ജനകാനാം യജ്ഞസദോ ജനസ്ഥാനം പ്രകീര്തിതമ് ചതുര്യോജനവിസ്തീര്ണം സ്മരണാത് സര്വപാപനുത്
ജനകരുടെ യാഗശാല ജനസ്ഥാനം എന്നറിയപ്പെടുന്നു. അത് നാലു യോജന വീതിയുള്ളതും, അതിനെ ഓർത്താൽ പോലും എല്ലാ പാപങ്ങളും നീങ്ങുന്നതുമാണ്.
തത്ര സ്നാനേന ദാനേന പിതൄണാം തര്പണേന തു തീര്ഥസ്യ സ്മരണാദ് വാപി ഗമനാദ് ഭക്തിസേവനാത്
അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുകയോ, ദാനം ചെയ്യുകയോ, പിതൃകൾക്ക് തൃപ്തി നൽകുകയോ, ആ തീർത്ഥത്തെ ഓർക്കുകയോ, അവിടെ പോകുകയോ, ഭക്തിയോടെ സേവിക്കുകയോ ചെയ്താൽ,
സര്വാന് കാമാന് അവാപ്നോതി മുക്തിം ച സമവാപ്നുയാത്
എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും സാധിക്കും, മോക്ഷവും നേടാം.
അരുണാ വരുണാ ചൈവ നദ്യൌ പുണ്യതരേ ശുഭേ തയോശ് ച സംഗമഃ പുണ്യോ ഗങ്ഗായാം മുനിസത്തമ
അരുണയും വരുണയും എന്ന നദികൾ ഏറ്റവും പുണ്യവാന്റെയും ശുഭവുമാണ്. അവ രണ്ടിന്റെയും സംഗമം ഗംഗയിൽ, മഹർഷിയേ, അതിവിശുദ്ധമായ ഒരു തീർത്ഥമാണ്.
തദുത്പത്തിം ശൃണുഷ്വേഹ സര്വപാപവിനാശിനീമ് കശ്യപസ്യ സുതോ ജ്യേഷ്ഠ ആദിത്യോ ലോകവിശ്രുതഃ
എല്ലാ പാപങ്ങളും നശിപ്പിക്കുന്ന അതിന്റെ ഉത്ഭവം ഇപ്പോൾ കേൾക്കൂ. കശ്യപന്റെ മൂത്ത മകനായ സൂര്യൻ ലോകങ്ങളിൽ പ്രശസ്തനാണ്.
ത്രൈലോക്യചക്ഷുസ് തീക്ഷ്ണാംശുഃ സപ്താശ്വോ ലോകപൂജിതഃ തസ്യ പത്നീ ഉഷാ ഖ്യാതാ ത്വാഷ്ട്രീ ത്രൈലോക്യസുന്ദരീ
മൂന്നു ലോകങ്ങൾക്കും കണ്ണായ, കഠിനമായ കിരണങ്ങളുള്ള, ഏഴു കുതിരകളാൽ വലിക്കപ്പെടുന്ന, എല്ലാവരും ആദരിക്കുന്നവനാണ് അവൻ. അവന്റെ ഭാര്യ, ത്വഷ്ടാവിന്റെ മകളായ ഉഷ, മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും ഏറ്റവും മനോഹരിയെന്നു പ്രശസ്തയാണു.
ഭര്തുഃ പ്രതാപതീവ്രത്വമ് അസഹന്തീ സുമധ്യമാ ചിന്തയാമ് ആസ കിം കൃത്യം മമ സ്യാദ് ഇതി ഭാമിനീ
ഭർത്താവിന്റെ അതിയായ ചൂട് സഹിക്കാനാകാതെ, സുന്ദരിയായ ഉഷ എന്ത് ചെയ്യണം എന്ന ചിന്തയിൽ ആലോചിച്ചു.
തസ്യാഃ പുത്രൌ മഹാരാജ്ഞൌ മനുര് വൈവസ്വതോ യമഃ യമുനാ ച നദീ പുണ്യാ ശൃണു വിസ്മയകാരണമ്
അവളുടെ മക്കൾ മഹാരാജാക്കന്മാരായ വൈവസ്വത മനുവും യമനും, പുണ്യമായ യമുനാനദിയും ആണു. അത്ഭുതത്തിന് കാരണമെന്തെന്നു ഇപ്പോൾ കേൾക്കൂ.
