അന്വേഷയംസ് തു തം ജാരം ബിഡാലം ദദൃശേ മുനിഃ കോ ഭവാന് ഇതി തം പ്രാഹ ഭസ്മീകുര്യാം മൃഷാവദന്
അവൻ കാമുകനെ അന്വേഷിച്ചു, പൂച്ചയെ കണ്ടു; 'ആരാണ് നീ?' എന്ന് ചോദിച്ചു. അവൻ കള്ളമായി പറഞ്ഞു: 'ഞാൻ ചാരമായിപ്പോകട്ടെ'.
കൃതാഞ്ജലിപുടോ ഭൂത്വാ ചൈവമ് ആഹ ശചീപതിഃ ശചീഭര്താ പുരാം ഭേത്താ തപോധന പുരുഷ്ടുതഃ
കൈകൂപ്പി ആദരത്തോടെ ശചിയുടെ ഭർത്താവ് പറഞ്ഞു: 'ഞാൻ ശചിയുടെ ഭർത്താവും, നഗരങ്ങൾ തകർത്തവനും, മനുഷ്യർ പുകഴ്ത്തുന്നവനും, മഹാതപസ്സുകാരാ'.
മമേദം പാപമ് ആപന്നം സത്യമ് ഉക്തം മയാനഘ മഹദ്വിഗര്ഹിതം കര്മ കൃതവാന് അസ്മ്യ് അഹം മുനേ
'ഈ പാപം എന്നെ ബാധിച്ചു; ഞാൻ പറഞ്ഞത് സത്യമാണ്, പാപരഹിതനേ. ഞാൻ വലിയ അപകീർത്തിയുള്ള പ്രവൃത്തി ചെയ്തിരിക്കുന്നു, സന്യാസിനേ'.
സ്മരസായകനിര്ഭിന്നഹൃദയാഃ കിം ന കുര്വതേ ബ്രഹ്മന് മയി മഹാപാപേ ക്ഷമസ്വ കരുണാനിധേ
'ബ്രാഹ്മണനേ, കാമബാണം ഹൃദയത്തിൽ തുളഞ്ഞവരൊക്കെ എന്തും ചെയ്യുമല്ലോ. ഞാൻ വലിയ പാപിയാണെങ്കിലും, കരുണാസാഗരാ, എന്നെ ക്ഷമിക്കണേ'.
സന്തഃ കൃതാപരാധേ ഽപി ന രൌക്ഷ്യം ജാതു കുര്വതേ നിശമ്യ തദ് വചോ വിപ്രോ ഹരിമ് ആഹ രുഷാന്വിതഃ
'സദ്പുരുഷന്മാർ, അക്രമം സംഭവിച്ചാലും, ഒരിക്കലും കഠിനത കാണിക്കാറില്ല.' ആ വാക്കുകൾ കേട്ട്, സന്യാസി കോപത്തോടെ ഹരിയോട് പറഞ്ഞു.
ഭഗഭക്ത്യാ കൃതം പാപം സഹസ്രഭഗവാന് ഭവ താമ് അപ്യ് ആഹ മുനിഃ കോപാത് ത്വം ച ശുഷ്കനദീ ഭവ
'ഭഗഭക്തിയാൽ ചെയ്ത പാപം കൊണ്ടു, നീ സഹസ്രഭഗവാൻ ആകുക.' സന്യാസി കോപത്തോടെ പറഞ്ഞു: 'നീ ഉണങ്ങിയ നദിയായി മാറുക'.
തതഃ പ്രസാദയാമ് ആസ കഥയന്തീ തദാകൃതിമ്
അപ്പോൾ അവൾ ആ സംഭവങ്ങൾ വിശദീകരിച്ച്, ഭർത്താവിനെ മനസ്സിലാക്കാൻ ശ്രമിച്ചു.
മനസാപ്യ് അന്യപുരുഷം പാപിഷ്ഠാഃ കാമയന്തി യാഃ അക്ഷയാന് യാന്തി നരകാംസ് താസാം സര്വേ ഽപി പൂര്വജാഃ
മനസ്സിൽ പോലും മറ്റൊരു പുരുഷനെ ആഗ്രഹിക്കുന്ന പാപിനികൾ, അവരുടെയും അവരുടെ മുൻപക്കാർക്കും, അവസാനമില്ലാത്ത നരകങ്ങളിൽ പോകേണ്ടിവരും.
