താഭ്യോ വാക്യം കൃത്തികാഭ്യഃ കാര്ത്തികേയോ ഽനുമന്യ ച ഗൌതമീം യാന്തു സര്വാശ് ച സ്നാത്വാപൂജ്യ മഹേശ്വരമ്
കാർത്തികേയൻ കാർത്തികകളുടെ വാക്ക് അംഗീകരിച്ച് പറഞ്ഞു: 'നിങ്ങൾ എല്ലാവരും ഗൗതമിയിലേക്കു പോയി, കുളിച്ച് മഹേശ്വരനെ ആരാധിക്കൂ.'
ഏഷ്യാമി ചാഹം തത്രൈവ യാസ്യാമി സുരമന്ദിരമ് തഥേത്യ് ഉക്ത്വാ കൃത്തികാശ് ച സ്നാത്വാ ഗങ്ഗാം ച ഗൌതമീമ്
'ഞാനും അവിടെ വരും, പിന്നെ ദേവലോകത്തേക്കു പോകും.' അങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, കാർത്തികകൾ ഗംഗയിലും ഗൗതമിയിലും കുളിച്ചു.
ദേവേശ്വരം ച സംപൂജ്യ കാര്ത്തികേയാനുശാസനാത് ദേവേശ്വരപ്രസാദേന പ്രയയുഃ സുരമന്ദിരമ്
ദേവേശ്വരനെ ആരാധിച്ച്, കാർത്തികേയന്റെ ഉപദേശപ്രകാരം ദേവേശ്വരന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ അവർ ദേവലോകത്തേക്കു പോയി.
തതഃ പ്രഭൃതി തത് തീര്ഥം കൃത്തികാതീര്ഥമ് ഉച്യതേ കാര്ത്തിക്യാം കൃത്തികായോഗേ തത്ര യഃ സ്നാനമ് ആചരേത്
അന്ന് മുതൽ ആ തീർത്ഥം 'കാർത്തികാ തീർത്ഥം' എന്നാണു വിളിക്കുന്നത്. കാർത്തിക നക്ഷത്രത്തിൽ, കാർത്തികയിൽ, അവിടെ കുളിക്കുന്നവൻ—
സര്വക്രതുഫലം പ്രാപ്യ രാജാ ഭവതി ധാര്മികഃ തത്തീര്ഥസ്മരണം വാപി യഃ കരോതി ശൃണോതി ച സര്വപാപവിനിര്മുക്തോ ദീര്ഘമ് ആയുര് അവാപ്നുയാത്
എല്ലാ യാഗഫലവും നേടി, ധാർമ്മികനായ രാജാവാകുന്നു. ആ തീർത്ഥം ഓർക്കുകയോ കേൾക്കുകയോ ചെയ്താലും, എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതനായി ദീർഘായുസ് ലഭിക്കും.
ദശാശ്വമേധികം തീര്ഥം തച് ഛൃണുഷ്വ മഹാമുനേ യസ്യ ശ്രവണമാത്രേണ ഹയമേധഫലം ലഭേത്
ദശാശ്വമേധികം എന്ന തീർത്ഥത്തെക്കുറിച്ച് കേൾക്കൂ, മഹാമുനീ. അതിന്റെ കഥ കേൾക്കുന്നതു കൊണ്ടു പോലും ഹയമേധയാഗഫലം കിട്ടും.
വിശ്വകര്മസുതഃ ശ്രീമാന് വിശ്വരൂപോ മഹാബലഃ തസ്യാപി പ്രഥമഃ പുത്രസ് തത്പുത്രോ ഭൌവനോ വിഭുഃ
വിശ്വകർമ്മയുടെ പുത്രനായ വിശ്വരൂപൻ മഹാശക്തിയുള്ളവനും മഹത്വമുള്ളവനും ആയിരുന്നു. അവന്റെ ആദ്യപുത്രൻ തന്നെയാണ് ഭൗവനൻ എന്ന മഹാശക്തൻ.
പുരോധാഃ കശ്യപസ് തസ്യ സര്വജ്ഞാനവിശാരദഃ തമ് അപൃച്ഛന് മഹാബാഹുര് ഭൌവനഃ സാര്വഭൌവനഃ
കശ്യപൻ അവന്റെ പുരോഹിതനായിരുന്നു, സർവ്വവിദ്യകളിലും പ്രാവീണ്യം ഉള്ളവൻ. ഭൗവനൻ, മഹാബലശാലിയായ രാജാവ്, അവനോട് ചോദിച്ചു.
