ഏകേന ഹയമേധേന തത്ര സ്നാനേന വാ പുനഃ സേത്സ്യന്തി തത്ര യജ്ഞാശ് ച ദശമേധാനി വാജിനഃ
'അവിടെ ഒരു അശ്വമേധയാഗം നടത്തുകയോ, അഥവാ അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുകയോ ചെയ്താൽ, പത്ത് അശ്വമേധയാഗങ്ങൾ വിജയകരമായി പൂർത്തിയാകും.'
തച് ഛ്രുത്വാ ഭൌവനോ രാജാ ഗൌതമീതീരമ് അഭ്യഗാത് കശ്യപേന സഹായേന ഹയമേധായ ദീക്ഷിതഃ
ഇത് കേട്ട ഭൗവനൻ രാജാവ്, കശ്യപനെ കൂട്ടായി എടുത്ത്, അശ്വമേധയാഗത്തിനായി ഗൗതമിയുടെ തീരം എത്തി.
തതഃ പ്രവൃത്തേ യജ്ഞേശേ ഹയമേധേ മഹാക്രതൌ സംപൂര്ണേ തു തദാ രാജാ പൃഥിവീം ദാതുമ് ഉദ്യതഃ
അവിടെ മഹത്തായ അശ്വമേധയാഗം ആരംഭിച്ച് വിജയകരമായി പൂർത്തിയാക്കിയ ശേഷം, രാജാവ് ഭൂമി ദാനം ചെയ്യാൻ തയ്യാറായി.
തതോ ഽന്തരിക്ഷേ വാഗ് ഉച്ചൈര് ഉവാച നൃപസത്തമമ് പൂജയിത്വാ സ്ഥിതം വിപ്രാന് ഋത്വിജോ ഽഥ സദസ്പതീന്
അപ്പോൾ, രാജാവ് ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും യാഗപുരോഹിതന്മാരെയും സദസ്സിലെ പ്രധാനികളെയും ആദരിച്ചപ്പോൾ, ആകാശത്തിൽ നിന്ന് ഒരു ശബ്ദം ഉയർന്നു.
പുരോധസേ കശ്യപായ സശൈലവനകാനനാമ് പൃഥിവീം ദാതുകാമേന ദത്തം സര്വം ത്വയാ നൃപ
'രാജാവേ, കശ്യപപുരോഹിതനു പർവതങ്ങളോടും കാടുകളോടും കൂടിയ ഭൂമി ദാനമായി നൽകാൻ നീ ആഗ്രഹിച്ചു; എന്നാൽ നീ എല്ലാം ഇതിനകം തന്നെ നൽകി കഴിഞ്ഞു.'
ഭൂമിദാനസ്പൃഹാം ത്യക്ത്വാ അന്നം ദേഹി മഹാഫലമ് നാന്നദാനസമം പുണ്യം ത്രിഷു ലോകേഷു വിദ്യതേ
'ഭൂമി ദാനം ചെയ്യാനുള്ള ആഗ്രഹം ഉപേക്ഷിച്ച്, അന്നം ദാനം ചെയ്യുക; അതാണ് മഹത്തായ ഫലം നൽകുന്നത്. മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും അന്നദാനത്തേക്കാൾ വലിയ പുണ്യം ഒന്നുമില്ല.'
വിശേഷതസ് തു ഗങ്ഗായാഃ ശ്രദ്ധയാ പുലിനേ മുനേ ത്വയാ തു ഹയമേധോ ഽയം കൃതഃ സബഹുദക്ഷിണഃ കൃതകൃത്യോ ഽസി ഭദ്രം തേ നാത്ര കാര്യാ വിചാരണാ
ഗംഗയുടെ തീരത്ത് വിശ്വാസത്തോടെ നീ നടത്തിയ ഈ അശ്വമേധയാഗം, ധാരാളം ദാനങ്ങളോടുകൂടി, നിന്റെ കടമ പൂർണ്ണമായിരിക്കുന്നു. നിനക്ക് എല്ലാ നന്മകളും നേരുന്നു; ഇനി ഇതിൽ കൂടുതൽ ആലോചന വേണ്ട.
തഥാപി ദാതുകാമം തം മഹീ പ്രോവാച ഭൌവനമ്
എന്നാലും, ദാനം നൽകാൻ ആഗ്രഹിച്ച ഭൗവനനോട് ഭൂമി സംസാരിച്ചു.