ഭൂത്വാ പ്രസന്നോ ഭഗവന്ന് അവധാരയ മദ്വചഃ തവ രൂപേണ ചാഗത്യ മാമ് അഗാത് സാക്ഷിണസ് ത്വ് ഇമേ
ഭഗവാനേ, സന്തോഷത്തോടെ എന്റെ വാക്കുകൾ മനസ്സിലാക്കണം. ഇവർ നിന്റെ രൂപം ധരിച്ച് സാക്ഷികളായി എന്റെ അടുത്ത് വന്നവരാണ്.
തഥേതി രക്ഷിണഃ പ്രോചുര് അഹല്യാ സത്യവാദിനീ ധ്യാനേനാപി മുനിര് ജ്ഞാത്വാ ശാന്തഃ പ്രാഹ പതിവ്രതാമ്
"അങ്ങനെയാകട്ടെ," എന്ന് രക്ഷകർ പറഞ്ഞു. സത്യം പറയുന്ന അഹല്യയും അതിൽ സമ്മതിച്ചു. ധ്യാനത്തിലൂടെ എല്ലാം അറിഞ്ഞ മുനി ശാന്തനായി ആ ഭക്തിപൂർവ്വം ഭർത്താവിനെ സേവിച്ച സ്ത്രീയോട് പറഞ്ഞു.
യദാ തു സംഗതാ ഭദ്രേ ഗൌതമ്യാ സരിദീശയാ നദീ ഭൂത്വാ പുനാ രൂപം പ്രാപ്സ്യസേ പ്രിയകൃന് മമ
ഭാഗ്യവതിയായവളേ, നീ ഗൗതമിയെന്ന നദിദേവിയുമായി ഒന്നിക്കുന്നപ്പോൾ, നീ ഒരു നദിയായി മാറും. പിന്നെ, എനിക്ക് പ്രിയമായവളേ, വീണ്ടും നിന്റെ രൂപം ലഭിക്കും.
ഇത്യ് ഋഷേര് വചനം ശ്രുത്വാ തഥാ ചക്രേ പതിവ്രതാ തയാ തു സംഗതാ ദേവ്യാ അഹല്യാ ഗൌതമപ്രിയാ
മുനിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട അഹല്യ ഭർത്താവിനോടുള്ള ഭക്തിയോടെ അതുപോലെ ചെയ്തു. അങ്ങനെ, ഗൗതമന് പ്രിയയായ അഹല്യ ദേവിയുമായി ഒന്നായി.
പുനസ് തദ് രൂപമ് അഭവദ് യന് മയാ നിര്മിതം പുരാ തതഃ കൃതാഞ്ജലിപുടഃ സുരരാട് പ്രാഹ ഗൌതമമ്
മുന്പ് ഞാൻ സൃഷ്ടിച്ച അതേ രൂപം അവൾക്ക് വീണ്ടും ലഭിച്ചു. അതിനുശേഷം, ദേവരാജാവ് കയ്യുകൂപ്പി ഗൗതമനോട് പറഞ്ഞു.
മാം പാഹി മുനിശാര്ദൂല പാപിഷ്ഠം ഗൃഹമ് ആഗതമ് പാദയോഃ പതിതം ദൃഷ്ട്വാ കൃപയാ പ്രാഹ ഗൌതമഃ
മുനിശ്രേഷ്ഠനേ, ഞാൻ ഏറ്റവും പാപിയായവൻ, നിന്റെ വീട്ടിൽ വന്നിരിക്കുന്നു. നിന്റെ കാലിൽ വീണിരിക്കുന്ന എന്നെ കണ്ട്, ഗൗതമൻ കരുണയോടെ പറഞ്ഞു.
ഗൌതമീം ഗച്ഛ ഭദ്രം തേ സ്നാനം കുരു പുരംദര ക്ഷണാന് നിര്ധൂതപാപസ് ത്വം സഹസ്രാക്ഷോ ഭവിഷ്യസി
ഗൗതമിയിലേക്കു പോവുക, നിനക്ക് ആശംസകൾ. പുരന്ദരാ, അവിടെ കുളിച്ചാൽ നിന്റെ പാപങ്ങൾ ഒരു ക്ഷണത്തിൽ അകന്നു നീ വീണ്ടും ആയിരം കണ്ണുള്ളവനാകും.
