ഭക്ഷ്യാര്ഥം തു ഉഭൌ യാതൌ കപോതോ നഗമ് അഭ്യഗാത് സാപി ദൈവവശാത് പുത്ര പഞ്ജരസ്ഥൈവ വര്തതേ
ഭക്ഷണം തേടാൻ ഇരുവരും പുറപ്പെട്ടു. കപോതം മരംവഴി മടങ്ങി, പക്ഷേ ദൈവവിധിയാൽ കുഞ്ഞ് പഞ്ചരത്തിൽ തന്നെ കുടുങ്ങി നിന്നു.
ഗൃഹീതാ ലുബ്ധകേനാഥ ജീവമാനേവ വര്തതേ കപോതകോ ഽപ്യ് അപത്യാനി മാതൃഹീനാന്യ് ഉദീക്ഷ്യ ച
അവളെ വേട്ടക്കാരൻ ജീവനോടെ പിടിച്ചു. കപോതൻ, അമ്മയില്ലാതെ കുട്ടികളെ നോക്കി,
വര്ഷം ച ഭീഷണം പ്രാപ്തമ് അസ്തം യാതോ ദിവാകരഃ സ്വകോടരം തയാ ഹീനമ് ആലോക്യ വിലലാപ സഃ
ഭയങ്കരമായ മഴ എത്തി, സൂര്യൻ അസ്തമിച്ചു. അവളില്ലാതെ തന്റെ കൂടാരം കണ്ട കപോതൻ ദുഃഖത്തോടെ കരയാൻ തുടങ്ങി.
താം ബദ്ധാം പഞ്ജരസ്ഥാം വാ ന ബുബോധ കപോതരാട് അന്വാരേഭേ കപോതോ വൈ പ്രിയായാ ഗുണകീര്തനമ്
അവൾ പഞ്ചരത്തിൽ കുടുങ്ങിയെന്നു കപോതരാജാവിന് അറിയില്ലായിരുന്നു. കപോതൻ പ്രിയപ്പെട്ടവളെ ഓർത്ത് അവളുടെ ഗുണങ്ങൾ പാടാൻ തുടങ്ങി.
നാദ്യാപ്യ് ആയാതി കല്യാണീ മമ ഹര്ഷവിവര്ധിനീ മമ ധര്മസ്യ ജനനീ മമ ദേഹസ്യ ചേശ്വരീ
ഇപ്പോഴും എന്റെ സുഖം കൂട്ടുന്ന, എന്റെ ധർമ്മത്തിന് അമ്മയും ശരീരത്തിന് ഉടമയുമായ എന്റെ നല്ലവളൊന്നും മടങ്ങിയില്ല.
ധര്മാര്ഥകാമമോക്ഷാണാം സൈവ നിത്യം സഹായിനീ തുഷ്ടേ ഹസന്തീ രുഷ്ടേ ച മമ ദുഃഖപ്രമാര്ജനീ
ധർമ്മം, സമ്പത്ത്, കാമം, മോക്ഷം എല്ലാം കൂടെ പങ്കിടുന്നവളാണ് അവൾ. സന്തോഷത്തിൽ പുഞ്ചിരിയോടെ, കോപത്തിൽ എന്റെ ദുഃഖം അകറ്റുന്നവളാണ് അവൾ.
സഖീ മന്ത്രേഷു സാ നിത്യം മമ വാക്യരതാ സദാ നാദ്യാപ്യ് ആയാതി കല്യാണീ സംപ്രയാതേ ഽപി ഭാസ്കരേ
ആലോചനകളിൽ എപ്പോഴും കൂട്ടുകാരി, എന്റെ വാക്കുകളിൽ സന്തോഷം കാണുന്നവളാണ് അവൾ. സൂര്യൻ അസ്തമിച്ചിട്ടും എന്റെ നല്ലവളൊന്നും മടങ്ങിയില്ല.
ന ജാനാതി വ്രതം മന്ത്രം ദൈവം ധര്മാര്ഥമ് ഏവ ച പതിവ്രതാ പതിപ്രാണാ പതിമന്ത്രാ പതിപ്രിയാ
വ്രതം, മന്ത്രം, ദൈവം, ധർമ്മം, സമ്പത്ത് എന്നിവയെ അവൾ അറിയില്ല. ഭർത്താവിനോടുള്ള ഭക്തിയിലാണ് അവളുടെ ജീവൻ, ഉപദേശം, സ്നേഹം എല്ലാം ഭർത്താവിനുവേണ്ടിയാണ്.
