വിശ്വാമിത്രം തു തത് തീര്ഥമ് ഋഷിജുഷ്ടം സുപുണ്യദമ് തത്സ്വരൂപം ച വക്ഷ്യാമി പഠിതം വേദവാദിഭിഃ
മുനികൾക്ക് പ്രിയമായും മഹാപുണ്യം നൽകുന്ന വിശ്വാമിത്രതീർഥത്തിന്റെ സ്വഭാവം ഞാൻ വിശദമായി പറയും; വേദം പഠിച്ചവർ അത് എങ്ങനെ പറയുന്നു എന്നതുപോലെയാണ്.
അനാവൃഷ്ടിര് അഭൂത് പൂര്വം പ്രജാനാമ് അതിഭീഷണാ വിശ്വാമിത്രോ മഹാപ്രാജ്ഞഃ സശിഷ്യോ ഗൌതമീമ് അഗാത്
ഒരു കാലത്ത് ജനങ്ങളെ ഭയപ്പെടുത്തുന്ന വലിയ വരൾച്ച ഉണ്ടായി; അപ്പോൾ മഹാപണ്ഡിതനായ വിശ്വാമിത്രൻ ശിഷ്യന്മാരോടൊപ്പം ഗൗതമീ നദിയിലേക്ക് പോയി.
ശിഷ്യാന് പുത്രാംശ് ച ജായാം ച കൃശാന് ദൃഷ്ട്വാ ക്ഷുധാതുരാന് വ്യഥിതഃ കൌശികഃ ശ്രീമാഞ് ശിഷ്യാന് ഇദമ് ഉവാച ഹ
ശിഷ്യന്മാരെയും മക്കളെയും ഭാര്യയെയും ക്ഷീണിച്ചും വിശപ്പാൽ വലഞ്ഞും കാണുമ്പോൾ, മഹത്വമുള്ള കൗശികൻ ശിഷ്യന്മാരോടു പറഞ്ഞു:
യഥാ കഥംചിദ് യത് കിംചിദ് യത്ര ക്വാപി യഥാ തഥാ ആനീയതാം കിംതു ഭക്ഷ്യം ഭോജ്യം വാ മാ വിലമ്ബ്യതാമ് ഇദാനീമ് ഏവ ഗന്തവ്യമ് ആനേതവ്യം ക്ഷണേന തു
എന്തായാലും എവിടെയായാലും എങ്ങനെയായാലും ഭക്ഷിക്കാൻ എന്തെങ്കിലും കൊണ്ടുവരൂ; വൈകരുത്, ഉടൻ പോകണം, ഉടൻ കൊണ്ടുവരണം.
ഋഷേസ് തദ് വചനാച് ഛിഷ്യാഃ ക്ഷുധിതാസ് ത്വരയാ യയുഃ അടമാനാ ഇതശ് ചേതോ മൃതം ദദൃശിരേ ശുനമ്
മഹർഷിയുടെ വാക്ക് കേട്ടശേഷം വിശപ്പോടെ ശിഷ്യന്മാർ വേഗത്തിൽ പുറപ്പെട്ടു; ഇവിടെയും അവിടെയും തിരിഞ്ഞു നടക്കുമ്പോൾ അവർ ഒരു മരിച്ച നായയെ കണ്ടു.
തമ് ആദായ ത്വരായുക്താ ആചാര്യായ ന്യവേദയന് സോ ഽപി തം ഭദ്രമ് ഇത്യ് ഉക്ത്വാ പ്രതിജഗ്രാഹ പാണിനാ
അത് വേഗത്തിൽ എടുത്ത് ഗുരുവിന് മുന്നിൽ കൊണ്ടുവന്നു; അദ്ദേഹം 'നല്ലതാകട്ടെ' എന്ന് പറഞ്ഞ് കൈകൊണ്ട് സ്വീകരിച്ചു.
വിശസധ്വം ശ്വമാംസം ച ക്ഷാലയധ്വം ച വാരിണാ പചധ്വം മന്ത്രവച് ചാപി ഹുത്വാഗ്നൌ തു യഥാവിധി
നായിന്റെ മാംസം വെട്ടി വെള്ളത്തിൽ കഴുകി വേവിക്കുക; മന്ത്രം ഉച്ചരിച്ച് വിധിപ്രകാരം അഗ്നിയിൽ സമർപ്പിക്കുക.