യക്ഷ്യേ ഽഹം ഹയമേധൈശ് ച യുഗപദ് ദശഭിര് മുനേ ഇത്യ് അപൃച്ഛദ് ഗുരും വിപ്രം ക്വ യക്ഷ്യാമി സുരാന് ഇതി
ദശ അശ്വമേധയാഗങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് നടത്താൻ ആഗ്രഹിച്ച രാജാവ്, മഹർഷിയെ സമീപിച്ച്, 'ദേവന്മാർക്ക് എവിടെ യാഗം നടത്താം?' എന്ന് തന്റെ ഗുരുവായ ബ്രാഹ്മണനോട് ചോദിച്ചു.
സോ ഽവദദ് ദേവയജനം തത്ര തത്ര നൃപോത്തമ യത്ര യത്ര ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാഃ പ്രാവര്തന്ത മഹാക്രതൂന്
അപ്പോൾ ഗുരു പറഞ്ഞു: 'രാജാവേ, എവിടെയായാലും പ്രധാന ബ്രാഹ്മണന്മാർ വലിയ യാഗങ്ങൾ ആരംഭിച്ചിടത്താണ് ദേവതകൾക്ക് യജ്ഞവേദി ഒരുക്കേണ്ടത്.'
തത്രാഭവന്ന് ഋഷിഗണാ ആര്ത്വിജ്യേ മഖമണ്ഡലേ യുഗപദ് ദശമേധാനി പ്രവൃത്താനി പുരോധസാ
അവിടെ, മഹർഷിമാരുടെ കൂട്ടങ്ങൾ യാഗവേദിയിൽ പുരോഹിതരായി പ്രവർത്തിച്ചു; പ്രധാന പുരോഹിതൻ ഒരുമിച്ച് പത്ത് അശ്വമേധയാഗങ്ങൾ ആരംഭിച്ചു.
പൂര്ണതാം നായയുസ് താനി ദൃഷ്ട്വാ ചിന്താപരോ നൃപഃ വിഹായ ദേവയജനം പുനര് അന്യത്ര താന് ക്രതൂന്
അവർ ആ യാഗങ്ങൾ വിജയകരമായി പൂർത്തിയാക്കി. എന്നാൽ ഇത് കണ്ട രാജാവ് വിഷമിച്ചു; ദേവതകൾക്കായുള്ള യാഗവേദി ഉപേക്ഷിച്ച്, മറ്റിടത്ത് വീണ്ടും ആ യാഗങ്ങൾ ആരംഭിച്ചു.
ഉപാക്രാമത് തഥാ തത്ര വിഘ്നദോഷാസ് തമ് ആയയുഃ ദൃഷ്ട്വാപൂര്ണാംസ് തതോ യജ്ഞാന് രാജാ ഗുരുമ് അഭാഷത
അവിടെയും യാഗം തുടങ്ങി; പക്ഷേ തടസ്സങ്ങളും ദോഷങ്ങളും ഉണ്ടായി. യാഗങ്ങൾ പൂർത്തിയാകാതെ പോയത് കണ്ട രാജാവ് തന്റെ ഗുരുവിനോട് പറഞ്ഞു.
ദേശദോഷാത് കാലദോഷാന് മമ ദോഷാത് തവാപി വാ പൂര്ണതാം നാപ്നുവന്തി സ്മ ദശമേധാനി വാജിനഃ
'സ്ഥലത്തിന്റെ ദോഷം, സമയത്തിന്റെ ദോഷം, എന്റെ അല്ലെങ്കിൽ നിങ്ങളുടെ ദോഷം കൊണ്ടാവാം, പത്ത് അശ്വമേധയാഗങ്ങൾ പൂർത്തിയാകാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.'
തതശ് ച ദുഃഖിതോ രാജാ കശ്യപേന പുരോധസാ ഗീഷ്പതേര് ഭ്രാതരം ജ്യേഷ്ഠം ഗത്വാ സംവര്തമ് ഊചതുഃ
അതിനുശേഷം, ദുഃഖിതനായ രാജാവും പുരോഹിതനായ കശ്യപനും ഗാനംപതിയുടെ മൂത്ത സഹോദരനായ സംവർത്തനെ സമീപിച്ചു, അവനോട് പറഞ്ഞു.