നാദ്യാപ്യ് ആയാതി കല്യാണീ കിം കരോമി ക്വ യാമി വാ കിം മേ ഗൃഹം കാനനം ച തയാ ഹീനം ഹി ദൃശ്യതേ
ഇപ്പോഴും എന്റെ നല്ലവളൊന്നും മടങ്ങിയില്ല. ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യും, എവിടേക്ക് പോകും? അവളില്ലാതെ എന്റെ വീട് പോലും കാടുപോലെയാണ്.
തയാ യുക്തം ശ്രിയാ യുക്തം ഭീഷണം വാപി ശോഭനമ് നാദ്യാപ്യ് ആയാതി മേ കാന്താ യയാ ഗൃഹമ് ഉദീരിതമ്
അവളോടൊപ്പം സമൃദ്ധിയിലോ കഷ്ടത്തിലോ പോലും ഭയങ്കരമായതും മനോഹരമാകും. വീട് സന്തോഷകരമാക്കിയ എന്റെ പ്രിയവളൊന്നും ഇനിയും മടങ്ങിയില്ല.
വിനാനയാ ന ജീവിഷ്യേ ത്യജേ വാപി പ്രിയാം തനുമ് കിം കുര്വന്തു ത്വ് അപത്യാനി ലുപ്തധര്മസ് ത്വ് അഹം പുനഃ
അവളില്ലാതെ ഞാൻ ജീവിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല, അല്ലെങ്കിൽ ഈ പ്രിയ ശരീരം ഉപേക്ഷിക്കും. കുട്ടികൾ എന്ത് ചെയ്യും? ഞാൻ ധർമ്മം നഷ്ടപ്പെട്ടവനാണ്.
ഏവം വിലപതസ് തസ്യ ഭര്തുര് വാക്യം നിശമ്യ സാ പഞ്ജരസ്ഥൈവ സാ വാക്യം ഭര്താരമ് ഇദമ് അബ്രവീത്
അവൻ ഇങ്ങനെ ദുഃഖത്തോടെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, അവളുടെ ഭർത്താവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട പഞ്ചരത്തിൽ കുടുങ്ങിയ അവൾ ഭർത്താവിനോട് പറഞ്ഞു:
അത്രാഹമ് അസ്മി ബദ്ധൈവ വിവശാസ്മി ഖഗോത്തമ ആനീതാഹം ലുബ്ധകേന ബദ്ധാ പാശൈര് മഹാമതേ
ഇവിടെ ഞാൻ ബന്ധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു, എനിക്ക് ഒന്നും ചെയ്യാൻ കഴിയില്ല, പക്ഷിമധ്യത്തിൽ ഏറ്റവും നല്ലവനേ. വേട്ടക്കാരൻ എന്നെ കൊണ്ടുപോയി കെട്ടിയിരിക്കുന്നു, ജ്ഞാനിയേ.
ധന്യാസ്മ്യ് അനുഗൃഹീതാസ്മി പതിര് വക്തി ഗുണാന് മമ സതോ വാപ്യ് അസതോ വാപി കൃതാര്ഥാഹം ന സംശയഃ
ഭാഗ്യവതിയുമാണ്, അനുഗ്രഹിതയുമാണ് ഞാൻ, എന്റെ ഭർത്താവ് എന്റെ ഗുണങ്ങൾ പറയുന്നു. ഞാൻ നല്ലവളോ അല്ലയോ എന്നത് പ്രധാനമല്ല, എനിക്ക് ജീവിതം പൂർണ്ണമായി കിട്ടി, സംശയമില്ല.
തുഷ്ടേ ഭര്തരി നാരീണാം തുഷ്ടാഃ സ്യുഃ സര്വദേവതാഃ വിപര്യയേ തു നാരീണാമ് അവശ്യം നാശമ് ആപ്നുയാത്
ഭർത്താവ് സന്തോഷവാനായാൽ സ്ത്രീകൾക്ക് എല്ലാ ദേവതകളും സന്തോഷിക്കും. അതിന്റെ വിപരീതം സംഭവിച്ചാൽ സ്ത്രീക്ക് നിർഭാഗ്യം ഉറപ്പാണ്.
ത്വം ദൈവം ത്വം പ്രഭുര് മഹ്യം ത്വം സുഹൃത് ത്വം പരായണമ് ത്വം വ്രതം ത്വം പരം ബ്രഹ്മ സ്വര്ഗോ മോക്ഷസ് ത്വമ് ഏവ ച
നീയാണ് എന്റെ ദൈവം, നീയാണ് എന്റെ പ്രഭു, നീയാണ് എന്റെ സുഹൃത്ത്, നീയാണ് എന്റെ ആശ്രയം. നീയാണ് എന്റെ വ്രതം, പരബ്രഹ്മം, സ്വർഗ്ഗവും മോക്ഷവും എല്ലാം നീ തന്നെയാണ്.