സാകരോദ് ആത്മനശ് ഛായാമ് ആത്മരൂപേണ യത്നതഃ താമ് അബ്രവീത് തതശ് ചോഷാ ത്വം ച മത്സദൃശീ ഭവ
ഉഷ തന്റെ രൂപത്തിൽ തന്നെ ഒരു നിഴൽ ശ്രദ്ധയോടെ സൃഷ്ടിച്ചു. പിന്നെ ഉഷ അവളോടു പറഞ്ഞു: 'നീ എന്റെ പോലെയാകണം'.
ഭര്താരം ത്വമ് അപത്യാനി പാലയസ്വ മമാജ്ഞയാ യാവദ് ആഗമനം മേ സ്യാത് പത്യുസ് താവത് പ്രിയാ ഭവ
'എന്റെ കല്പനപ്രകാരം, എന്റെ ഭർത്താവിനെയും മക്കളെയും സംരക്ഷിക്കണം. ഞാൻ തിരികെ വരുന്നതുവരെ ഭർത്താവിന് പ്രിയയായ ഭാര്യയായിരിക്കുക'.
നാഖ്യാതവ്യം ത്വയാ ക്വാപി അപത്യാനാം തഥാ പ്രിയേ തഥേത്യ് ആഹ ച സാ ഛായാ നിര്ജഗാമ ഗൃഹാദ് ഉഷാ
'ഇത് നീ ആരോടും, പ്രത്യേകിച്ച് മക്കളെക്കുറിച്ച്, വെളിപ്പെടുത്തരുത്, പ്രിയേ.' ചായ പറഞ്ഞു: 'അങ്ങനെയാകട്ടെ.' ഉഷ വീട്ടിൽ നിന്ന് പുറത്ത് പോയി.
ഇത്യ് ഉക്ത്വാ സാ ജഗാമാശു ശാന്തം രൂപമ് അഭീപ്സതീ സാ ഗത്വോഷാ ഗൃഹം ത്വഷ്ടുഃ പിത്രേ സര്വം ന്യവേദയത് ത്വഷ്ടാപി ചകിതഃ പ്രാഹ താം സുതാം സുതവത്സലഃ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, ഉഷ ശാന്തമായ രൂപം ആഗ്രഹിച്ച് വേഗത്തിൽ പുറപ്പെട്ടു. അവൾ ത്വഷ്ടാവിന്റെ വീട്ടിൽ ചെന്നു, അച്ഛനോടു എല്ലാം പറഞ്ഞു. അച്ഛൻ ത്വഷ്ടാവ്, ആശ്ചര്യത്തോടെയും മകളോടുള്ള സ്നേഹത്തോടെയും അവളോടു സംസാരിച്ചു.
നൈതദ് യുക്തം ഭര്തൃമത്യാ യത് സ്വൈരേണ പ്രവര്തനമ് അപത്യാനാം കഥം വൃത്തിര് ഭര്തുര് വാ സവിതുസ് തവ ബിഭേമി ഭദ്രേ ശിഷ്ടോ ഽഹം ഭര്തുര് ഗേഹം പുനര് വ്രജ
'ഭർത്താവുള്ള സ്ത്രീ സ്വതന്ത്രമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നത് ശരിയല്ല. മക്കളും ഭർത്താവായ സൂര്യനും എങ്ങനെ ജീവിക്കും? എനിക്ക് ഭയം തോന്നുന്നു, മകളേ. ഞാൻ നിയന്ത്രിതനാണ് — നീ വീണ്ടും ഭർത്താവിന്റെ വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങിപ്പോവണം'.
ഏവമ് ഉക്താ തു പിത്രാ സാ നേത്യ് ഉക്ത്വാ വൈ പുനഃ പുനഃ ഉത്തരം ച കുരോര് ദേശം ജഗാമ തപസേ ത്വരാ
അച്ഛൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, അവൾ പലതവണ നിരസിച്ചു. പിന്നീട്, അവൾ വേഗത്തിൽ കുരുക്കളുടെ വടക്കേ ദേശത്തേക്ക് തപസ്സിനായി പോയി.
