യദാ തു സംഗതാ ഭദ്രേ ഗൌതമ്യാ സരിദീശയാ നദീ ഭൂത്വാ പുനാ രൂപം പ്രാപ്സ്യസേ പ്രിയകൃന് മമ
ഭാഗ്യവതിയായവളേ, നീ ഗൗതമിയെന്ന നദിദേവിയുമായി ഒന്നിക്കുന്നപ്പോൾ, നീ ഒരു നദിയായി മാറും. പിന്നെ, എനിക്ക് പ്രിയമായവളേ, വീണ്ടും നിന്റെ രൂപം ലഭിക്കും.
ഇത്യ് ഋഷേര് വചനം ശ്രുത്വാ തഥാ ചക്രേ പതിവ്രതാ തയാ തു സംഗതാ ദേവ്യാ അഹല്യാ ഗൌതമപ്രിയാ
മുനിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട അഹല്യ ഭർത്താവിനോടുള്ള ഭക്തിയോടെ അതുപോലെ ചെയ്തു. അങ്ങനെ, ഗൗതമന് പ്രിയയായ അഹല്യ ദേവിയുമായി ഒന്നായി.
പുനസ് തദ് രൂപമ് അഭവദ് യന് മയാ നിര്മിതം പുരാ തതഃ കൃതാഞ്ജലിപുടഃ സുരരാട് പ്രാഹ ഗൌതമമ്
മുന്പ് ഞാൻ സൃഷ്ടിച്ച അതേ രൂപം അവൾക്ക് വീണ്ടും ലഭിച്ചു. അതിനുശേഷം, ദേവരാജാവ് കയ്യുകൂപ്പി ഗൗതമനോട് പറഞ്ഞു.
മാം പാഹി മുനിശാര്ദൂല പാപിഷ്ഠം ഗൃഹമ് ആഗതമ് പാദയോഃ പതിതം ദൃഷ്ട്വാ കൃപയാ പ്രാഹ ഗൌതമഃ
മുനിശ്രേഷ്ഠനേ, ഞാൻ ഏറ്റവും പാപിയായവൻ, നിന്റെ വീട്ടിൽ വന്നിരിക്കുന്നു. നിന്റെ കാലിൽ വീണിരിക്കുന്ന എന്നെ കണ്ട്, ഗൗതമൻ കരുണയോടെ പറഞ്ഞു.
ഗൌതമീം ഗച്ഛ ഭദ്രം തേ സ്നാനം കുരു പുരംദര ക്ഷണാന് നിര്ധൂതപാപസ് ത്വം സഹസ്രാക്ഷോ ഭവിഷ്യസി
ഗൗതമിയിലേക്കു പോവുക, നിനക്ക് ആശംസകൾ. പുരന്ദരാ, അവിടെ കുളിച്ചാൽ നിന്റെ പാപങ്ങൾ ഒരു ക്ഷണത്തിൽ അകന്നു നീ വീണ്ടും ആയിരം കണ്ണുള്ളവനാകും.
ഉഭയം വിസ്മയകരം ദൃഷ്ടവാന് അസ്മി നാരദ അഹല്യായാഃ പുനര്ഭാവം ശചീഭര്താ സഹസ്രദൃക്
നാരദാ, ഞാൻ ഈ രണ്ട് അത്ഭുതകരമായ സംഭവങ്ങളും കണ്ടു: അഹല്യയുടെ പുനർജനവും ശചീഭർത്താവായ ആയിരം കണ്ണുള്ളവനെയും.
തതഃ പ്രഭൃതി തത് തീര്ഥമ് അഹല്യാസംഗമം ശുഭമ് ഇന്ദ്രതീര്ഥമ് ഇതി ഖ്യാതം സര്വകാമപ്രദം നൃണാമ്
അന്ന് മുതൽ അഹല്യയുടെ സംഗമം നടന്ന ആ പുണ്യസ്ഥലം ഇന്ദ്രതീർഥം എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമായി. അതു മനുഷ്യർക്കു എല്ലാ ഇഷ്ടങ്ങളും നൽകുന്നതായാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.
തസ്മാദ് അപ്യ് അപരം തീര്ഥം ജനസ്ഥാനമ് ഇതി ശ്രുതമ് ചതുര്യോജനവിസ്തീര്ണം സ്മരണാന് മുക്തിദം നൃണാമ്
അതിനു ശേഷം മറ്റൊരു തീർഥം ഉണ്ട്, ജനസ്ഥാനം എന്നാണത് അറിയപ്പെടുന്നത്. നാലു യോജന വീതിയുള്ളതും, അതിനെ ഓർക്കുന്നതു മാത്രം മനുഷ്യരെ മോക്ഷത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നതുമാണ്.