മാ ചിന്താം കുരു കല്യാണ ധര്മേ ബുദ്ധിം സ്ഥിരാം കുരു ത്വത്പ്രസാദാച് ച ഭുക്താ ഹി ഭോഗാശ് ച വിവിധാ മയാ അലം ഖേദേന മജ്ജേന ധര്മേ ബുദ്ധിം കുരു സ്ഥിരാമ്
ദുഃഖിക്കേണ്ട, നല്ലവളേ, ധർമ്മത്തിൽ മനസ്സ് ഉറപ്പാക്കൂ. നിന്റെ അനുഗ്രഹത്തിൽ ഞാൻ പല സുഖങ്ങളും അനുഭവിച്ചു. ഇനി ദുഃഖം വേണ്ട, മനസ്സ് ധർമ്മത്തിൽ പൂർണ്ണമായി ആഴ്പ്പിക്കുക.
ഇതി ശ്രുത്വാ പ്രിയാവാക്യമ് ഉത്തതാര നഗോത്തമാത് യത്ര സാ പഞ്ജരസ്ഥാ തു കപോതീ വര്തതേ ത്വരമ്
പ്രിയവളുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട കപോതൻ വേഗത്തിൽ വലിയ മരത്തിൽ നിന്ന് എഴുന്നേറ്റ്, പഞ്ചരത്തിൽ കുടുങ്ങിയ ഭാര്യയോടു ചേർന്ന് എത്തി.
താമ് ആഗത്യ പ്രിയാം ദൃഷ്ട്വാ മൃതവച് ചാപി ലുബ്ധകമ് മോചയാമീതി താമ് ആഹ നിശ്ചേഷ്ടോ ലുബ്ധകോ ഽധുനാ
അവൾ വന്നു, പ്രിയപ്പെട്ടവനെ മരിച്ചവനെപ്പോലെ കിടക്കുന്നത് കണ്ടു, ചലനമില്ലാതെ കിടക്കുന്ന വേട്ടക്കാരനോട് പറഞ്ഞു: 'അവനെ വിടുക!'
മാ മുഞ്ചസ്വ മഹാഭാഗ ജ്ഞാത്വാ സംബന്ധമ് അസ്ഥിരമ് ലുബ്ധാനാം ഖേചരാ ഹ്യ് അന്നം ജീവോ ജീവസ്യ ചാശനമ്
നoble one, ബന്ധങ്ങൾ സ്ഥിരമല്ലെന്ന് അറിഞ്ഞ്, അവനെ വിടരുത്. ആകാശത്ത് പറക്കുന്നവർക്കു വേട്ടക്കാർ ആഹാരമാണ്; ജീവൻ മറ്റൊരു ജീവന്റെ ആഹാരമാണ്.
നാപരാധം സ്മരാമ്യ് അസ്യ ധര്മബുദ്ധിം സ്ഥിരാം കുരു ഗുരുര് അഗ്നിര് ദ്വിജാതീനാം വര്ണാനാം ബ്രാഹ്മണോ ഗുരുഃ
അവനിൽ ഞാൻ ഒരു കുറ്റവും ഓർക്കുന്നില്ല; നീ ധർമ്മത്തിൽ മനസ്സു ഉറപ്പിക്കുക. ദ്വിജന്മാർക്കു ഗുരു അഗ്നിയാണ്; വർണ്ണങ്ങളിൽ ബ്രാഹ്മണൻ ഗുരുവാണ്.
പതിര് ഏവ ഗുരുഃ സ്ത്രീണാം സര്വസ്യാഭ്യാഗതോ ഗുരുഃ അഭ്യാഗതമ് അനുപ്രാപ്തം വചനൈസ് തോഷയന്തി യേ
സ്ത്രീകൾക്കു ഭർത്താവാണ് ഗുരു; എല്ലാവർക്കും അതിഥിയാണ് ഗുരു. വാക്കുകൾകൊണ്ട് വന്ന അതിഥിയെ സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നവരെയാണ് പ്രശംസിക്കുന്നത്.
തേഷാം വാഗീശ്വരീ ദേവീ തൃപ്താ ഭവതി നിശ്ചിതമ് തസ്യാന്നസ്യ പ്രദാനേന ശക്രസ് തൃപ്തിമ് അവാപ്നുയാത്
അവർക്കു വാഗ്ദേവി തീർച്ചയായും തൃപ്തിയാകുന്നു. അത്തരം ഒരാള്ക്ക് അന്നം കൊടുത്താൽ പോലും ഇന്ദ്രൻ തൃപ്തി നേടും.