വിശ്വകര്മജ സാര്വഭൌമ മാ മാം ദേഹി പുനഃ പുനഃ നിമജ്ജേ ഽഹം സലിലസ്യ മധ്യേ തസ്മാന് ന ദീയതാമ്
വിശ്വകർമ്മയുടെ മകനായ സർവ്വഭൗമനേ, എന്നെ വീണ്ടും വീണ്ടും ദാനം ചെയ്യരുത്; ഞാൻ വീണ്ടും വെള്ളത്തിൽ മുങ്ങിപ്പോകുന്നു, അതിനാൽ എന്നെ ദാനം ചെയ്യേണ്ടതില്ല.
തതശ് ച ഭൌവനോ ഭീതഃ കിം ദേയമ് ഇതി ചാബ്രവീത് പുനശ് ചോവാച സാ പൃഥ്വീ ഭൌവനം ബ്രാഹ്മണൈര് വൃതമ്
അതിനുശേഷം ഭൗവനൻ ഭയപ്പെട്ട്, 'എന്താണ് ദാനം ചെയ്യേണ്ടത്?' എന്ന് ചോദിച്ചു. പിന്നെയും, ബ്രാഹ്മണന്മാർ ചുറ്റിയിരുന്ന ഭൂമി ഭൗവനനോട് പറഞ്ഞു.
തിലാ ഗാവോ ധനം ധാന്യം യത് കിംചിദ് ഗൌതമീതടേ സര്വം തദ് അക്ഷയം ദാനം കിം മാം ഭൌവന ദാസ്യസി
തിലം, പശു, ധനം, ധാന്യം—ഗൗതമിയുടെ തീരത്ത് എന്ത് ദാനം ചെയ്താലും അതൊക്കെ ക്ഷയിക്കാത്ത ദാനമാണ്; ഭൗവനനേ, നീ എന്നെ എന്താണ് ദാനം ചെയ്യാൻ പോകുന്നത്?
ഗങ്ഗാതീരം സമാശ്രിത്യ ഗ്രാസമ് ഏകം ദദാതി യഃ തേനാഹം സകലാ ദത്താ കിം മാം ഭൌവന ദാസ്യസി
ഗംഗയുടെ തീരത്ത് ഒരാൾ ഒറ്റ ഗ്രാസം പോലും ദാനം ചെയ്താൽ, അവനാൽ ഞാൻ മുഴുവനും ദാനം ചെയ്തതാകുന്നു; ഭൗവനനേ, നീ എന്നെ എന്താണ് ദാനം ചെയ്യാൻ പോകുന്നത്?
തദ് ഭുവോ വചനം ശ്രുത്വാ ഭൌവനഃ സാര്വഭൌവനഃ തഥേതി മത്വാ വിപ്രേഭ്യോ ഹ്യ് അന്നം പ്രാദാത് സുവിസ്തരമ്
ഭൂമിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട ഭൗവനൻ, സർവ്വഭൗമൻ, 'അങ്ങനെ തന്നെയാകട്ടെ' എന്ന് വിചാരിച്ച് ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ധാരാളം അന്നം നൽകി.
തതഃ പ്രഭൃതി തത് തീര്ഥം ദശാശ്വമേധികം വിദുഃ ദശാനാമ് അശ്വമേധാനാം ഫലം സ്നാനാദ് അവാപ്യതേ
അതു മുതൽ ആ തീർത്ഥം ദശാശ്വമേധികം എന്നറിയപ്പെട്ടു; അവിടെ കുളിച്ചാൽ പത്ത് അശ്വമേധയാഗങ്ങളുടെ ഫലം ലഭിക്കും.
പൈശാചം തീര്ഥമ് അപരം പൂജിതം ബ്രഹ്മവാദിഭിഃ തസ്യ സ്വരൂപം വക്ഷ്യാമി ഗൌതമ്യാ ദക്ഷിണേ തടേ
പൈശാചം എന്ന മറ്റൊരു തീർത്ഥം, വേദപാരായണർ ആദരിച്ചത്, അതിന്റെ സ്വഭാവം ഞാൻ പറയാം—ഗൗതമിയുടെ തെക്കേ കരയിൽ.