തത്ര തേപേ തപസ് തീവ്രം വഡവാരൂപധാരിണീ ദുഷ്പ്രേക്ഷം തം സ്വകം കാന്തം ധ്യായന്തീ നിശ്ചലാ ഉഷാ
അവിടെ, കുതിരയുടെ രൂപം ധരിച്ച് ഉഷ കടുത്ത തപസ്സ് ചെയ്തു. കാണാൻ കഴിയാത്ത തന്റെ പ്രിയനായ സൂര്യനെ മനസ്സിൽ സ്ഥിരമായി ധ്യാനിച്ചു.
ഏതസ്മിന്ന് അന്തരേ താത ഛായാ ചോഷാസ്വരൂപിണീ പത്യൌ സാ വര്തയാമ് ആസ അപത്യാന്യ് അഥ ജജ്ഞിരേ
ഇതുവരെ, പ്രിയമേ, ഉഷയുടെ രൂപം എടുത്ത ചായ ഭർത്താവിനൊപ്പം ജീവിച്ചു, മക്കൾ ജനിച്ചു.
സാവര്ണിശ് ച ശനിശ് ചൈവ വിഷ്ടിര് യാ ദുഷ്ടകന്യകാ സാ ഛായാ വര്തയാമ് ആസ വൈഷമ്യേണൈവ നിത്യശഃ
സാവർണി, ശനി, ദുഷ്ടയായ കന്യകയായ വിഷ്ടി — ഇവരാണ് ചായയുടെ മക്കൾ. അവളെ അവൾ എപ്പോഴും പക്ഷപാതത്തോടെ പെരുമാറി.
സ്വേഷ്വ് അപത്യേഷു ചോഷായാ യമസ് തത്ര ചുകോപ ഹ വൈഷമ്യേണാഥ വര്തന്തീം ഛായാം താം മാതരം തദാ
ഉഷയുടെ സ്വന്തം മക്കളിൽ യമൻ, അമ്മയായ ചായയുടെ പക്ഷപാതം കണ്ടു കോപിച്ചു.
താഡയാമ് ആസ പാദേന ദക്ഷിണാശാപതിര് യമഃ പുത്രദൌര്ജന്യസംക്ഷോഭാച് ഛായാ വൈവസ്വതം യമമ്
തക്ഷിണ ദിശയുടെ അധിപനായ യമൻ, അമ്മ ചായയുടെ അന്യായത്തിൽ ദുഃഖിതനായി, അവളെ കാലുകൊണ്ട് അടിച്ചു.
ശശാപ പാപ തേ പാദോ വിശീര്യതു മമാജ്ഞയാ വിശീര്ണചരണോ ദുഃഖാദ് രുദന് പിതരമ് അഭ്യഗാത് സവിത്രേ തം തു വൃത്താന്തം ന്യവേദയദ് അശേഷതഃ
'നിന്റെ കാൽ എന്റെ കല്പനപ്രകാരം ചിതറട്ടെ, പാപിയേ' എന്നു ചായ ശപിച്ചു. യമന്റെ കാൽ ചിതറിപ്പോയി. വേദനയിൽ കരഞ്ഞ്, അവൻ അച്ഛനായ സൂര്യനോടു എല്ലാം പറഞ്ഞു.
നേയം മാതാ സുരശ്രേഷ്ഠ യയാ ശപ്തോ ഽഹമ് ഈദൃശഃ അപത്യേഷു വിരുദ്ധേഷു ജനനീ നൈവ കുപ്യതേ
'ദേവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ അച്ഛനേ, എന്നെ ഇങ്ങനെ ശപിച്ചവൾ എന്റെ അമ്മയല്ല. അമ്മ മക്കൾ എതിര്ത്താലും കോപിക്കാറില്ല'.
യദ് ബാല്യാദ് അബ്രവം കിംചിദ് അഥവാ ദുഷ്കൃതം കൃതമ് നൈവ കുപ്യതി സാ മാതാ തസ്മാന് നേയം മമാമ്ബികാ
'ഞാൻ ബാല്യത്തിൽ എന്തെങ്കിലും തെറ്റായി പറഞ്ഞാലോ ചെയ്താലോ, സത്യമായ അമ്മ അതിനാൽ കോപിക്കില്ല. അതിനാൽ ഇവൾ എന്റെ അമ്മയല്ല'.
യദ് അപത്യകൃതം കിംചിത് സാധ്വ് അസാധു യഥാ തഥാ മാത്യ് അസ്യാം സര്വമ് അപ്യ് ഏതത് തസ്മാന് മാതേതി ഗീയതേ
മക്കള് ചെയ്യുന്നതെന്തും, നല്ലതോ ചീത്തയോ, എല്ലാം അമ്മയ്ക്കാണ് ചുമത്തപ്പെടുന്നത്. അതുകൊണ്ടാണ് അവളെ 'അമ്മ' എന്നു വിളിക്കുന്നത്.