ദേവാന് ഋഷീന് പിതൄന് അന്യാംസ് തര്പയിത്വാതിഥീന് ഗുരൂന് സര്വേ ഭോക്ഷ്യാമഹേ ശേഷമ് ഇത്യ് ഉവാച സ കൌശികഃ
ദേവന്മാരെയും മുനികളെയും പിതാക്കളെയും അതിഥികളെയും ഗുരുക്കന്മാരെയും തൃപ്തിപ്പെടുത്തിയ ശേഷം ശേഷിച്ചത് നാം കഴിക്കും എന്ന് കൗശികൻ പറഞ്ഞു.
വിശ്വാമിത്രവചഃ ശ്രുത്വാ ശിഷ്യാശ് ചക്രുസ് തഥൈവ തത് പച്യമാനേ ശ്വമാംസേ തു ദേവദൂതോ ഽഗ്നിര് അഭ്യഗാത് ദേവാനാം സദനേ സര്വം ദേവേഭ്യസ് തന് ന്യവേദയത്
വിശ്വാമിത്രന്റെ വാക്ക് കേട്ട് ശിഷ്യന്മാർ അതുപോലെ ചെയ്തു; നായിന്റെ മാംസം വേവുമ്പോൾ ദൈവദൂതനായ അഗ്നി ദേവലോകത്തേക്ക് പോയി എല്ലാം ദേവന്മാരോട് അറിയിച്ചു.
ദേവൈഃ ശ്വമാംസം ഭോക്തവ്യമ് ആപന്നമ് ഋഷികല്പിതമ്
ദേവന്മാരോട് പറഞ്ഞത്: മഹർഷിമാർ ഒരുക്കിയ നായിന്റെ മാംസം ദുരിതത്തിൽ ഭക്ഷിക്കേണ്ടതാണെന്ന്.
അഗ്നേസ് തദ്വചനാദ് ഇന്ദ്രഃ ശ്യേനോ ഭൂത്വാ വിഹായസി സ്ഥാലീമ് അഥാഹരത് പൂര്ണാം മാംസേന പിഹിതാം തദാ
അഗ്നിയുടെ വിവരം കേട്ട് ഇന്ദ്രൻ കഴുകനായി ആകാശത്ത് പറന്ന്, അപ്പോൾ പൂർണ്ണമായും മാംസം നിറച്ചിരുന്ന പാത്രം എടുത്തു.
തത് കര്മ ദൃഷ്ട്വാ ശിഷ്യാസ് തേ ഋഷേഃ ശ്യേനം ന്യവേദയന് ഹൃതാ സ്ഥാലീ മുനിശ്രേഷ്ഠ ശ്യേനേനാകൃതബുദ്ധിനാ
അത് കണ്ടശേഷം ശിഷ്യന്മാർ മഹർഷിയെ അറിയിച്ചു: 'മുനിശ്രേഷ്ഠാ, അശുദ്ധബുദ്ധിയുള്ള കഴുകൻ പാത്രം എടുത്തു പോയി.'
തതശ് ചുകോപ ഭഗവാഞ് ശപ്തുകാമസ് തദാ ഹരിമ് തതോ ജ്ഞാത്വാ സുരപതിഃ സ്ഥാലീം ചക്രേ മധുപ്ലുതാമ്
അപ്പോൾ ഭഗവാൻ കോപിച്ചു ഹരിയെ ശപിക്കാൻ ഉദ്ദേശിച്ചു; അത് മനസ്സിലാക്കി ദേവേന്ദ്രൻ പാത്രം തേൻ നിറച്ച് ഒഴുകുന്നവണ്ണം മാറ്റി.
പുനര് നിവേശയാമ് ആസ ഉല്കാസ്വ് ഏവ ഖഗോ ഹരിഃ മധുനാ തു സമായുക്താം വിശ്വാമിത്രശ് ചുകോപ ഹ സ്ഥാലീം വീക്ഷ്യ തതഃ കോപാദ് ഇദമ് ആഹ സ കൌശികഃ
പിന്നീട് ഹരി വീണ്ടും ആ പാത്രം ഉൽക്കകളുടെ ഇടയിൽ വെച്ചു, അതിൽ തേൻ നിറച്ചിരുന്നു; അതു കണ്ട വിശ്വാമിത്രൻ കോപിച്ചു, കൗശികൻ ക്രോധത്തിൽ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ശ്വമാംസമ് ഏവ നോ ദേഹി ത്വം ഹരാമൃതമ് ഉത്തമമ് നോ ചേത് ത്വാം ഭസ്മസാത് കുര്യാമ് ഇന്ദ്രോ ഭീതസ് തദാബ്രവീത്
'നമുക്ക് നായിന്റെ മാംസമേ വേണം, അതാണ് ഞങ്ങൾക്ക് ഉത്തമമായ അമൃതം; അല്ലെങ്കിൽ നിന്നെ ഞാൻ ചിതലാക്കും.' അപ്പോൾ ഭയപ്പെട്ട ഇന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു:
മധു ഹുത്വാ യഥാന്യായം പിബ പുത്രൈഃ സമന്വിതഃ കിമ് അനേന ശ്വമാംസേന അമേധ്യേന മഹാമുനേ
'തേൻ വിധിപ്രകാരം അർപ്പിച്ച് മക്കളോടൊപ്പം കുടിക്കൂ; മഹർഷേ, ഈ അശുദ്ധമായ നായിന്റെ മാംസം എന്തിനാണ്?'