വൈവസ്വതാന്വയേ ജാതോ രാജാഭൂജ് ജനകഃ പുരാ സോ ഽപാംപതേസ് തു തനുജാമ് ഉപയേമേ ഗുണാര്ണവാമ്
വൈവസ്വതന്റെ വംശത്തിൽ ജനക എന്ന രാജാവ് ജനിച്ചു. ആ രാജാവ് ജലദേവന്റെ ഗുണസമ്പന്നയായ പുത്രിയെ വിവാഹം ചെയ്തു.
ധര്മാര്ഥകാമമോക്ഷാണാം ജനകാം ജനകോ നൃപഃ അനുരൂപഗുണത്വാച് ച തസ്യ ഭാര്യാ ഗുണാര്ണവാ
ധർമ്മം, സമ്പത്ത്, കാമം, മോക്ഷം എന്നിവയുടെ ആധാരമായിരുന്നു രാജാവ് ജനക. അവന്റെ ഭാര്യ ഗുണാർണവാ, അവനോടു തുല്യഗുണമുള്ളവളായിരുന്നു.
യാജ്ഞവല്ക്യശ് ച വിപ്രേന്ദ്രസ് തസ്യ രാജ്ഞഃ പുരോഹിതഃ തമ് അപൃച്ഛന് നൃപശ്രേഷ്ഠോ യാജ്ഞവല്ക്യം പുരോഹിതമ്
യാജ്ഞവൽക്ക്യൻ എന്ന ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠൻ ആ രാജാവിന്റെ പുരോഹിതനായിരുന്നു. രാജാവായ ജനകൻ തന്റെ പുരോഹിതനായ യാജ്ഞവൽക്ക്യനോട് ചോദിച്ചു.
ഭുക്തിമുക്തീ ഉഭേ ശ്രേഷ്ഠേ നിര്ണീതേ മുനിസത്തമൈഃ ദാസീദാസേഭതുരഗരഥാദ്യൈര് ഭുക്തിര് ഉത്തമാ
ഭോഗവും മോക്ഷവും രണ്ടും മഹർഷിമാരാൽ ശ്രേഷ്ഠമായവയാണെന്ന് തീരുമാനിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. ദാസി, ദാസൻ, ആന, കുതിര, രഥം എന്നിവയോടൊപ്പം ഉള്ള ഭോഗം ഏറ്റവും ഉത്തമമാണ്.
കിംത്വ് അന്തവിരസാ ഭുക്തിര് മുക്തിര് ഏകാ നിരത്യയാ ഭുക്തേര് മുക്തിഃ ശ്രേഷ്ഠതമാ ഭുക്ത്യാ മുക്തിം കഥം വ്രജേത്
എന്നാൽ ഭോഗം നശ്വരവും, അവസാനം അസന്തോഷം തന്നെയാണ്. മോക്ഷം മാത്രമാണ് അതുല്യവും പരമവും. ഭോഗത്തേക്കാൾ മോക്ഷം ശ്രേഷ്ഠം. ഭോഗത്തിലൂടെ മോക്ഷം എങ്ങനെ ലഭിക്കും?
സര്വസങ്ഗപരിത്യാഗാന് മുക്തിപ്രാപ്തിഃ സുദുഃഖതഃ തദ് ബ്രൂഹി ദ്വിജശാര്ദൂല സുഖാന് മുക്തിഃ കഥം ഭവേത്
എല്ലാ ബന്ധങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ചാൽ മാത്രമേ മോക്ഷം ലഭിക്കൂ, അതും വളരെ പ്രയാസത്തോടെ. ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠനേ, എളുപ്പത്തിൽ മോക്ഷം നേടാൻ വഴി എന്താണെന്ന് ദയവായി പറയൂ.
അപാംപതിസ് തവ ഗുരുഃ ശ്വശുരഃ പ്രിയകൃത് തഥാ തം ഗത്വാ പൃച്ഛ നൃപതേ ഉപദേക്ഷ്യതി തേ ഹിതമ്
ജലദേവൻ നിന്റെ ഗുരുവും, ശ്വശുരനും, നിനക്കു പ്രിയനുമാണ്. രാജാവേ, അവന്റെ അടുത്ത് പോയി ചോദിക്കൂ. അവൻ നിനക്ക് ഉപദേശം നൽകും.
