തത്രാഭവന്ന് ഋഷിഗണാ ആര്ത്വിജ്യേ മഖമണ്ഡലേ യുഗപദ് ദശമേധാനി പ്രവൃത്താനി പുരോധസാ
അവിടെ, മഹർഷിമാരുടെ കൂട്ടങ്ങൾ യാഗവേദിയിൽ പുരോഹിതരായി പ്രവർത്തിച്ചു; പ്രധാന പുരോഹിതൻ ഒരുമിച്ച് പത്ത് അശ്വമേധയാഗങ്ങൾ ആരംഭിച്ചു.
പൂര്ണതാം നായയുസ് താനി ദൃഷ്ട്വാ ചിന്താപരോ നൃപഃ വിഹായ ദേവയജനം പുനര് അന്യത്ര താന് ക്രതൂന്
അവർ ആ യാഗങ്ങൾ വിജയകരമായി പൂർത്തിയാക്കി. എന്നാൽ ഇത് കണ്ട രാജാവ് വിഷമിച്ചു; ദേവതകൾക്കായുള്ള യാഗവേദി ഉപേക്ഷിച്ച്, മറ്റിടത്ത് വീണ്ടും ആ യാഗങ്ങൾ ആരംഭിച്ചു.
ഉപാക്രാമത് തഥാ തത്ര വിഘ്നദോഷാസ് തമ് ആയയുഃ ദൃഷ്ട്വാപൂര്ണാംസ് തതോ യജ്ഞാന് രാജാ ഗുരുമ് അഭാഷത
അവിടെയും യാഗം തുടങ്ങി; പക്ഷേ തടസ്സങ്ങളും ദോഷങ്ങളും ഉണ്ടായി. യാഗങ്ങൾ പൂർത്തിയാകാതെ പോയത് കണ്ട രാജാവ് തന്റെ ഗുരുവിനോട് പറഞ്ഞു.
ദേശദോഷാത് കാലദോഷാന് മമ ദോഷാത് തവാപി വാ പൂര്ണതാം നാപ്നുവന്തി സ്മ ദശമേധാനി വാജിനഃ
'സ്ഥലത്തിന്റെ ദോഷം, സമയത്തിന്റെ ദോഷം, എന്റെ അല്ലെങ്കിൽ നിങ്ങളുടെ ദോഷം കൊണ്ടാവാം, പത്ത് അശ്വമേധയാഗങ്ങൾ പൂർത്തിയാകാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.'
തതശ് ച ദുഃഖിതോ രാജാ കശ്യപേന പുരോധസാ ഗീഷ്പതേര് ഭ്രാതരം ജ്യേഷ്ഠം ഗത്വാ സംവര്തമ് ഊചതുഃ
അതിനുശേഷം, ദുഃഖിതനായ രാജാവും പുരോഹിതനായ കശ്യപനും ഗാനംപതിയുടെ മൂത്ത സഹോദരനായ സംവർത്തനെ സമീപിച്ചു, അവനോട് പറഞ്ഞു.
ഭഗവന് യുഗപത് കാര്യാണ്യ് അശ്വമേധാനി മാനദ ദശ സംപൂര്ണതാം യാന്തി തം ദേശം തം ഗുരും വദ
'ഭഗവനേ, ഒരുമിച്ച് നടത്തുന്ന പത്ത് അശ്വമേധയാഗങ്ങൾ എവിടെയാണ് വിജയകരമായി പൂർത്തിയാകുന്നത്? ആ സ്ഥലം, ആ ഗുരു ആരാണെന്ന് ദയവായി പറയൂ.'
തതോ ധ്യാത്വാ ഋഷിശ്രേഷ്ഠഃ സംവര്തോ ഭൌവനം തദാ അബ്രവീദ് ഗച്ഛ ബ്രഹ്മാണം ഗുരും ദേശം വദിഷ്യതി
അപ്പോൾ മഹർഷികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ സംവർത്തൻ ധ്യാനിച്ച് പറഞ്ഞു: 'നിങ്ങൾ ബ്രഹ്മാവിനെ സമീപിക്കൂ; ആ ഗുരു ആ സ്ഥലം നിങ്ങളോട് പറയും.'
