നാപരാധം സ്മരാമ്യ് അസ്യ ധര്മബുദ്ധിം സ്ഥിരാം കുരു ഗുരുര് അഗ്നിര് ദ്വിജാതീനാം വര്ണാനാം ബ്രാഹ്മണോ ഗുരുഃ
അവനിൽ ഞാൻ ഒരു കുറ്റവും ഓർക്കുന്നില്ല; നീ ധർമ്മത്തിൽ മനസ്സു ഉറപ്പിക്കുക. ദ്വിജന്മാർക്കു ഗുരു അഗ്നിയാണ്; വർണ്ണങ്ങളിൽ ബ്രാഹ്മണൻ ഗുരുവാണ്.
പതിര് ഏവ ഗുരുഃ സ്ത്രീണാം സര്വസ്യാഭ്യാഗതോ ഗുരുഃ അഭ്യാഗതമ് അനുപ്രാപ്തം വചനൈസ് തോഷയന്തി യേ
സ്ത്രീകൾക്കു ഭർത്താവാണ് ഗുരു; എല്ലാവർക്കും അതിഥിയാണ് ഗുരു. വാക്കുകൾകൊണ്ട് വന്ന അതിഥിയെ സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നവരെയാണ് പ്രശംസിക്കുന്നത്.
തേഷാം വാഗീശ്വരീ ദേവീ തൃപ്താ ഭവതി നിശ്ചിതമ് തസ്യാന്നസ്യ പ്രദാനേന ശക്രസ് തൃപ്തിമ് അവാപ്നുയാത്
അവർക്കു വാഗ്ദേവി തീർച്ചയായും തൃപ്തിയാകുന്നു. അത്തരം ഒരാള്ക്ക് അന്നം കൊടുത്താൽ പോലും ഇന്ദ്രൻ തൃപ്തി നേടും.
പിതരഃ പാദശൌചേന അന്നാദ്യേന പ്രജാപതിഃ തസ്യോപചാരാദ് വൈ ലക്ഷ്മീര് വിഷ്ണുനാ പ്രീതിമ് ആപ്നുയാത്
പിതാക്കന്മാർക്ക് കാലുകൾ കഴുകുന്നതിലൂടെ, പ്രജാപതിക്ക് അന്നവും പാനീയവുംകൊണ്ട് തൃപ്തി ലഭിക്കുന്നു; അങ്ങനെ സേവനം ചെയ്താൽ ലക്ഷ്മി വിഷ്ണുവിൽ സന്തോഷം പ്രാപിക്കും.
ശയനേ സര്വദേവാസ് തു തസ്മാത് പൂജ്യതമോ ഽതിഥിഃ അഭ്യാഗതമ് അനുശ്രാന്തം സൂര്യോഢം ഗൃഹമ് ആഗതമ് തം വിദ്യാദ് ദേവരൂപേണ സര്വക്രതുഫലോ ഹ്യ് അസൌ
പല ദേവതകളും കിടക്കയിൽ സന്നിഹിതരാണ്; അതിനാൽ അതിഥിയാണ് ഏറ്റവും ആദരണീയൻ. സൂര്യൻ അസ്തമിക്കുന്നപ്പോൾ ക്ഷീണിച്ച് വീട്ടിൽ എത്തുന്ന അതിഥിയെ ദേവരൂപത്തിൽ അറിയണം; അവൻ എല്ലാ യാഗഫലത്തിന്റെയും സാക്ഷിയാണ്.
അഭ്യാഗതം ശ്രാന്തമ് അനുവ്രജന്തി ദേവാശ് ച സര്വേ പിതരോ ഽഗ്നയശ് ച തസ്മിന് ഹി തൃപ്തേ മുദമ് ആപ്നുവന്തി ഗതേ നിരാശേ ഽപി ച തേ നിരാശാഃ
ക്ഷീണിച്ച് വന്ന അതിഥിയെ എല്ലാ ദേവതകളും പിതാക്കന്മാരും അഗ്നികളും അനുഗമിക്കുന്നു; അവൻ തൃപ്തനായാൽ അവർ സന്തോഷിക്കുന്നു, അവൻ നിരാശനായി പോയാൽ അവർക്കും നിരാശയാകും.