പിതരഃ പാദശൌചേന അന്നാദ്യേന പ്രജാപതിഃ തസ്യോപചാരാദ് വൈ ലക്ഷ്മീര് വിഷ്ണുനാ പ്രീതിമ് ആപ്നുയാത്
പിതാക്കന്മാർക്ക് കാലുകൾ കഴുകുന്നതിലൂടെ, പ്രജാപതിക്ക് അന്നവും പാനീയവുംകൊണ്ട് തൃപ്തി ലഭിക്കുന്നു; അങ്ങനെ സേവനം ചെയ്താൽ ലക്ഷ്മി വിഷ്ണുവിൽ സന്തോഷം പ്രാപിക്കും.
ശയനേ സര്വദേവാസ് തു തസ്മാത് പൂജ്യതമോ ഽതിഥിഃ അഭ്യാഗതമ് അനുശ്രാന്തം സൂര്യോഢം ഗൃഹമ് ആഗതമ് തം വിദ്യാദ് ദേവരൂപേണ സര്വക്രതുഫലോ ഹ്യ് അസൌ
പല ദേവതകളും കിടക്കയിൽ സന്നിഹിതരാണ്; അതിനാൽ അതിഥിയാണ് ഏറ്റവും ആദരണീയൻ. സൂര്യൻ അസ്തമിക്കുന്നപ്പോൾ ക്ഷീണിച്ച് വീട്ടിൽ എത്തുന്ന അതിഥിയെ ദേവരൂപത്തിൽ അറിയണം; അവൻ എല്ലാ യാഗഫലത്തിന്റെയും സാക്ഷിയാണ്.
അഭ്യാഗതം ശ്രാന്തമ് അനുവ്രജന്തി ദേവാശ് ച സര്വേ പിതരോ ഽഗ്നയശ് ച തസ്മിന് ഹി തൃപ്തേ മുദമ് ആപ്നുവന്തി ഗതേ നിരാശേ ഽപി ച തേ നിരാശാഃ
ക്ഷീണിച്ച് വന്ന അതിഥിയെ എല്ലാ ദേവതകളും പിതാക്കന്മാരും അഗ്നികളും അനുഗമിക്കുന്നു; അവൻ തൃപ്തനായാൽ അവർ സന്തോഷിക്കുന്നു, അവൻ നിരാശനായി പോയാൽ അവർക്കും നിരാശയാകും.
തസ്മാത് സര്വാത്മനാ കാന്ത ദുഃഖം ത്യക്ത്വാ ശമം വ്രജ കൃത്വാ തിഷ്ഠ ശുഭാം ബുദ്ധിം ധര്മകൃത്യം സമാചര
അതിനാൽ, പ്രിയേ, മുഴുവൻ മനസ്സും ഉപയോഗിച്ച് ദുഃഖം ഉപേക്ഷിച്ച് ശാന്തി പ്രാപിക്കണം; മനസ്സു ശുദ്ധമായി സൂക്ഷിച്ച് ധർമ്മകൃത്യങ്ങൾ നിർവഹിക്കണം.
ഉപകാരോ ഽപകാരശ് ച പ്രവരാവ് ഇതി സംമതൌ ഉപകാരിഷു സര്വോ ഽപി കരോത്യ് ഉപകൃതിം പുനഃ
സഹായവും ദോഷവും രണ്ടും ഉത്തമം എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു; സഹായിച്ചവർക്കു എല്ലാവരും വീണ്ടും സഹായം ചെയ്യാറുണ്ട്.
അപകാരിഷു യഃ സാധുഃ പുണ്യഭാക് സ ഉദാഹൃതഃ
ദോഷം ചെയ്തവർക്കും നന്മ ചെയ്യുന്നത് സത്പുരുഷനാണ്; അത്തരം ആളാണ് പുണ്യം നേടുന്നത്.
ആവയോര് അനുരൂപം ച ത്വയോക്തം സാധു മന്യസേ കിംതു വക്തവ്യമ് അപ്യ് അസ്തി തച് ഛൃണുഷ്വ വരാനനേ
നമുക്ക് അനുയോജ്യമായി നീ പറഞ്ഞത് ഞാൻ നല്ലതാണെന്ന് കരുതുന്നു; എങ്കിലും പറയേണ്ടത് ഉണ്ട്—അത് കേൾക്കു, മനോഹരമുഖിയേ.