പ്രധക്ഷ്യന്തീവ മാം താത നിത്യം പശ്യതി ചക്ഷുഷാ വക്ത്യ് അഗ്നികാലസദൃശാ വാചാ നേയം മദമ്ബികാ
എന്നെ നോക്കുമ്പോള് അവളുടെ കണ്ണ് എപ്പോഴും എന്നെ കത്തിക്കളയുമെന്നപോലെ തോന്നുന്നു; അവളുടെ വാക്കുകള് തീപോലെയാണ്. ഇതാണ് എന്റെ അമ്മയല്ല.
തത് പുത്രവചനം ശ്രുത്വാ സവിതാചിന്തയത് തതഃ ഇയം ഛായാ നാസ്യ മാതാ ഉഷാ മാതാ തു സാന്യതഃ
മകന്റെ ആ വാക്കുകള് കേട്ട ശേഷം സവിതാവ് ചിന്തിച്ചു: 'ഈ ഛായയാണ് അവന്റെ അമ്മയല്ല; ഉഷയാണ് അവന്റെ അമ്മ, പക്ഷേ വേറെയിടത്താണ്.'
മമ ശാന്തിമ് അഭീപ്സന്തീ ദേശേ ഽന്യസ്മിംസ് തപോരതാ ഉത്തരേ ച കുരൌ ത്വാഷ്ട്രീ വഡവാരൂപധാരിണീ
എന്റെ മനസ്സിന് സമാധാനം വേണമെന്ന് ആഗ്രഹിച്ച്, മറ്റൊരു സ്ഥലത്ത്, ഉത്തരകുരുക്കളില്, ത്വഷ്ടാവിന്റെ മകളായവള് കുതിരയുടെ രൂപം ധരിച്ച് തപസ്സില് മുഴുകി കഴിയുന്നു.
തത്രാസ്തേ സാ ഇതി ജ്ഞാത്വാ ജഗാമേശോ ദിവാകരഃ യത്ര സാ വര്തതേ കാന്താ അശ്വരൂപഃ സ്വയം തദാ
അവള് അവിടെ ഉണ്ടെന്നറിഞ്ഞ്, ദിവാകരന് സ്വയം കുതിരയുടെ രൂപം എടുത്ത്, തന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവളെ കാണാനായി അവള് താമസിക്കുന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് പോയി.
താം ദൃഷ്ട്വാ വഡവാരൂപാം പര്യധാവദ് ധയാകൃതിഃ കാമാതുരം ഹയം ദൃഷ്ട്വാ ശ്രുത്വാ വൈ ഹേഷിതസ്വനമ്
അവളെ കുതിരയുടെ രൂപത്തില് കണ്ടു, അവന് കുതിരയുടെ രൂപത്തില് അവളെ പിന്തുടര്ന്നു; ആ മോഹഭരിതനായ കുതിരയുടെ കുരല് കേട്ടും കണ്ടും—
ഉഷാ പതിവ്രതോപേതാ പതിധ്യാനപരായണാ ഹയധര്ഷണസംഭീതാ കോ ന്വ് അയം ചേത്യ് അജാനതീ
ഉഷ, ഭര്ത്താവിനോടു പൂര്ണ്ണമായ ഭക്തിയും ധ്യാനവും ഉള്ളവളായിരുന്നു; കുതിര അടുത്തുവന്നതില് ഭയപ്പെട്ട അവള് ആരാണെന്ന് അറിയാതെ ആശങ്കയിലായി.
അപലായത് പതൌ പ്രാപ്തേ ദക്ഷിണാഭിമുഖീ ത്വരാ കോ നു മേ രക്ഷകോ ഽത്ര സ്യാദ് ഋഷയോ വാഥവാ സുരാഃ
ഭര്ത്താവ് അടുത്തുവരുമ്പോള് അവള് തെക്കോട്ട് വേഗത്തില് ഓടി; 'ഇവിടെ എന്നെ ആര് രക്ഷിക്കും? സന്യാസിമാരോ ദേവന്മാരോ?' എന്നായിരുന്നു അവളുടെ ചിന്ത.