തസ്മാത് സര്വാത്മനാ കാന്ത ദുഃഖം ത്യക്ത്വാ ശമം വ്രജ കൃത്വാ തിഷ്ഠ ശുഭാം ബുദ്ധിം ധര്മകൃത്യം സമാചര
അതിനാൽ, പ്രിയേ, മുഴുവൻ മനസ്സും ഉപയോഗിച്ച് ദുഃഖം ഉപേക്ഷിച്ച് ശാന്തി പ്രാപിക്കണം; മനസ്സു ശുദ്ധമായി സൂക്ഷിച്ച് ധർമ്മകൃത്യങ്ങൾ നിർവഹിക്കണം.
ഉപകാരോ ഽപകാരശ് ച പ്രവരാവ് ഇതി സംമതൌ ഉപകാരിഷു സര്വോ ഽപി കരോത്യ് ഉപകൃതിം പുനഃ
സഹായവും ദോഷവും രണ്ടും ഉത്തമം എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു; സഹായിച്ചവർക്കു എല്ലാവരും വീണ്ടും സഹായം ചെയ്യാറുണ്ട്.
അപകാരിഷു യഃ സാധുഃ പുണ്യഭാക് സ ഉദാഹൃതഃ
ദോഷം ചെയ്തവർക്കും നന്മ ചെയ്യുന്നത് സത്പുരുഷനാണ്; അത്തരം ആളാണ് പുണ്യം നേടുന്നത്.
ആവയോര് അനുരൂപം ച ത്വയോക്തം സാധു മന്യസേ കിംതു വക്തവ്യമ് അപ്യ് അസ്തി തച് ഛൃണുഷ്വ വരാനനേ
നമുക്ക് അനുയോജ്യമായി നീ പറഞ്ഞത് ഞാൻ നല്ലതാണെന്ന് കരുതുന്നു; എങ്കിലും പറയേണ്ടത് ഉണ്ട്—അത് കേൾക്കു, മനോഹരമുഖിയേ.
സഹസ്രം ഭരതേ കശ്ചിച് ഛതമ് അന്യോ ദശാപരഃ ആത്മാനം ച സുഖേനാന്യോ വയം കഷ്ടോദരംഭരാഃ
ചിലർ ആയിരം ഭാരങ്ങൾ ചുമക്കുന്നു, മറ്റുള്ളവർ നൂറ്, ചിലർ പത്ത് മാത്രം; ചിലർ എളുപ്പത്തിൽ തങ്ങളെത്തന്നെ പോഷിക്കുന്നു, ഞങ്ങൾക്കോ വയറിന്റെ ഭാരമേ കൂടുതലുള്ളത്.
ഗര്തധാന്യധനാഃ കേചിത് കുശൂലധനിനോ ഽപരേ ഘടക്ഷിപ്തധനാഃ കേചിച് ചഞ്ചുക്ഷിപ്തധനാ വയമ്
ചിലർക്കു കുഴിയിൽ ധാന്യവും ധനവും ഉണ്ട്, മറ്റുള്ളവർക്ക് കറ്റകളിൽ; ചിലർക്ക് മടക്കളിൽ, ഞങ്ങൾക്കോ ചുണ്ടിൽ സൂക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നതാണ്.
പൂജയാമി കഥം ശ്രാന്തമ് അഭ്യാഗതമ് ഇമം ശുഭേ
ഈ ക്ഷീണിച്ചെത്തിയ അതിഥിയെ എങ്ങനെ ആദരിക്കാമെന്നു പറയൂ, ഭദ്രയേ?
അഗ്നിര് ആപഃ ശുഭാ വാണീ തൃണകാഷ്ഠാദികം ച യത് ഏതദ് അപ്യ് അര്ഥിനേ ദേയം ശീതാര്തോ ലുബ്ധകസ് ത്വ് അയമ്
അഗ്നി, വെള്ളം, ശുഭവാക്കുകൾ, പുല്ല്, കട്ട, ഇവയൊക്കെ ആവശ്യപ്പെട്ടവർക്കു നൽകണം; ഈ വേട്ടക്കാരൻ തണുപ്പിൽ പീഡിതനാണ്.