ഉഭയം വിസ്മയകരം ദൃഷ്ടവാന് അസ്മി നാരദ അഹല്യായാഃ പുനര്ഭാവം ശചീഭര്താ സഹസ്രദൃക്
നാരദാ, ഞാൻ ഈ രണ്ട് അത്ഭുതകരമായ സംഭവങ്ങളും കണ്ടു: അഹല്യയുടെ പുനർജനവും ശചീഭർത്താവായ ആയിരം കണ്ണുള്ളവനെയും.
തതഃ പ്രഭൃതി തത് തീര്ഥമ് അഹല്യാസംഗമം ശുഭമ് ഇന്ദ്രതീര്ഥമ് ഇതി ഖ്യാതം സര്വകാമപ്രദം നൃണാമ്
അന്ന് മുതൽ അഹല്യയുടെ സംഗമം നടന്ന ആ പുണ്യസ്ഥലം ഇന്ദ്രതീർഥം എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമായി. അതു മനുഷ്യർക്കു എല്ലാ ഇഷ്ടങ്ങളും നൽകുന്നതായാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.
തസ്മാദ് അപ്യ് അപരം തീര്ഥം ജനസ്ഥാനമ് ഇതി ശ്രുതമ് ചതുര്യോജനവിസ്തീര്ണം സ്മരണാന് മുക്തിദം നൃണാമ്
അതിനു ശേഷം മറ്റൊരു തീർഥം ഉണ്ട്, ജനസ്ഥാനം എന്നാണത് അറിയപ്പെടുന്നത്. നാലു യോജന വീതിയുള്ളതും, അതിനെ ഓർക്കുന്നതു മാത്രം മനുഷ്യരെ മോക്ഷത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നതുമാണ്.
വൈവസ്വതാന്വയേ ജാതോ രാജാഭൂജ് ജനകഃ പുരാ സോ ഽപാംപതേസ് തു തനുജാമ് ഉപയേമേ ഗുണാര്ണവാമ്
വൈവസ്വതന്റെ വംശത്തിൽ ജനക എന്ന രാജാവ് ജനിച്ചു. ആ രാജാവ് ജലദേവന്റെ ഗുണസമ്പന്നയായ പുത്രിയെ വിവാഹം ചെയ്തു.
ധര്മാര്ഥകാമമോക്ഷാണാം ജനകാം ജനകോ നൃപഃ അനുരൂപഗുണത്വാച് ച തസ്യ ഭാര്യാ ഗുണാര്ണവാ
ധർമ്മം, സമ്പത്ത്, കാമം, മോക്ഷം എന്നിവയുടെ ആധാരമായിരുന്നു രാജാവ് ജനക. അവന്റെ ഭാര്യ ഗുണാർണവാ, അവനോടു തുല്യഗുണമുള്ളവളായിരുന്നു.
യാജ്ഞവല്ക്യശ് ച വിപ്രേന്ദ്രസ് തസ്യ രാജ്ഞഃ പുരോഹിതഃ തമ് അപൃച്ഛന് നൃപശ്രേഷ്ഠോ യാജ്ഞവല്ക്യം പുരോഹിതമ്
യാജ്ഞവൽക്ക്യൻ എന്ന ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠൻ ആ രാജാവിന്റെ പുരോഹിതനായിരുന്നു. രാജാവായ ജനകൻ തന്റെ പുരോഹിതനായ യാജ്ഞവൽക്ക്യനോട് ചോദിച്ചു.
ഭുക്തിമുക്തീ ഉഭേ ശ്രേഷ്ഠേ നിര്ണീതേ മുനിസത്തമൈഃ ദാസീദാസേഭതുരഗരഥാദ്യൈര് ഭുക്തിര് ഉത്തമാ
ഭോഗവും മോക്ഷവും രണ്ടും മഹർഷിമാരാൽ ശ്രേഷ്ഠമായവയാണെന്ന് തീരുമാനിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. ദാസി, ദാസൻ, ആന, കുതിര, രഥം എന്നിവയോടൊപ്പം ഉള്ള ഭോഗം ഏറ്റവും ഉത്തമമാണ്.
കിംത്വ് അന്തവിരസാ ഭുക്തിര് മുക്തിര് ഏകാ നിരത്യയാ ഭുക്തേര് മുക്തിഃ ശ്രേഷ്ഠതമാ ഭുക്ത്യാ മുക്തിം കഥം വ്രജേത്
എന്നാൽ ഭോഗം നശ്വരവും, അവസാനം അസന്തോഷം തന്നെയാണ്. മോക്ഷം മാത്രമാണ് അതുല്യവും പരമവും. ഭോഗത്തേക്കാൾ മോക്ഷം ശ്രേഷ്ഠം. ഭോഗത്തിലൂടെ മോക്ഷം എങ്ങനെ ലഭിക്കും?
