നാഖ്യാതവ്യം ത്വയാ ക്വാപി അപത്യാനാം തഥാ പ്രിയേ തഥേത്യ് ആഹ ച സാ ഛായാ നിര്ജഗാമ ഗൃഹാദ് ഉഷാ
'ഇത് നീ ആരോടും, പ്രത്യേകിച്ച് മക്കളെക്കുറിച്ച്, വെളിപ്പെടുത്തരുത്, പ്രിയേ.' ചായ പറഞ്ഞു: 'അങ്ങനെയാകട്ടെ.' ഉഷ വീട്ടിൽ നിന്ന് പുറത്ത് പോയി.
ഇത്യ് ഉക്ത്വാ സാ ജഗാമാശു ശാന്തം രൂപമ് അഭീപ്സതീ സാ ഗത്വോഷാ ഗൃഹം ത്വഷ്ടുഃ പിത്രേ സര്വം ന്യവേദയത് ത്വഷ്ടാപി ചകിതഃ പ്രാഹ താം സുതാം സുതവത്സലഃ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, ഉഷ ശാന്തമായ രൂപം ആഗ്രഹിച്ച് വേഗത്തിൽ പുറപ്പെട്ടു. അവൾ ത്വഷ്ടാവിന്റെ വീട്ടിൽ ചെന്നു, അച്ഛനോടു എല്ലാം പറഞ്ഞു. അച്ഛൻ ത്വഷ്ടാവ്, ആശ്ചര്യത്തോടെയും മകളോടുള്ള സ്നേഹത്തോടെയും അവളോടു സംസാരിച്ചു.
നൈതദ് യുക്തം ഭര്തൃമത്യാ യത് സ്വൈരേണ പ്രവര്തനമ് അപത്യാനാം കഥം വൃത്തിര് ഭര്തുര് വാ സവിതുസ് തവ ബിഭേമി ഭദ്രേ ശിഷ്ടോ ഽഹം ഭര്തുര് ഗേഹം പുനര് വ്രജ
'ഭർത്താവുള്ള സ്ത്രീ സ്വതന്ത്രമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നത് ശരിയല്ല. മക്കളും ഭർത്താവായ സൂര്യനും എങ്ങനെ ജീവിക്കും? എനിക്ക് ഭയം തോന്നുന്നു, മകളേ. ഞാൻ നിയന്ത്രിതനാണ് — നീ വീണ്ടും ഭർത്താവിന്റെ വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങിപ്പോവണം'.
ഏവമ് ഉക്താ തു പിത്രാ സാ നേത്യ് ഉക്ത്വാ വൈ പുനഃ പുനഃ ഉത്തരം ച കുരോര് ദേശം ജഗാമ തപസേ ത്വരാ
അച്ഛൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, അവൾ പലതവണ നിരസിച്ചു. പിന്നീട്, അവൾ വേഗത്തിൽ കുരുക്കളുടെ വടക്കേ ദേശത്തേക്ക് തപസ്സിനായി പോയി.
തത്ര തേപേ തപസ് തീവ്രം വഡവാരൂപധാരിണീ ദുഷ്പ്രേക്ഷം തം സ്വകം കാന്തം ധ്യായന്തീ നിശ്ചലാ ഉഷാ
അവിടെ, കുതിരയുടെ രൂപം ധരിച്ച് ഉഷ കടുത്ത തപസ്സ് ചെയ്തു. കാണാൻ കഴിയാത്ത തന്റെ പ്രിയനായ സൂര്യനെ മനസ്സിൽ സ്ഥിരമായി ധ്യാനിച്ചു.
ഏതസ്മിന്ന് അന്തരേ താത ഛായാ ചോഷാസ്വരൂപിണീ പത്യൌ സാ വര്തയാമ് ആസ അപത്യാന്യ് അഥ ജജ്ഞിരേ
ഇതുവരെ, പ്രിയമേ, ഉഷയുടെ രൂപം എടുത്ത ചായ ഭർത്താവിനൊപ്പം ജീവിച്ചു, മക്കൾ ജനിച്ചു.
സാവര്ണിശ് ച ശനിശ് ചൈവ വിഷ്ടിര് യാ ദുഷ്ടകന്യകാ സാ ഛായാ വര്തയാമ് ആസ വൈഷമ്യേണൈവ നിത്യശഃ
സാവർണി, ശനി, ദുഷ്ടയായ കന്യകയായ വിഷ്ടി — ഇവരാണ് ചായയുടെ മക്കൾ. അവളെ അവൾ എപ്പോഴും പക്ഷപാതത്തോടെ പെരുമാറി.