ഭൌവനോ ഽപി മഹാപ്രാജ്ഞഃ കശ്യപേന മഹാത്മനാ ആഗത്യ മാമ് അബ്രവീച് ച ഗുരും ദേശാദികം ച യത്
ഭൗവനൻ എന്ന മഹാപണ്ഡിതനും മഹാത്മാവായ കശ്യപനും എന്നെ സമീപിച്ചു; ഗുരുവിനെയും സ്ഥലത്തെയും കുറിച്ചുള്ള കാര്യങ്ങൾ എല്ലാം എന്നോട് പറഞ്ഞു.
തതോ ഽഹമ് അബ്രവം പുത്ര ഭൌവനം കശ്യപം തഥാ ഗൌതമീം ഗച്ഛ രാജേന്ദ്ര സ ദേശഃ ക്രതുപുണ്യവാന്
അപ്പോൾ ഞാൻ എന്റെ പുത്രനായ ഭൗവനനോടും കശ്യപനോടും പറഞ്ഞു: 'നിങ്ങൾ ഗൗതമിയുടെ തീരം പോകൂ; രാജാധിരാജാ, ആ ദേശം യാഗപുണ്യത്തോടെ അനുഗ്രഹിച്ചിരിക്കുന്നു.'
അയമ് ഏവ ഗുരുഃ ശ്രേഷ്ഠഃ കശ്യപോ വേദപാരഗഃ ഗുരോര് അസ്യ പ്രസാദേന ഗൌതമ്യാശ് ച പ്രസാദതഃ
'അവിടെ വേദങ്ങളിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള കശ്യപൻ തന്നെയാണ് ശ്രേഷ്ഠഗുരു; അദ്ദേഹത്തിന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ, ഗൗതമിയുടെ പുണ്യത്താൽ നിങ്ങൾക്ക് അനുഗ്രഹം ലഭിക്കും.'
ഏകേന ഹയമേധേന തത്ര സ്നാനേന വാ പുനഃ സേത്സ്യന്തി തത്ര യജ്ഞാശ് ച ദശമേധാനി വാജിനഃ
'അവിടെ ഒരു അശ്വമേധയാഗം നടത്തുകയോ, അഥവാ അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുകയോ ചെയ്താൽ, പത്ത് അശ്വമേധയാഗങ്ങൾ വിജയകരമായി പൂർത്തിയാകും.'
തച് ഛ്രുത്വാ ഭൌവനോ രാജാ ഗൌതമീതീരമ് അഭ്യഗാത് കശ്യപേന സഹായേന ഹയമേധായ ദീക്ഷിതഃ
ഇത് കേട്ട ഭൗവനൻ രാജാവ്, കശ്യപനെ കൂട്ടായി എടുത്ത്, അശ്വമേധയാഗത്തിനായി ഗൗതമിയുടെ തീരം എത്തി.
തതഃ പ്രവൃത്തേ യജ്ഞേശേ ഹയമേധേ മഹാക്രതൌ സംപൂര്ണേ തു തദാ രാജാ പൃഥിവീം ദാതുമ് ഉദ്യതഃ
അവിടെ മഹത്തായ അശ്വമേധയാഗം ആരംഭിച്ച് വിജയകരമായി പൂർത്തിയാക്കിയ ശേഷം, രാജാവ് ഭൂമി ദാനം ചെയ്യാൻ തയ്യാറായി.
തതോ ഽന്തരിക്ഷേ വാഗ് ഉച്ചൈര് ഉവാച നൃപസത്തമമ് പൂജയിത്വാ സ്ഥിതം വിപ്രാന് ഋത്വിജോ ഽഥ സദസ്പതീന്
അപ്പോൾ, രാജാവ് ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും യാഗപുരോഹിതന്മാരെയും സദസ്സിലെ പ്രധാനികളെയും ആദരിച്ചപ്പോൾ, ആകാശത്തിൽ നിന്ന് ഒരു ശബ്ദം ഉയർന്നു.
പുരോധസേ കശ്യപായ സശൈലവനകാനനാമ് പൃഥിവീം ദാതുകാമേന ദത്തം സര്വം ത്വയാ നൃപ
'രാജാവേ, കശ്യപപുരോഹിതനു പർവതങ്ങളോടും കാടുകളോടും കൂടിയ ഭൂമി ദാനമായി നൽകാൻ നീ ആഗ്രഹിച്ചു; എന്നാൽ നീ എല്ലാം ഇതിനകം തന്നെ നൽകി കഴിഞ്ഞു.'
