃഖിച്ചു.
ദേവാഞ് ജീവയ ഹവ്യേന കവ്യേന ച പിതൄംസ് തഥാ മാനുഷാന് അന്നപാകേന ബീജാനാം ക്ലേദനേന ച
ദേവന്മാർക്ക് ഹോമംകൊണ്ടു, പിതാക്കന്മാർക്ക് പിതൃകർമ്മകൊണ്ടു, മനുഷ്യർക്കു പാചകഭക്ഷണംകൊണ്ടു, വിത്തുകൾക്ക് നനവുകൊണ്ടു ജീവൻ നൽകണം — ഇങ്ങനെ അവർ അപേക്ഷിച്ചു.
അഗ്നിര് അപ്യ് ആഹ താന് ദേവാഞ് ശക്തോ യോ മേ ഗതോ ഽനുജഃ ക്രിയമാണേ ഭവത്കാര്യേ യാ ഗതിര് ജാതവേദസഃ
അഗ്നി ദേവന്മാരോട് പറഞ്ഞു: 'എന്റെ അനിയൻ പോയത് കഴിവുള്ളവനായിരുന്നു; നിങ്ങളുടെ കാര്യങ്ങൾ നടക്കുമ്പോൾ ജാതവേദാസിന് സംഭവിച്ചതു സംഭവിക്കട്ടെ'.
സാ വാപി സ്യാന് മമ സുരാ നോത്സഹേ കാര്യസാധനേ കാര്യം തു സര്വതസ് തസ്യ ഭവതാം ജാതവേദസഃ
'ആ വിധി എനിക്ക് ആയാലോ ദേവന്മാർക്കായാലോ, ഞാൻ ഈ ജോലി ചെയ്യാൻ കഴിയില്ല; എല്ലാം ജാതവേദാസിന്റെ കാര്യമാണ്, എന്റെതല്ല'.
ഇമാം സ്ഥിതിമ് അനുപ്രാപ്തോ ന ജാനേ മേ കഥം ഭവേത് ഇഹ ചാമുത്ര ച വ്യാപ്തൌ ശക്തിര് അപ്യ് അത്ര നോ ഭവേത്
'ഇങ്ങനെയൊരു അവസ്ഥയിലായിരിക്കുന്നു, എനിക്ക് ഇനി എന്ത് സംഭവിക്കും എന്ന് അറിയില്ല; ഇവിടെ ആയാലും മറ്റിടങ്ങളിൽ ആയാലും എല്ലായിടത്തും വ്യാപിക്കാനുള്ള ശക്തി എനിക്ക് ഇല്ലാവാം'.
അഥാപി ക്രിയമാണേ വൈ കാര്യേ സൈവ ഗതിര് മമ ദേവാസ് തമ് ഊചുര് ഭാവേന സര്വേണ ഋഷയസ് തഥാ
എന്തായാലും, ഒരു പ്രവൃത്തി നടക്കുമ്പോൾ അതു തന്നെയാണ് എന്റെ മാർഗം; ദേവന്മാരും സകല ഋഷിമാരും മുഴുവൻ ഭക്തിയോടെ അവനോട് പറഞ്ഞു.
ആയുഃ കര്മണി ച പ്രീതിര് വ്യാപ്തൌ ശക്തിശ് ച ദീയതേ പ്രയാജാന് അനുയാജാംശ് ച ദാസ്യാമോ ഹവ്യവാഹന
നീക്ക് ദീർഘായുസും, കര്മങ്ങളിൽ സന്തോഷവും, എല്ലിടത്തും വ്യാപിക്കാൻ ശക്തിയും, ബലവും നാം നൽകാം; പ്രാരംഭവും സമാപനവും ചെയ്യുന്ന ഹോമങ്ങൾക്കും നാം സമ്മാനിക്കും, ഹവ്യവാഹനേ.