സ്വേഷ്വ് അപത്യേഷു ചോഷായാ യമസ് തത്ര ചുകോപ ഹ വൈഷമ്യേണാഥ വര്തന്തീം ഛായാം താം മാതരം തദാ
ഉഷയുടെ സ്വന്തം മക്കളിൽ യമൻ, അമ്മയായ ചായയുടെ പക്ഷപാതം കണ്ടു കോപിച്ചു.
താഡയാമ് ആസ പാദേന ദക്ഷിണാശാപതിര് യമഃ പുത്രദൌര്ജന്യസംക്ഷോഭാച് ഛായാ വൈവസ്വതം യമമ്
തക്ഷിണ ദിശയുടെ അധിപനായ യമൻ, അമ്മ ചായയുടെ അന്യായത്തിൽ ദുഃഖിതനായി, അവളെ കാലുകൊണ്ട് അടിച്ചു.
ശശാപ പാപ തേ പാദോ വിശീര്യതു മമാജ്ഞയാ വിശീര്ണചരണോ ദുഃഖാദ് രുദന് പിതരമ് അഭ്യഗാത് സവിത്രേ തം തു വൃത്താന്തം ന്യവേദയദ് അശേഷതഃ
'നിന്റെ കാൽ എന്റെ കല്പനപ്രകാരം ചിതറട്ടെ, പാപിയേ' എന്നു ചായ ശപിച്ചു. യമന്റെ കാൽ ചിതറിപ്പോയി. വേദനയിൽ കരഞ്ഞ്, അവൻ അച്ഛനായ സൂര്യനോടു എല്ലാം പറഞ്ഞു.
നേയം മാതാ സുരശ്രേഷ്ഠ യയാ ശപ്തോ ഽഹമ് ഈദൃശഃ അപത്യേഷു വിരുദ്ധേഷു ജനനീ നൈവ കുപ്യതേ
'ദേവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ അച്ഛനേ, എന്നെ ഇങ്ങനെ ശപിച്ചവൾ എന്റെ അമ്മയല്ല. അമ്മ മക്കൾ എതിര്ത്താലും കോപിക്കാറില്ല'.
യദ് ബാല്യാദ് അബ്രവം കിംചിദ് അഥവാ ദുഷ്കൃതം കൃതമ് നൈവ കുപ്യതി സാ മാതാ തസ്മാന് നേയം മമാമ്ബികാ
'ഞാൻ ബാല്യത്തിൽ എന്തെങ്കിലും തെറ്റായി പറഞ്ഞാലോ ചെയ്താലോ, സത്യമായ അമ്മ അതിനാൽ കോപിക്കില്ല. അതിനാൽ ഇവൾ എന്റെ അമ്മയല്ല'.
യദ് അപത്യകൃതം കിംചിത് സാധ്വ് അസാധു യഥാ തഥാ മാത്യ് അസ്യാം സര്വമ് അപ്യ് ഏതത് തസ്മാന് മാതേതി ഗീയതേ
മക്കള് ചെയ്യുന്നതെന്തും, നല്ലതോ ചീത്തയോ, എല്ലാം അമ്മയ്ക്കാണ് ചുമത്തപ്പെടുന്നത്. അതുകൊണ്ടാണ് അവളെ 'അമ്മ' എന്നു വിളിക്കുന്നത്.
പ്രധക്ഷ്യന്തീവ മാം താത നിത്യം പശ്യതി ചക്ഷുഷാ വക്ത്യ് അഗ്നികാലസദൃശാ വാചാ നേയം മദമ്ബികാ
എന്നെ നോക്കുമ്പോള് അവളുടെ കണ്ണ് എപ്പോഴും എന്നെ കത്തിക്കളയുമെന്നപോലെ തോന്നുന്നു; അവളുടെ വാക്കുകള് തീപോലെയാണ്. ഇതാണ് എന്റെ അമ്മയല്ല.
തത് പുത്രവചനം ശ്രുത്വാ സവിതാചിന്തയത് തതഃ ഇയം ഛായാ നാസ്യ മാതാ ഉഷാ മാതാ തു സാന്യതഃ
മകന്റെ ആ വാക്കുകള് കേട്ട ശേഷം സവിതാവ് ചിന്തിച്ചു: 'ഈ ഛായയാണ് അവന്റെ അമ്മയല്ല; ഉഷയാണ് അവന്റെ അമ്മ, പക്ഷേ വേറെയിടത്താണ്.'