ഭൂമിദാനസ്പൃഹാം ത്യക്ത്വാ അന്നം ദേഹി മഹാഫലമ് നാന്നദാനസമം പുണ്യം ത്രിഷു ലോകേഷു വിദ്യതേ
'ഭൂമി ദാനം ചെയ്യാനുള്ള ആഗ്രഹം ഉപേക്ഷിച്ച്, അന്നം ദാനം ചെയ്യുക; അതാണ് മഹത്തായ ഫലം നൽകുന്നത്. മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും അന്നദാനത്തേക്കാൾ വലിയ പുണ്യം ഒന്നുമില്ല.'
വിശേഷതസ് തു ഗങ്ഗായാഃ ശ്രദ്ധയാ പുലിനേ മുനേ ത്വയാ തു ഹയമേധോ ഽയം കൃതഃ സബഹുദക്ഷിണഃ കൃതകൃത്യോ ഽസി ഭദ്രം തേ നാത്ര കാര്യാ വിചാരണാ
ഗംഗയുടെ തീരത്ത് വിശ്വാസത്തോടെ നീ നടത്തിയ ഈ അശ്വമേധയാഗം, ധാരാളം ദാനങ്ങളോടുകൂടി, നിന്റെ കടമ പൂർണ്ണമായിരിക്കുന്നു. നിനക്ക് എല്ലാ നന്മകളും നേരുന്നു; ഇനി ഇതിൽ കൂടുതൽ ആലോചന വേണ്ട.
തഥാപി ദാതുകാമം തം മഹീ പ്രോവാച ഭൌവനമ്
എന്നാലും, ദാനം നൽകാൻ ആഗ്രഹിച്ച ഭൗവനനോട് ഭൂമി സംസാരിച്ചു.
വിശ്വകര്മജ സാര്വഭൌമ മാ മാം ദേഹി പുനഃ പുനഃ നിമജ്ജേ ഽഹം സലിലസ്യ മധ്യേ തസ്മാന് ന ദീയതാമ്
വിശ്വകർമ്മയുടെ മകനായ സർവ്വഭൗമനേ, എന്നെ വീണ്ടും വീണ്ടും ദാനം ചെയ്യരുത്; ഞാൻ വീണ്ടും വെള്ളത്തിൽ മുങ്ങിപ്പോകുന്നു, അതിനാൽ എന്നെ ദാനം ചെയ്യേണ്ടതില്ല.
തതശ് ച ഭൌവനോ ഭീതഃ കിം ദേയമ് ഇതി ചാബ്രവീത് പുനശ് ചോവാച സാ പൃഥ്വീ ഭൌവനം ബ്രാഹ്മണൈര് വൃതമ്
അതിനുശേഷം ഭൗവനൻ ഭയപ്പെട്ട്, 'എന്താണ് ദാനം ചെയ്യേണ്ടത്?' എന്ന് ചോദിച്ചു. പിന്നെയും, ബ്രാഹ്മണന്മാർ ചുറ്റിയിരുന്ന ഭൂമി ഭൗവനനോട് പറഞ്ഞു.
തിലാ ഗാവോ ധനം ധാന്യം യത് കിംചിദ് ഗൌതമീതടേ സര്വം തദ് അക്ഷയം ദാനം കിം മാം ഭൌവന ദാസ്യസി
തിലം, പശു, ധനം, ധാന്യം—ഗൗതമിയുടെ തീരത്ത് എന്ത് ദാനം ചെയ്താലും അതൊക്കെ ക്ഷയിക്കാത്ത ദാനമാണ്; ഭൗവനനേ, നീ എന്നെ എന്താണ് ദാനം ചെയ്യാൻ പോകുന്നത്?
ഗങ്ഗാതീരം സമാശ്രിത്യ ഗ്രാസമ് ഏകം ദദാതി യഃ തേനാഹം സകലാ ദത്താ കിം മാം ഭൌവന ദാസ്യസി
ഗംഗയുടെ തീരത്ത് ഒരാൾ ഒറ്റ ഗ്രാസം പോലും ദാനം ചെയ്താൽ, അവനാൽ ഞാൻ മുഴുവനും ദാനം ചെയ്തതാകുന്നു; ഭൗവനനേ, നീ എന്നെ എന്താണ് ദാനം ചെയ്യാൻ പോകുന്നത്?