ഏതച് ഛ്രുത്വാ പ്രിയാവാക്യം വൃക്ഷമ് ആരുഹ്യ പക്ഷിരാട് ആലോകയാമ് ആസ തദാ വഹ്നിം ദൂരം ദദര്ശ ഹ
ഈ സ്നേഹപൂർവ്വമായ വാക്കുകൾ കേട്ടു, പക്ഷിരാജാവ് വൃക്ഷത്തിൽ കയറി ചുറ്റും നോക്കി, അകലെ അഗ്നി കണ്ടു.
സ തു ഗത്വാ വഹ്നിദേശം ചഞ്ചുനോല്മുകമ് ആഹരത് പുരോ ഽഗ്നിം ജ്വാലയാമ് ആസ ലുബ്ധകസ്യ കപോതകഃ
അവൻ അഗ്നിയുള്ള സ്ഥലത്ത് പോയി, ചുണ്ടിൽ കത്തുന്ന കഷണം കൊണ്ടുവന്നു, വേട്ടക്കാരന്റെ മുന്നിൽ അഗ്നി തെളിച്ചു, ആ ചെറുകപോതൻ.
ശുഷ്കകാഷ്ഠാനി പര്ണാനി തൃണാനി ച പുനഃ പുനഃ അഗ്നൌ നിക്ഷേപയാമ് ആസ നിശീഥേ സ കപോതരാട്
അവിടെയുള്ള കപോതരാജാവ് വീണ്ടും വീണ്ടും ഉണക്കിയ മരം, ഇലകളും പുല്ലും അഗ്നിയിൽ ഇടുകയായിരുന്നു, അർദ്ധരാത്രിയിൽ.
തമ് അഗ്നിം ജ്വലിതം ദൃഷ്ട്വാ ലുബ്ധകഃ ശീതദുഃഖിതഃ അവശാനി സ്വകാങ്ഗാനി പ്രതാപ്യ സുഖമ് ആപ്തവാന്
അഗ്നി കത്തുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ, തണുപ്പിൽ വേദനിച്ചിരുന്ന വേട്ടക്കാരൻ തന്റെ ക്ഷീണിച്ച അവയവങ്ങൾ ചൂടാക്കി ആശ്വാസം നേടി.
ക്ഷുധാഗ്നിനാ ദഹ്യമാനം വ്യാധം ദൃഷ്ട്വാ കപോതകീ മാ മുഞ്ചസ്വ മഹാഭാഗ ഇതി ഭര്താരമ് അബ്രവീത്
അന്നഭാവം കൊണ്ട് വേദനിക്കുന്ന വേട്ടക്കാരനെ കണ്ട കപോതകി ഭർത്താവിനോട് പറഞ്ഞു: 'മഹാഭാഗാ, എന്നെ വിട്ടയക്കരുത്.'
സ്വശരീരേണ ദുഃഖാര്തം ലുബ്ധകം പ്രീണയാമി തമ് ഇഷ്ടാതിഥീനാം യേ ലോകാസ് താംസ് ത്വം പ്രാപ്നുഹി സുവ്രത
എന്റെ ശരീരംകൊണ്ട് ഈ ദുഃഖിതനായ വേട്ടക്കാരനെ സന്തോഷിപ്പിക്കാം; ഇഷ്ടാതിഥികൾക്ക് ലഭിക്കുന്ന ലോകങ്ങൾ നീയുമാണ് നേടേണ്ടത്, സുവ്രത.
മയി തിഷ്ഠതി നൈവായം തവ ധര്മോ വിധീയതേ ഇഷ്ടാതിഥിര് ഭവാമീഹ അനുജാനീഹി മാം ശുഭേ
ഞാൻ ഇവിടെ ഇരിക്കുന്നതുകൊണ്ട് നിന്റെ കര്ത്തവ്യം പൂര്ത്തിയാകുന്നില്ല; ഇവിടെ ഞാൻ അതിഥിയാകുന്നു, എന്നെ അനുമതിയ്ക്കണം, ശുഭേ.