യാജ്ഞവല്ക്യശ് ച ജനകോ രാജാനം വരുണം തദാ ഗത്വാ ചോചതുര് അവ്യഗ്രൌ മുക്തിമാര്ഗം യഥാക്രമമ്
യാജ്ഞവൽക്ക്യനും രാജാവായ ജനകനും അന്നവർ ജലദേവന്റെ അടുത്ത് പോയി, മനസ്സിൽ ആശങ്കയില്ലാതെ മോക്ഷമാർഗ്ഗം ക്രമമായി ചോദിച്ചു.
ദ്വിധാ തു സംസ്ഥിതാ മുക്തിഃ കര്മദ്വാരേ ഽപ്യ് അകര്മണി വേദേ ച നിശ്ചിതോ മാര്ഗഃ കര്മ ജ്യായോ ഹ്യ് അകര്മണഃ
മുക്തി രണ്ട് വഴികളിലൂടെയാണ് സിദ്ധിക്കുന്നത് — പ്രവൃത്തി വഴിയും പ്രവൃത്തി ഇല്ലാത്തതിലൂടെയും. ഈ മാർഗം വേദത്തിൽ വ്യക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. പ്രവൃത്തി ഇല്ലായ്മക്കാൾ പ്രവൃത്തി ഉത്തമമാണ്.
സര്വം ച കര്മണാ ബദ്ധം പുരുഷാര്ഥചതുഷ്ടയമ് അകര്മണൈവാപ്യത ഇതി മുക്തിമാര്ഗോ മൃഷോച്യതേ
മനുഷ്യന്റെ നാലു പ്രധാന ലക്ഷ്യങ്ങളും പ്രവൃത്തി കൊണ്ടാണ് ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്. അതിനാൽ, പ്രവൃത്തി ഇല്ലായ്മയിലൂടെയും മോക്ഷമാർഗം ഉണ്ടാകുന്നു എന്ന് പറയുന്നു.
കര്മണാ സര്വധാന്യാനി സേത്സ്യന്തി നൃപസത്തമ തസ്മാത് സര്വാത്മനാ കര്മ കര്തവ്യം വൈദികം നൃഭിഃ
പ്രവൃത്തിയാൽ എല്ലാ ഫലങ്ങളും ലഭിക്കും, രാജാവേ. അതുകൊണ്ട്, എല്ലാവരും മനസ്സോടെ വേദപ്രകാരമുള്ള പ്രവൃത്തി നിർവ്വഹിക്കണം.
തേന ഭുക്തിം ച മുക്തിം ച പ്രാപ്നുവന്തീഹ മാനവാഃ അകര്മണഃ കര്മ പുണ്യം കര്മ ചാപ്യ് ആശ്രമേഷു ച
അത് വഴി മനുഷ്യർക്ക് ഇഹലോക സൗഖ്യവും മോക്ഷവും ലഭിക്കുന്നു. പ്രവൃത്തിയുടെയും പ്രവൃത്തി ഇല്ലായ്മയുടെയും പുണ്യം ജീവിതത്തിന്റെ ഓരോ ഘട്ടങ്ങളിലും കാണാം.
ജാത്യാശ്രിതം ച രാജേന്ദ്ര തത്രാപി ശൃണു ധര്മവിത് ആശ്രമാണി ച ചത്വാരി കര്മദ്വാരാണി മാനദ
ജന്മം സംബന്ധിച്ചുള്ള കാര്യവും കേൾക്കൂ, ധർമ്മം അറിയുന്നവനേ. നാല് ആശ്രമങ്ങൾ ഉണ്ട്; അവയിലേക്ക് പ്രവേശിക്കാൻ പ്രവൃത്തി തന്നെ വഴി തന്നെയാണ്, മഹാരാജാവേ.
ചതുര്ണാമ് ആശ്രമാണാം ച ഗാര്ഹസ്ഥ്യം പുണ്യദം സ്മൃതമ് തസ്മാദ് ഭുക്തിശ് ച മുക്തിശ് ച ഭവതീതി മതിര് മമ
നാല് ആശ്രമങ്ങളിൽ ഗൃഹസ്ഥാശ്രമം ഏറ്റവും പുണ്യമുള്ളതാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ ഭോഗവും മോക്ഷവും അതിൽ നിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത് — ഇതാണ് എന്റെ അഭിപ്രായം.