മമ ശാന്തിമ് അഭീപ്സന്തീ ദേശേ ഽന്യസ്മിംസ് തപോരതാ ഉത്തരേ ച കുരൌ ത്വാഷ്ട്രീ വഡവാരൂപധാരിണീ
എന്റെ മനസ്സിന് സമാധാനം വേണമെന്ന് ആഗ്രഹിച്ച്, മറ്റൊരു സ്ഥലത്ത്, ഉത്തരകുരുക്കളില്, ത്വഷ്ടാവിന്റെ മകളായവള് കുതിരയുടെ രൂപം ധരിച്ച് തപസ്സില് മുഴുകി കഴിയുന്നു.
തത്രാസ്തേ സാ ഇതി ജ്ഞാത്വാ ജഗാമേശോ ദിവാകരഃ യത്ര സാ വര്തതേ കാന്താ അശ്വരൂപഃ സ്വയം തദാ
അവള് അവിടെ ഉണ്ടെന്നറിഞ്ഞ്, ദിവാകരന് സ്വയം കുതിരയുടെ രൂപം എടുത്ത്, തന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവളെ കാണാനായി അവള് താമസിക്കുന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് പോയി.
താം ദൃഷ്ട്വാ വഡവാരൂപാം പര്യധാവദ് ധയാകൃതിഃ കാമാതുരം ഹയം ദൃഷ്ട്വാ ശ്രുത്വാ വൈ ഹേഷിതസ്വനമ്
അവളെ കുതിരയുടെ രൂപത്തില് കണ്ടു, അവന് കുതിരയുടെ രൂപത്തില് അവളെ പിന്തുടര്ന്നു; ആ മോഹഭരിതനായ കുതിരയുടെ കുരല് കേട്ടും കണ്ടും—
ഉഷാ പതിവ്രതോപേതാ പതിധ്യാനപരായണാ ഹയധര്ഷണസംഭീതാ കോ ന്വ് അയം ചേത്യ് അജാനതീ
ഉഷ, ഭര്ത്താവിനോടു പൂര്ണ്ണമായ ഭക്തിയും ധ്യാനവും ഉള്ളവളായിരുന്നു; കുതിര അടുത്തുവന്നതില് ഭയപ്പെട്ട അവള് ആരാണെന്ന് അറിയാതെ ആശങ്കയിലായി.
അപലായത് പതൌ പ്രാപ്തേ ദക്ഷിണാഭിമുഖീ ത്വരാ കോ നു മേ രക്ഷകോ ഽത്ര സ്യാദ് ഋഷയോ വാഥവാ സുരാഃ
ഭര്ത്താവ് അടുത്തുവരുമ്പോള് അവള് തെക്കോട്ട് വേഗത്തില് ഓടി; 'ഇവിടെ എന്നെ ആര് രക്ഷിക്കും? സന്യാസിമാരോ ദേവന്മാരോ?' എന്നായിരുന്നു അവളുടെ ചിന്ത.
ധാവന്തീം താം പ്രിയാമ് അശ്വാമ് അശ്വരൂപധരഃ സ്വയമ് പര്യധാവദ് യതോ യാതി ഉഷാ ഭാനുസ് തതസ് തതഃ
പ്രിയപ്പെട്ടവളായ കുതിര ഓടുമ്പോള്, സ്വയം കുതിരയുടെ രൂപം എടുത്ത്, ഭാനു അവള് പോകുന്നിടത്തൊക്കെയും അവളെ പിന്തുടര്ന്നു.
സ്മരഗ്രഹവശേ ജാതഃ കോ ദുശ്ചേഷ്ടം ന ചേഷ്ടതേ ഭാഗീരഥീം നദീശ് ചാന്യാ വനാന്യ് ഉപവനാനി ച
പ്രേമത്തിന്റെ പിടിയില്പ്പെട്ടാല് ആരാണ് തെറ്റായ പ്രവൃത്തികള് ചെയ്യാത്തത്? അവള് ഭാഗീരഥി നദിയും മറ്റു നദികളും കാടുകളും തോട്ടങ്ങളും കടന്നു.