ഭഗവന് യുഗപത് കാര്യാണ്യ് അശ്വമേധാനി മാനദ ദശ സംപൂര്ണതാം യാന്തി തം ദേശം തം ഗുരും വദ
'ഭഗവനേ, ഒരുമിച്ച് നടത്തുന്ന പത്ത് അശ്വമേധയാഗങ്ങൾ എവിടെയാണ് വിജയകരമായി പൂർത്തിയാകുന്നത്? ആ സ്ഥലം, ആ ഗുരു ആരാണെന്ന് ദയവായി പറയൂ.'
തതോ ധ്യാത്വാ ഋഷിശ്രേഷ്ഠഃ സംവര്തോ ഭൌവനം തദാ അബ്രവീദ് ഗച്ഛ ബ്രഹ്മാണം ഗുരും ദേശം വദിഷ്യതി
അപ്പോൾ മഹർഷികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ സംവർത്തൻ ധ്യാനിച്ച് പറഞ്ഞു: 'നിങ്ങൾ ബ്രഹ്മാവിനെ സമീപിക്കൂ; ആ ഗുരു ആ സ്ഥലം നിങ്ങളോട് പറയും.'
ഭൌവനോ ഽപി മഹാപ്രാജ്ഞഃ കശ്യപേന മഹാത്മനാ ആഗത്യ മാമ് അബ്രവീച് ച ഗുരും ദേശാദികം ച യത്
ഭൗവനൻ എന്ന മഹാപണ്ഡിതനും മഹാത്മാവായ കശ്യപനും എന്നെ സമീപിച്ചു; ഗുരുവിനെയും സ്ഥലത്തെയും കുറിച്ചുള്ള കാര്യങ്ങൾ എല്ലാം എന്നോട് പറഞ്ഞു.
തതോ ഽഹമ് അബ്രവം പുത്ര ഭൌവനം കശ്യപം തഥാ ഗൌതമീം ഗച്ഛ രാജേന്ദ്ര സ ദേശഃ ക്രതുപുണ്യവാന്
അപ്പോൾ ഞാൻ എന്റെ പുത്രനായ ഭൗവനനോടും കശ്യപനോടും പറഞ്ഞു: 'നിങ്ങൾ ഗൗതമിയുടെ തീരം പോകൂ; രാജാധിരാജാ, ആ ദേശം യാഗപുണ്യത്തോടെ അനുഗ്രഹിച്ചിരിക്കുന്നു.'
അയമ് ഏവ ഗുരുഃ ശ്രേഷ്ഠഃ കശ്യപോ വേദപാരഗഃ ഗുരോര് അസ്യ പ്രസാദേന ഗൌതമ്യാശ് ച പ്രസാദതഃ
'അവിടെ വേദങ്ങളിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള കശ്യപൻ തന്നെയാണ് ശ്രേഷ്ഠഗുരു; അദ്ദേഹത്തിന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ, ഗൗതമിയുടെ പുണ്യത്താൽ നിങ്ങൾക്ക് അനുഗ്രഹം ലഭിക്കും.'
ഏകേന ഹയമേധേന തത്ര സ്നാനേന വാ പുനഃ സേത്സ്യന്തി തത്ര യജ്ഞാശ് ച ദശമേധാനി വാജിനഃ
'അവിടെ ഒരു അശ്വമേധയാഗം നടത്തുകയോ, അഥവാ അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുകയോ ചെയ്താൽ, പത്ത് അശ്വമേധയാഗങ്ങൾ വിജയകരമായി പൂർത്തിയാകും.'
തച് ഛ്രുത്വാ ഭൌവനോ രാജാ ഗൌതമീതീരമ് അഭ്യഗാത് കശ്യപേന സഹായേന ഹയമേധായ ദീക്ഷിതഃ
ഇത് കേട്ട ഭൗവനൻ രാജാവ്, കശ്യപനെ കൂട്ടായി എടുത്ത്, അശ്വമേധയാഗത്തിനായി ഗൗതമിയുടെ തീരം എത്തി.
തതഃ പ്രവൃത്തേ യജ്ഞേശേ ഹയമേധേ മഹാക്രതൌ സംപൂര്ണേ തു തദാ രാജാ പൃഥിവീം ദാതുമ് ഉദ്യതഃ
അവിടെ മഹത്തായ അശ്വമേധയാഗം ആരംഭിച്ച് വിജയകരമായി പൂർത്തിയാക്കിയ ശേഷം, രാജാവ് ഭൂമി ദാനം ചെയ്യാൻ തയ്യാറായി.