സര്വസങ്ഗപരിത്യാഗാന് മുക്തിപ്രാപ്തിഃ സുദുഃഖതഃ തദ് ബ്രൂഹി ദ്വിജശാര്ദൂല സുഖാന് മുക്തിഃ കഥം ഭവേത്
എല്ലാ ബന്ധങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ചാൽ മാത്രമേ മോക്ഷം ലഭിക്കൂ, അതും വളരെ പ്രയാസത്തോടെ. ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠനേ, എളുപ്പത്തിൽ മോക്ഷം നേടാൻ വഴി എന്താണെന്ന് ദയവായി പറയൂ.
അപാംപതിസ് തവ ഗുരുഃ ശ്വശുരഃ പ്രിയകൃത് തഥാ തം ഗത്വാ പൃച്ഛ നൃപതേ ഉപദേക്ഷ്യതി തേ ഹിതമ്
ജലദേവൻ നിന്റെ ഗുരുവും, ശ്വശുരനും, നിനക്കു പ്രിയനുമാണ്. രാജാവേ, അവന്റെ അടുത്ത് പോയി ചോദിക്കൂ. അവൻ നിനക്ക് ഉപദേശം നൽകും.
യാജ്ഞവല്ക്യശ് ച ജനകോ രാജാനം വരുണം തദാ ഗത്വാ ചോചതുര് അവ്യഗ്രൌ മുക്തിമാര്ഗം യഥാക്രമമ്
യാജ്ഞവൽക്ക്യനും രാജാവായ ജനകനും അന്നവർ ജലദേവന്റെ അടുത്ത് പോയി, മനസ്സിൽ ആശങ്കയില്ലാതെ മോക്ഷമാർഗ്ഗം ക്രമമായി ചോദിച്ചു.
ദ്വിധാ തു സംസ്ഥിതാ മുക്തിഃ കര്മദ്വാരേ ഽപ്യ് അകര്മണി വേദേ ച നിശ്ചിതോ മാര്ഗഃ കര്മ ജ്യായോ ഹ്യ് അകര്മണഃ
മുക്തി രണ്ട് വഴികളിലൂടെയാണ് സിദ്ധിക്കുന്നത് — പ്രവൃത്തി വഴിയും പ്രവൃത്തി ഇല്ലാത്തതിലൂടെയും. ഈ മാർഗം വേദത്തിൽ വ്യക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. പ്രവൃത്തി ഇല്ലായ്മക്കാൾ പ്രവൃത്തി ഉത്തമമാണ്.
സര്വം ച കര്മണാ ബദ്ധം പുരുഷാര്ഥചതുഷ്ടയമ് അകര്മണൈവാപ്യത ഇതി മുക്തിമാര്ഗോ മൃഷോച്യതേ
മനുഷ്യന്റെ നാലു പ്രധാന ലക്ഷ്യങ്ങളും പ്രവൃത്തി കൊണ്ടാണ് ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്. അതിനാൽ, പ്രവൃത്തി ഇല്ലായ്മയിലൂടെയും മോക്ഷമാർഗം ഉണ്ടാകുന്നു എന്ന് പറയുന്നു.
കര്മണാ സര്വധാന്യാനി സേത്സ്യന്തി നൃപസത്തമ തസ്മാത് സര്വാത്മനാ കര്മ കര്തവ്യം വൈദികം നൃഭിഃ
പ്രവൃത്തിയാൽ എല്ലാ ഫലങ്ങളും ലഭിക്കും, രാജാവേ. അതുകൊണ്ട്, എല്ലാവരും മനസ്സോടെ വേദപ്രകാരമുള്ള പ്രവൃത്തി നിർവ്വഹിക്കണം.
തേന ഭുക്തിം ച മുക്തിം ച പ്രാപ്നുവന്തീഹ മാനവാഃ അകര്മണഃ കര്മ പുണ്യം കര്മ ചാപ്യ് ആശ്രമേഷു ച
അത് വഴി മനുഷ്യർക്ക് ഇഹലോക സൗഖ്യവും മോക്ഷവും ലഭിക്കുന്നു. പ്രവൃത്തിയുടെയും പ്രവൃത്തി ഇല്ലായ്മയുടെയും പുണ്യം ജീവിതത്തിന്റെ ഓരോ ഘട്ടങ്ങളിലും കാണാം.