ഗിരിര് ബ്രഹ്മഗിരേഃ പാര്ശ്വേ അഞ്ജനോ നാമ നാരദ തസ്മിഞ് ശൈലേ മുനിവര ശാപഭ്രഷ്ടാ വരാപ്സരാ
ബ്രഹ്മഗിരിയുടെ അരികിൽ, നാരദാ, അഞ്ജന എന്ന പേരുള്ള ഒരു പർവ്വതമുണ്ട്; ആ പർവ്വതത്തിൽ, മഹർഷിയേ, ശാപം ലഭിച്ച ഒരു അപ്സരസ് വസിച്ചിരുന്നു.
അഞ്ജനാ നാമ തത്രാസീദ് ഉത്തമാങ്ഗേന വാനരീ കേസരീ നാമ തദ്ഭര്താ അദ്രികേതി തഥാപരാ
അവിടെ അഞ്ജന എന്ന പേരിൽ, ഉത്തമമായ ശരീരമുള്ള ഒരു വാനരസ്ത്രിയുണ്ടായിരുന്നു; അവളുടെ ഭർത്താവിന് കീശരി എന്നായിരുന്നു പേര്, മറ്റൊരാൾക്ക് അദ്രിക എന്നായിരുന്നു.
സാപി കേസരിണോ ഭാര്യാ ശാപഭ്രഷ്ടാ വരാപ്സരാ ഉത്തമാങ്ഗേന മാര്ജാരീ സാപ്യ് ആസ്തേ ഽഞ്ജനപര്വതേ
അവൾ കീശരിയുടെ ഭാര്യയും, ശാപം ലഭിച്ച ഒരു അപ്സരസും ആയിരുന്നു; ഉത്തമമായ ശരീരത്തിൽ ഒരു പൂച്ചയായി അഞ്ജനപർവ്വതത്തിൽ അവൾ താമസിച്ചു.
ദക്ഷിണാര്ണവമ് അഭ്യാഗാത് കേസരീ ലോകവിശ്രുതഃ ഏതസ്മിന്ന് അന്തരേ ഽഗസ്ത്യോ ഽഞ്ജനം പര്വതമ് അഭ്യഗാത്
ലോകത്തിൽ പ്രശസ്തനായ കീശരി തെക്കേ സമുദ്രത്തേക്ക് പോയി; അതിനിടയിൽ അഗസ്ത്യൻ അഞ്ജനപർവ്വതത്തിലെത്തിച്ചു.
അഞ്ജനാ ചാദ്രികാ ചൈവ അഗസ്ത്യമ് ഋഷിസത്തമമ് പൂജയാമ് ആസതുര് ഉഭേ യഥാന്യായം യഥാസുഖമ്
അഞ്ജനയും അദ്രികയും ചേർന്ന് അഗസ്ത്യ മഹർഷിയെ ആചാരപ്രകാരം സന്തോഷത്തോടെ ആരാധിച്ചു.
തതഃ പ്രസന്നോ ഭഗവാന് ആഹോഭേ വ്രിയതാം വരഃ തേ ആഹതുര് ഉഭേ ഽഗസ്ത്യം പുത്രൌ ദേഹി മുനീശ്വര
അപ്പോൾ സന്തുഷ്ടനായ ഭഗവാൻ ഇരുവർക്കും, 'ഒരു വരം തിരഞ്ഞെടുക്കൂ' എന്നു പറഞ്ഞു. ഇരുവരും അഗസ്ത്യനോടു, 'മഹർഷിയേ, ഞങ്ങൾക്ക് പുത്രന്മാർ നൽകണമേ' എന്നു അപേക്ഷിച്ചു.
സര്വേഭ്യോ ബലിനൌ ശ്രേഷ്ഠൌ സര്വലോകോപകാരകൌ തഥേത്യ് ഉക്ത്വാ മുനിശ്രേഷ്ഠോ ജഗാമാശാം സ ദക്ഷിണാമ്
എല്ലാവരിലും ശക്തരായ, ലോകങ്ങൾക്ക് ഉപകാരകരായ രണ്ടു പുത്രന്മാർ—'അങ്ങനെ തന്നെയാകട്ടെ' എന്ന് പറഞ്ഞ് മഹർഷി അഗസ്ത്യൻ തെക്കോട്ട് യാത്രയായി.
തതഃ കദാചിത് തേ കാലേ അഞ്ജനാ ചാദ്രികാ തഥാ ഗീതം നൃത്യം ച ഹാസ്യം ച കുര്വത്യൌ ഗിരിമൂര്ധനി
അതിനുശേഷം, ഒരു സമയത്ത്, അഞ്ജനയും അദ്രികയും പർവ്വതശിഖരത്തിൽ പാടിയും നൃത്തം ചെയ്തും ചിരിച്ചും ഇരുന്നു.