നര്മദാം ചാഥ വിന്ധ്യം ച ദക്ഷിണാഭിമുഖാവ് ഉഭൌ അതിക്രമ്യ ഭയോദ്വിഗ്നാ ത്വാഷ്ട്ര്യ് അഭ്യഗാച് ച ഗൌതമീമ്
അവള് നര്മദയും വിന്ധ്യപര്വതവും തെക്കോട്ട് നേരിട്ട് കടന്നു; ഭയത്താല് വിറച്ച്, ത്വഷ്ടാവിന്റെ മകള് ഗൗതമി നദിയിലേക്കെത്തി.
ത്രാതാരഃ സന്തി മുനയോ ജനസ്ഥാന ഇതി ശ്രുതമ് ഋഷീണാമ് ആശ്രമം സാശ്വാ പ്രവിഷ്ടാ ഗൌതമീം തഥാ
ജനസ്ഥാനത്തില് സന്യാസിമാര് രക്ഷകര്ത്താക്കളാണെന്ന് കേട്ടിരുന്നു; അതുകൊണ്ട് അവള് കുതിരയോടൊപ്പം ഗൗതമി നദിക്കരയിലെ സന്യാസിമാരുടെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് കയറി.
അനുപ്രാപ്തസ് തഥാ ചാശ്വോ ഭാനുസ് തദ്രൂപവാംസ് തതഃ അശ്വം നിവാരയാമ് ആസുര് ജനസ്ഥാ മുനിദാരകാഃ തതഃ കോപാദ് ഋഷീംസ് താംശ് ച ശശാപോഷാപതിഃ പ്രഭുഃ
അപ്പോള് ആ കുതിരയായ ഭാനു അവിടെ എത്തി; ജനസ്ഥാനത്തിലെ സന്യാസിമാരുടെ കുട്ടികള് കുതിരയെ തടയാന് ശ്രമിച്ചു. അതില് കോപംകൊണ്ടു ഉഷയുടെ ഭര്ത്താവ് അവരെ ശപിച്ചു.
നിവാരയഥ മാം യസ്മാദ് വടാ യൂയം ഭവിഷ്യഥ
നിങ്ങള് എന്നെ തടഞ്ഞതുകൊണ്ട്, നിങ്ങള് വടമരങ്ങളാകും.
ജ്ഞാനദൃഷ്ട്യാ തു മുനയോ മേനിരേ ഽശ്വമ് ഉഷാപതിമ് സ്തുവന്തോ ദേവദേവേശം ഭാനും തം മുനയോ മുദാ
എന്നാല് ജ്ഞാനദൃഷ്ടിയാല് സന്യാസിമാര് ആ കുതിരയെ ഉഷയുടെ ഭര്ത്താവാണെന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞു; സന്തോഷത്തോടെ ദേവദേവനായ ഭാനുവിനെ അവർ സ്തുതിച്ചു.
സ്തൂയമാനോ മുനിഗണൈര് അശ്വാം ഭാനുര് അഥാഗമത് വഡവായാ മുഖേ ലഗ്നം മുഖം ചാശ്വസ്വരൂപിണമ്
സന്യാസിമാരുടെ കൂട്ടം ഭാനുവിനെ സ്തുതിച്ചപ്പോള്, ഭാനു കുതിരയോടടുത്തു; കുതിരയുടെ വായും കുതിരരൂപിയായ ഭാനുവിന്റെ വായും ഒന്നിച്ചു.
ജ്ഞാത്വാ ത്വാഷ്ട്രീ ച ഭര്താരം മുഖാദ് വീര്യം പ്രസുസ്രുവേ തയോര് വീര്യേണ ഗങ്ഗായാമ് അശ്വിനൌ സമജായതാമ്
ത്വഷ്ടാവിന്റെ മകള് ഭര്ത്താവിനെ തിരിച്ചറിഞ്ഞു; അവളുടെ വായിലൂടെ വീര്യം പുറത്ത് വന്നു. ആ വീര്യത്തില് നിന്ന് ഗംഗയില് അശ്വിനീദേവന്മാര് ജനിച്ചു.
തത്രാഗച്ഛന് സുരഗണാഃ സിദ്ധാശ് ച മുനയസ് തഥാ നദ്യോ ഗാവസ് തഥൌഷധ്യോ ദേവാ ജ്യോതിര്ഗണാസ് തഥാ
അവിടെ ദേവതകള്, സിദ്ധന്മാര്, സന്യാസിമാര്, നദികള്, പശുക്കള്, ഔഷധികള്, ദേവന്മാര്, പ്രകാശമുള്ളവര് എന്നിവരും എത്തി.