വിശ്വാമിത്രോ ഽപി നേത്യ് ആഹ ഭുക്തേനൈകേന കിം ഫലമ് പ്രജാഃ സര്വാശ് ച സീദന്തി കിം തേന മധുനാ ഹരേ
വിശ്വാമിത്രനും പറഞ്ഞു: 'ഇത് വേണ്ട, ഒരാള്ക്ക് മാത്രം ഭക്ഷിച്ചാൽ എന്ത് ഫലം? എല്ലാം ജീവികളും കഷ്ടപ്പെടുകയാണ്—അങ്ങനെയുള്ള തേൻ കൊണ്ട് എന്ത് പ്രയോജനം, ഹരീ?'
സര്വേഷാമ് അമൃതം ചേത് സ്യാദ് ഭോക്ഷ്യേ ഽഹമ് അമൃതം ശുചി അഥവാ ദേവപിതരോ ഭോക്ഷ്യന്തീദം ശ്വമാംസകമ്
എല്ലാവർക്കും അമൃതം കിട്ടിയാൽ ഞാൻ ആ വിശുദ്ധമായ അമൃതം കഴിക്കും; അല്ലെങ്കിൽ ദേവന്മാരും പിതാക്കളും ഈ നായ്ക്കളുടെ മാംസം തന്നെ കഴിക്കട്ടെ.'
പശ്ചാദ് അഹം തച് ച മാംസം ഭോക്ഷ്യേ നാനൃതമ് അസ്തി മേ തതോ ഭീതഃ സഹസ്രാക്ഷോ മേഘാന് ആഹൂയ തത്ക്ഷണാത്
പിന്നീട് ഞാൻ ആ മാംസം കഴിക്കും—എനിക്ക് അസത്യമൊന്നുമില്ല.' അപ്പോൾ ഭയപ്പെട്ട സഹസ്രാക്ഷൻ ഉടൻ തന്നെ മേഘങ്ങളെ വിളിച്ചു.
വവര്ഷ ചാമൃതം വാരി ഹ്യ് അമൃതേനാര്പിതാഃ പ്രജാഃ പശ്ചാത് തദ് അമൃതം പുണ്യം ഹരിദത്തം യഥാവിധി
അവൻ അമൃതംപോലെയുള്ള വെള്ളം മഴയായി പെയ്യിച്ചു; അമൃതം ലഭിച്ച എല്ലാ ജീവികളും ഹരിയാൽ യഥാവിധി അർപ്പിച്ച ആ പുണ്യമായ അമൃതംകൊണ്ട് ശുദ്ധരായി.
തര്പയിത്വാ സുരാന് ആദൌ തര്പയിത്വാ ജഗത്ത്രയമ് വിപ്രഃ സംഭുക്തവാഞ് ശിഷ്യൈര് വിശ്വാമിത്രഃ സ്വഭാര്യയാ
ആദ്യം ദേവന്മാരെയും പിന്നെ മൂന്നു ലോകങ്ങളെയും തൃപ്തിപ്പെടുത്തി, വിശ്വാമിത്രൻ തന്റെ ശിഷ്യന്മാരോടും ഭാര്യയോടും കൂടെ ശേഷിച്ച അന്നം പങ്കിട്ടു.
തതഃ പ്രഭൃതി തത് തീര്ഥമ് ആഖ്യാതം ചാതിപുണ്യദമ് യത്രാഗതഃ സുരപതിര് ലോകാനാമ് അമൃതാര്പണമ്
അന്ന് മുതൽ ദേവാധിപൻ വന്ന് ലോകങ്ങൾക്ക് അമൃതം അർപ്പിച്ച ആ തീർത്ഥം അതിപുണ്യമായതെന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു.