തദ് ഭുവോ വചനം ശ്രുത്വാ ഭൌവനഃ സാര്വഭൌവനഃ തഥേതി മത്വാ വിപ്രേഭ്യോ ഹ്യ് അന്നം പ്രാദാത് സുവിസ്തരമ്
ഭൂമിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട ഭൗവനൻ, സർവ്വഭൗമൻ, 'അങ്ങനെ തന്നെയാകട്ടെ' എന്ന് വിചാരിച്ച് ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ധാരാളം അന്നം നൽകി.
തതഃ പ്രഭൃതി തത് തീര്ഥം ദശാശ്വമേധികം വിദുഃ ദശാനാമ് അശ്വമേധാനാം ഫലം സ്നാനാദ് അവാപ്യതേ
അതു മുതൽ ആ തീർത്ഥം ദശാശ്വമേധികം എന്നറിയപ്പെട്ടു; അവിടെ കുളിച്ചാൽ പത്ത് അശ്വമേധയാഗങ്ങളുടെ ഫലം ലഭിക്കും.
പൈശാചം തീര്ഥമ് അപരം പൂജിതം ബ്രഹ്മവാദിഭിഃ തസ്യ സ്വരൂപം വക്ഷ്യാമി ഗൌതമ്യാ ദക്ഷിണേ തടേ
പൈശാചം എന്ന മറ്റൊരു തീർത്ഥം, വേദപാരായണർ ആദരിച്ചത്, അതിന്റെ സ്വഭാവം ഞാൻ പറയാം—ഗൗതമിയുടെ തെക്കേ കരയിൽ.
ഗിരിര് ബ്രഹ്മഗിരേഃ പാര്ശ്വേ അഞ്ജനോ നാമ നാരദ തസ്മിഞ് ശൈലേ മുനിവര ശാപഭ്രഷ്ടാ വരാപ്സരാ
ബ്രഹ്മഗിരിയുടെ അരികിൽ, നാരദാ, അഞ്ജന എന്ന പേരുള്ള ഒരു പർവ്വതമുണ്ട്; ആ പർവ്വതത്തിൽ, മഹർഷിയേ, ശാപം ലഭിച്ച ഒരു അപ്സരസ് വസിച്ചിരുന്നു.
അഞ്ജനാ നാമ തത്രാസീദ് ഉത്തമാങ്ഗേന വാനരീ കേസരീ നാമ തദ്ഭര്താ അദ്രികേതി തഥാപരാ
അവിടെ അഞ്ജന എന്ന പേരിൽ, ഉത്തമമായ ശരീരമുള്ള ഒരു വാനരസ്ത്രിയുണ്ടായിരുന്നു; അവളുടെ ഭർത്താവിന് കീശരി എന്നായിരുന്നു പേര്, മറ്റൊരാൾക്ക് അദ്രിക എന്നായിരുന്നു.
സാപി കേസരിണോ ഭാര്യാ ശാപഭ്രഷ്ടാ വരാപ്സരാ ഉത്തമാങ്ഗേന മാര്ജാരീ സാപ്യ് ആസ്തേ ഽഞ്ജനപര്വതേ
അവൾ കീശരിയുടെ ഭാര്യയും, ശാപം ലഭിച്ച ഒരു അപ്സരസും ആയിരുന്നു; ഉത്തമമായ ശരീരത്തിൽ ഒരു പൂച്ചയായി അഞ്ജനപർവ്വതത്തിൽ അവൾ താമസിച്ചു.
ദക്ഷിണാര്ണവമ് അഭ്യാഗാത് കേസരീ ലോകവിശ്രുതഃ ഏതസ്മിന്ന് അന്തരേ ഽഗസ്ത്യോ ഽഞ്ജനം പര്വതമ് അഭ്യഗാത്
ലോകത്തിൽ പ്രശസ്തനായ കീശരി തെക്കേ സമുദ്രത്തേക്ക് പോയി; അതിനിടയിൽ അഗസ്ത്യൻ അഞ്ജനപർവ്വതത്തിലെത്തിച്ചു.
അഞ്ജനാ ചാദ്രികാ ചൈവ അഗസ്ത്യമ് ഋഷിസത്തമമ് പൂജയാമ് ആസതുര് ഉഭേ യഥാന്യായം യഥാസുഖമ്
അഞ്ജനയും അദ്രികയും ചേർന്ന് അഗസ്ത്യ മഹർഷിയെ ആചാരപ്രകാരം സന്തോഷത്തോടെ ആരാധിച്ചു.