തതോ ഽന്തരിക്ഷേ വാഗ് ഉച്ചൈര് ഉവാച നൃപസത്തമമ് പൂജയിത്വാ സ്ഥിതം വിപ്രാന് ഋത്വിജോ ഽഥ സദസ്പതീന്
അപ്പോൾ, രാജാവ് ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും യാഗപുരോഹിതന്മാരെയും സദസ്സിലെ പ്രധാനികളെയും ആദരിച്ചപ്പോൾ, ആകാശത്തിൽ നിന്ന് ഒരു ശബ്ദം ഉയർന്നു.
പുരോധസേ കശ്യപായ സശൈലവനകാനനാമ് പൃഥിവീം ദാതുകാമേന ദത്തം സര്വം ത്വയാ നൃപ
'രാജാവേ, കശ്യപപുരോഹിതനു പർവതങ്ങളോടും കാടുകളോടും കൂടിയ ഭൂമി ദാനമായി നൽകാൻ നീ ആഗ്രഹിച്ചു; എന്നാൽ നീ എല്ലാം ഇതിനകം തന്നെ നൽകി കഴിഞ്ഞു.'
ഭൂമിദാനസ്പൃഹാം ത്യക്ത്വാ അന്നം ദേഹി മഹാഫലമ് നാന്നദാനസമം പുണ്യം ത്രിഷു ലോകേഷു വിദ്യതേ
'ഭൂമി ദാനം ചെയ്യാനുള്ള ആഗ്രഹം ഉപേക്ഷിച്ച്, അന്നം ദാനം ചെയ്യുക; അതാണ് മഹത്തായ ഫലം നൽകുന്നത്. മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും അന്നദാനത്തേക്കാൾ വലിയ പുണ്യം ഒന്നുമില്ല.'
വിശേഷതസ് തു ഗങ്ഗായാഃ ശ്രദ്ധയാ പുലിനേ മുനേ ത്വയാ തു ഹയമേധോ ഽയം കൃതഃ സബഹുദക്ഷിണഃ കൃതകൃത്യോ ഽസി ഭദ്രം തേ നാത്ര കാര്യാ വിചാരണാ
ഗംഗയുടെ തീരത്ത് വിശ്വാസത്തോടെ നീ നടത്തിയ ഈ അശ്വമേധയാഗം, ധാരാളം ദാനങ്ങളോടുകൂടി, നിന്റെ കടമ പൂർണ്ണമായിരിക്കുന്നു. നിനക്ക് എല്ലാ നന്മകളും നേരുന്നു; ഇനി ഇതിൽ കൂടുതൽ ആലോചന വേണ്ട.
തഥാപി ദാതുകാമം തം മഹീ പ്രോവാച ഭൌവനമ്
എന്നാലും, ദാനം നൽകാൻ ആഗ്രഹിച്ച ഭൗവനനോട് ഭൂമി സംസാരിച്ചു.
വിശ്വകര്മജ സാര്വഭൌമ മാ മാം ദേഹി പുനഃ പുനഃ നിമജ്ജേ ഽഹം സലിലസ്യ മധ്യേ തസ്മാന് ന ദീയതാമ്
വിശ്വകർമ്മയുടെ മകനായ സർവ്വഭൗമനേ, എന്നെ വീണ്ടും വീണ്ടും ദാനം ചെയ്യരുത്; ഞാൻ വീണ്ടും വെള്ളത്തിൽ മുങ്ങിപ്പോകുന്നു, അതിനാൽ എന്നെ ദാനം ചെയ്യേണ്ടതില്ല.
തതശ് ച ഭൌവനോ ഭീതഃ കിം ദേയമ് ഇതി ചാബ്രവീത് പുനശ് ചോവാച സാ പൃഥ്വീ ഭൌവനം ബ്രാഹ്മണൈര് വൃതമ്
അതിനുശേഷം ഭൗവനൻ ഭയപ്പെട്ട്, 'എന്താണ് ദാനം ചെയ്യേണ്ടത്?' എന്ന് ചോദിച്ചു. പിന്നെയും, ബ്രാഹ്മണന്മാർ ചുറ്റിയിരുന്ന ഭൂമി ഭൗവനനോട് പറഞ്ഞു.