സംജാതം മാംസവര്ജം തു തത് തീര്ഥം പുണ്യദം നൃണാമ് തത്ര സ്നാനം ച ദാനം ച സര്വക്രതുഫലപ്രദമ്
അവിടെ മാംസം ഇല്ലാത്ത, പുണ്യം നൽകുന്ന ആ തീർത്ഥം ഉദിച്ചുവന്നു; അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുകയും ദാനം നടത്തുകയും ചെയ്താൽ എല്ലാ യാഗഫലവും ലഭിക്കും.
തതഃ പ്രഭൃതി തത് തീര്ഥം വിശ്വാമിത്രമ് ഇതി സ്മൃതമ് മധുതീര്ഥമ് അഥൈന്ദ്രം ച ശ്യേനം പര്ജന്യമ് ഏവ ച
അന്ന് മുതൽ ആ തീർത്ഥം വിശ്വാമിത്രന്റെ പേരിലും, മധുതീർത്ഥം, ഇന്ദ്രതീർത്ഥം, ശ്യേനതീർത്ഥം, പർജന്യതീർത്ഥം എന്നിങ്ങനെയും അറിയപ്പെടുന്നു.
ശ്വേതതീര്ഥമ് ഇതി ഖ്യാതം ത്രൈലോക്യേ വിശ്രുതം ശുഭമ് തസ്യ ശ്രവണമാത്രേണ സര്വപാപൈഃ പ്രമുച്യതേ
അത് ശ്വേതതീർത്ഥം എന്ന പേരിൽ മൂന്ന് ലോകങ്ങളിലും പ്രസിദ്ധമാണ്, ശുഭമായതും; അതിന്റെ കഥ കേൾക്കുന്നതു കൊണ്ടു തന്നെ എല്ലാപാപങ്ങളിൽ നിന്നും മോചനം ലഭിക്കും.
ശ്വേതോ നാമ പുരാ വിപ്രോ ഗൌതമസ്യ പ്രിയഃ സഖാ ആതിഥ്യപൂജാനിരതോ ഗൌതമീതീരമ് ആശ്രിതഃ
പണ്ടു ശ്വേതൻ എന്നൊരു ബ്രാഹ്മണൻ ഉണ്ടായിരുന്നു; ഗൗതമന്റെ പ്രിയസുഹൃത്ത്, അതിഥിസാത്കാരത്തിലും പൂജയിലും ഏർപ്പെട്ടവൻ, ഗൗതമീ നദിയുടെ തീരത്ത് താമസിച്ചിരുന്നത്.
മനസാ കര്മണാ വാചാ ശിവഭക്തിപരായണഃ ധ്യായന്തം തം ദ്വിജശ്രേഷ്ഠം പൂജയന്തം സദാ ശിവമ്
മനസ്സിലും വാക്കിലും പ്രവർത്തിയിലും ശിവഭക്തിയിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്ന ആ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠൻ എന്നും ശിവനെ ധ്യാനിക്കുകയും പൂജിക്കുകയും ചെയ്തു.
പൂര്ണായുഷം ദ്വിജവരം ശിവഭക്തിപരായണമ് നേതും ദൂതാഃ സമാജഗ്മുര് ദക്ഷിണാശാപതേസ് തദാ
പൂർണ്ണായുസ്സോടെ ശിവഭക്തനായ ആ ഉത്തമ ബ്രാഹ്മണനെ കൊണ്ടുപോകാൻ ദക്ഷിണദിശയുടെ അധിപന്റെ ദൂതന്മാർ അന്ന് എത്തിയപ്പോൾ.
നാശക്നുവന് ഗൃഹം തസ്യ പ്രവേഷ്ടുമ് അപി നാരദ തദാ കാലേ വ്യതിക്രാന്തേ ചിത്രകോ മൃത്യുമ് അബ്രവീത്
നാരദാ, അവർക്ക് അവന്റെ വീട്ടിൽ കയറാൻ പോലും കഴിഞ്ഞില്ല; സമയപരിധി കഴിഞ്ഞപ്പോൾ ചിത്രകൻ മരണനോടു പറഞ്ഞു.
കിം നായാതി ക്ഷീണജീവോ മൃത്യോ ശ്വേതഃ കഥം ത്വ് ഇതി നാദ്യാപ്യ് ആയാന്തി ദൂതാസ് തേ മൃത്യോര് നൈവോചിതം തു തേ
'ശ്വേതന്റെ ആയുസ്സ് തീർന്നിട്ടും അവൻ എന്തുകൊണ്ട് വരുന്നില്ല, മരണാ? നിന്റെ ദൂതന്മാർ ഇതുവരെ വന്നില്ലേ? ഇത് നിനക്ക് യോജിക്കുന്നതല്ല.'