ഇത്യ് ഉക്ത്വാഗ്നിം ത്രിര് ആവര്ത്യ സ്മരന് ദേവം ചതുര്ഭുജമ് വിശ്വാത്മകം മഹാവിഷ്ണും ശരണ്യം ഭക്തവത്സലമ്
അവൾ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, അഗ്നിയെ മൂന്നു പ്രാവശ്യം ചുറ്റി, സർവ്വാത്മാവായ മഹാവിഷ്ണുവിനെ, ഭക്തവത്സലനായ രക്ഷകനെ ഓർത്തു.
യഥാസുഖം ജുഷസ്വേതി വദന്ന് അഗ്നിം തഥാവിശത് തം ദൃഷ്ട്വാഗ്നൌ ക്ഷിപ്തജീവം ലുബ്ധകോ വാക്യമ് അബ്രവീത്
'നിനക്ക് ഇഷ്ടമുള്ളപോലെ ആസ്വദിക്കൂ' എന്ന് പറഞ്ഞ് അവൾ അഗ്നിയിൽ കയറി; അവളെ അഗ്നിയിൽ ജീവൻ അർപ്പിക്കുന്നതു കണ്ട വേട്ടക്കാരൻ പറഞ്ഞു.
അഹോ മാനുഷദേഹസ്യ ധിഗ് ജീവിതമ് ഇദം മമ യദ് ഇദം പക്ഷിരാജേന മദര്ഥേ സാഹസം കൃതമ്
ഹാ, മനുഷ്യശരീരത്തിന് ഈ ജീവൻ എത്ര ലജ്ജാകരം! പക്ഷിരാജാവ് എന്റെ خاطرം ഇങ്ങനൊരു ധൈര്യപ്രവർത്തി ചെയ്തു.
ഏവം ബ്രുവന്തം തം ലുബ്ധം പക്ഷിണീ വാക്യമ് അബ്രവീത്
അങ്ങനെ പറയുന്ന വേട്ടക്കാരനോട് ആ കപോതകി വാക്ക് പറഞ്ഞു.
മാം ത്വം മുഞ്ച മഹാഭാഗ ദൂരം യാത്യ് ഏഷ മേ പതിഃ
മഹാഭാഗാ, എന്നെ വിട്ടയക്കൂ; എന്റെ ഭർത്താവ് ദൂരെയ്ക്ക് പോകുന്നു.
തസ്യാസ് തദ് വചനം ശ്രുത്വാ പഞ്ജരസ്ഥാം കപോതകീമ് ലുബ്ധകോ മോചയാമ് ആസ തരസാ ഭീതവത് തദാ
അവളുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട വേട്ടക്കാരൻ ഭയത്താൽ നിറഞ്ഞ്, പഞ്ചരത്തിൽ നിന്നുള്ള കപോതകിയെ ഉടൻ വിട്ടയച്ചു.
സാപി പ്രദക്ഷിണം കൃത്വാ പതിമ് അഗ്നിം തദാ ജഗൌ
അവൾ ഭർത്താവിനെയും അഗ്നിയെയും ചുറ്റി, അവിടെയെത്തി പാട്ടുപാടിച്ചു.
സ്ത്രീണാമ് അയം പരോ ധര്മോ യദ് ഭര്തുര് അനുവേശനമ് വേദേ ച വിഹിതോ മാര്ഗഃ സര്വലോകേഷു പൂജിതഃ
ഭർത്താവിനെ അനുഗമിക്കുക എന്നതാണ് സ്ത്രീകളുടെ പരമധർമ്മം; ഈ മാർഗം വേദങ്ങളിൽ നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നു, എല്ലായിടത്തും ആദരിക്കപ്പെടുന്നു.
വ്യാലഗ്രാഹീ യഥാ വ്യാലം ബിലാദ് ഉദ്ധരതേ ബലാത് ഏവം ത്വ് അനുഗതാ നാരീ സഹ ഭര്ത്രാ ദിവം വ്രജേത്
പാമ്പിനെ പിടിച്ചവൻ അതിനെ ബലമായി കുഴിയിൽ നിന്ന് പുറത്തെടുക്കുന്നതുപോലെ, ഭർത്താവിനെ അനുഗമിക്കുന്ന ഭാര്യയും അവനോടൊപ്പം സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോകുന്നു.