ഏതച് ഛ്രുത്വാ തു ജനകോ യാജ്ഞവല്ക്യശ് ച ബുദ്ധിമാന് വരുണം പൂജയിത്വാ തു പുനര് വചനമ് ഊചതുഃ
ഇത് കേട്ട ശേഷം ജനകനും ബുദ്ധിമാനായ യാജ്ഞവൽക്ക്യനും വരുണനെ ആരാധിച്ച് വീണ്ടും ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
കോ ദേശഃ കിം ച തീര്ഥം സ്യാദ് ഭുക്തിമുക്തിപ്രദായകമ് തദ് വദസ്വ സുരശ്രേഷ്ഠ സര്വജ്ഞോ ഽസി നമോ ഽസ്തു തേ
ഭോഗവും മോക്ഷവും നൽകുന്ന ദേശവും തീർത്ഥവും ഏതാണ് എന്ന് ദയവായി പറഞ്ഞുതരിക, ദേവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ. നീ എല്ലാം അറിയുന്നവനാണ് — ഞങ്ങൾ നമസ്കരിക്കുന്നു.
പൃഥിവ്യാം ഭാരതം വര്ഷം ദണ്ഡകം തത്ര പുണ്യദമ് തസ്മിന് ക്ഷേത്രേ കൃതം കര്മ ഭുക്തിമുക്തിപ്രദം നൃണാമ്
ഭൂമിയിൽ ഭാരതം എന്ന ദേശം ഉണ്ട്; അതിൽ ദണ്ഡകം എന്ന സ്ഥലം ഏറ്റവും പുണ്യമുള്ളതാണ്. അവിടെ ചെയ്യുന്ന പ്രവൃത്തി മനുഷ്യർക്കു ഭോഗവും മോക്ഷവും നൽകുന്നു.
തീര്ഥാനാം ഗൌതമീ ഗങ്ഗാ ശ്രേഷ്ഠാ മുക്തിപ്രദാ നൃണാമ് തത്ര യജ്ഞേന ദാനേന ഭോഗാന് മുക്തിമ് അവാപ്സ്യതി
തീർത്ഥങ്ങളിൽ ഗൗതമീ ഗംഗയാണ് ഏറ്റവും ഉത്തമം, അത് മനുഷ്യർക്കു മോക്ഷം നൽകുന്നു. അവിടെ യാഗവും ദാനവും ചെയ്താൽ ഭോഗവും മോക്ഷവും ലഭിക്കും.
യാജ്ഞവല്ക്യശ് ച ജനകോ വാചം ശ്രുത്വാ ഹ്യ് അപാംപതേഃ വരുണേന ഹ്യ് അനുജ്ഞാതൌ സ്വപുരീം ജഗ്മതുസ് തദാ
യാജ്ഞവൽക്ക്യനും ജനകനും വരുണന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട ശേഷം, അവന്റെ അനുമതി വാങ്ങി സ്വന്തം നഗരത്തിലേക്ക് മടങ്ങി.
അശ്വമേധാദികം കര്മ ചകാര ജനകോ നൃപഃ യാജയാമ് ആസ വിപ്രേന്ദ്രോ യാജ്ഞവല്ക്യശ് ച തം നൃപമ്
ജനകമഹാരാജാവ് അശ്വമേധയാഗം പോലുള്ള യാഗങ്ങൾ നടത്തി; മഹാബ്രാഹ്മണനായ യാജ്ഞവൽക്ക്യൻ അവനുവേണ്ടി യാഗം നടത്തിച്ചു.
ഗങ്ഗാതീരം സമാശ്രിത്യ യജ്ഞാന് മുക്തിമ് അവാപ രാട് തഥാ ജനകരാജാനോ ബഹവസ് തത്ര കര്മണാ
ഗംഗയുടെ തീരത്ത് വസിച്ച് രാജാവ് യാഗങ്ങൾ നടത്തി മോക്ഷം നേടി. അങ്ങനെ തന്നെ, ജനകനാമം ഉള്ള അനേകം രാജാക്കന്മാർ അവിടെ പ്രവൃത്തിയിലൂടെ മോക്ഷം നേടി.
മുക്തിം പ്രാപുര് മഹാഭാഗാ ഗൌതമ്യാശ് ച പ്രസാദതഃ തതഃ പ്രഭൃതി തത് തീര്ഥം ജനസ്ഥാനേതി വിശ്രുതമ്
ഗൗതമിയുടെ കൃപകൊണ്ട് മഹാഭാഗ്യശാലികൾക്ക് മോക്ഷം ലഭിച്ചു. അതിനുശേഷം ആ തീർത്ഥം ജനസ്ഥാനം എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തമായി.