വായുശ് ച നിരൃതിശ് ചാപി തേ ദൃഷ്ട്വാ സസ്മിതൌ സുരൌ കാമാക്രാന്തധിയൌ ചോഭൌ തദാ സത്വരമ് ഈയതുഃ
വായുവും നിരൃതിയും, അവരെ ഇരുവരെയും ചിരിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നതുകണ്ട്, ആ ദേവന്മാർ, മനസ്സിൽ ആഗ്രഹം നിറഞ്ഞ്, വേഗത്തിൽ അവിടേക്ക് എത്തി.
ഭാര്യേ ഭവേതാമ് ഉഭയോര് ആവാം ദേവൌ വരപ്രദൌ തേ അപ്യ് ഊചതുര് അസ്ത്വ് ഏതദ് രേമാതേ ഗിരിമൂര്ധനി
ഭാര്യയും ഭർത്താവും ആയി ഞങ്ങൾ ഇരുവരും അനുഗ്രഹങ്ങൾ നൽകുന്നവരാകട്ടെ എന്ന് ദേവന്മാരോട് അപേക്ഷിച്ചു. അവർ അതിന് സമ്മതിച്ച്, പർവ്വതശിഖരത്തിൽ നിന്ന് അപ്രത്യക്ഷരായി.
അഞ്ജനായാം തഥാ വായോര് ഹനുമാന് സമജായത അദ്രികായാം ച നിരൃതേര് അദ്രിര് നാമ പിശാചരാട്
അങ്ങനെ അഞ്ജനയുടെയും വായുവിന്റെയും മകനായി ഹനുമാൻ ജനിച്ചു; അതുപോലെ അദ്രികയും നിരൃതിയും ചേർന്ന് അദ്രി എന്ന പിശാചുകളുടെ രാജാവിനെ പ്രസവിച്ചു.
പുനസ് തേ ആഹതുര് ഉഭേ പുത്രൌ ജാതൌ മുനേര് വരാത് ആവയോര് വികൃതം രൂപമ് ഉത്തമാങ്ഗേന ദൂഷിതമ്
പിന്നീട് അവർ രണ്ടുപേരും പറഞ്ഞു: മുനിയുടെ അനുഗ്രഹത്താൽ ഞങ്ങൾക്കു രണ്ടു മക്കൾ ജനിച്ചെങ്കിലും, ഞങ്ങളുടെ രൂപം വലിച്ചുമാറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു, തലയിൽ ദോഷം വന്നിരിക്കുന്നു.
ശാപാച് ഛചീപതേസ് തത്ര യുവാമ് ആജ്ഞാതുമ് അര്ഹഥഃ തതഃ പ്രോവാച ഭഗവാന് വായുശ് ച നിരൃതിസ് തഥാ
ശചീപതിയുടെ ശാപം മൂലം നിങ്ങൾ രണ്ടുപേരും ഇങ്ങനെ അറിയപ്പെടേണ്ടതുണ്ട്. അതിനുശേഷം ഭഗവാൻ വായുവും നിരൃതിയും അങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ഗൌതമ്യാം സ്നാനദാനാഭ്യാം ശാപമോക്ഷോ ഭവിഷ്യതി ഇത്യ് ഉക്ത്വാ താവ് ഉഭൌ പ്രീതൌ തത്രൈവാന്തരധീയതാമ്
ഗൗതമിയിൽ സ്നാനവും ദാനവും ചെയ്താൽ ശാപം മാറും. അങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ഇരുവരും സന്തോഷത്തോടെ അവിടത്തെത്തന്നെ അപ്രത്യക്ഷരായി.
തതോ ഽഞ്ജനാം സമാദായ അദ്രിഃ പൈശാചമൂര്തിമാന് ഭ്രാതുര് ഹനുമതഃ പ്രീത്യൈ സ്നാപയാമ് ആസ മാതരമ്
പിന്നീട് അദ്രി, പിശാചരൂപത്തിൽ, അഞ്ജനയെ കൂട്ടിക്കൊണ്ട് ഹനുമാന്റെ അമ്മയെ സ്നേഹത്താൽ സ്നാനം ചെയ്യിച്ചു.