തച് ഛ്രുത്വാ സ മുനേര് വാക്യം മുനിം നത്വാ ത്വ് അഗാന് നഗമ് കൈലാസം സ ശുചിര് ഭൂത്വാ ബാലോ ബാലക്രിയാന്വിതഃ തപസേ നിശ്ചയം കൃത്വാ ഉവാച സ ഭഗീരഥഃ
മുനിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട ശേഷം, അവൻ മുനിയെ വണങ്ങി, കൈലാസപർവതത്തിലേക്ക് പോയി. ശുദ്ധിയോടെ, ബാലൻ എന്ന നിലയിൽ ബാല്യകൃത്യങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്നെങ്കിലും, വ്രതം അനുഷ്ഠിക്കാനായി മനസ്സിൽ ഉറച്ച തീരുമാനമെടുത്ത് ഭഗീരഥൻ അങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ബാലോ ഽഹം ബാലബുദ്ധിശ് ച ബാലചന്ദ്രധര പ്രഭോ നാഹം കിമപി ജാനാമി തതഃ പ്രീതോ ഭവ പ്രഭോ
പ്രഭോ, ഞാൻ ഒരു ബാലനാണ്, ബാലബുദ്ധിയുമാണ് എനിക്ക്. ചന്ദ്രികയുള്ളവാ, ഞാൻ ഒന്നും അറിയുന്നില്ല. അതിനാൽ ദയവായി സന്തുഷ്ടനാകണമേ, പ്രഭോ.
വാഗ്ഭിര് മനോഭിഃ കൃതിഭിഃ കദാചിന് മമോപകുര്വന്തി ഹിതേ രതാ യേ തേഭ്യോ ഹിതാര്ഥം ത്വ് ഇഹ ചാമരേശ സോമം നമസ്യാമി സുരാദിപൂജ്യമ്
എന്റെ ക്ഷേമത്തിൽ മനസ്സുള്ളവർ, ചിലപ്പോൾ വാക്കുകൾകൊണ്ടും ചിന്തകളിലും പ്രവൃത്തികളിലും എന്നെ സഹായിക്കുന്നു. അവരുടെ ഭാവുകത്തിനായി, ഭൂതങ്ങളുടെ നാഥനായവാ, ദേവന്മാർ ആദരിക്കുന്ന സോമനെ ഞാൻ ഇവിടെ വണങ്ങുന്നു.
ഉത്പാദിതോ യൈര് അഭിവര്ധിതശ് ച സമാനഗോത്രശ് ച സമാനധര്മാ തേഷാമ് അഭീഷ്ടാനി ശിവഃ കരോതു ബാലേന്ദുമൌലിം പ്രണതോ ഽസ്മി നിത്യമ്
എന്നെ ജനിപ്പിച്ചവരും വളർത്തിയവരും, എന്റെ കുടുംബത്തിലും ആചാരങ്ങളിലും ഒരുപോലുള്ളവരും, അവരുടെ ആഗ്രഹങ്ങൾ ശിവൻ നിറവേറ്റട്ടെ. ചന്ദ്രികധാരിയായവനെ ഞാൻ എപ്പോഴും വണങ്ങുന്നു.
ഏവം തു ബ്രുവതസ് തസ്യ പുരസ്താദ് അഭവച് ഛിവഃ വരേണ ച്ഛന്ദയാനോ വൈ ഭഗീരഥമ് ഉവാച ഹ
അവൻ ഇങ്ങനെ സംസാരിക്കുമ്പോൾ, ശിവൻ അവന്റെ മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷനായി, ഇഷ്ടമുള്ള വരം നൽകാമെന്ന് പറഞ്ഞ് ഭഗീരഥനോട് സംസാരിച്ചു.
യന് ന സാധ്യം സുരഗണൈര് ദേയം തത് തേ മയാ ധ്രുവമ് വദസ്വ നിര്ഭയോ ഭൂത്വാ ഭഗീരഥ മഹാമതേ
ദേവതകൾക്ക് സാധ്യമല്ലാത്തതു പോലും ഞാൻ നിനക്ക് ഉറപ്പായി നൽകാം. ഭയമില്ലാതെ പറയൂ, മഹാബുദ്ധിയുള്ള ഭഗീരഥാ.
ഭഗീരഥഃ പ്രണമ്യേശം ഹൃഷ്ടഃ പ്രോവാച ശംകരമ്
ഭഗീരഥൻ, ഈശ്വരനെ വണങ്ങി സന്തോഷത്തോടെ ശങ്കരനോട് പറഞ്ഞു.
ജടാസ്ഥിതാം പിതൄണാം മേ പാവനായ സരിദ്വരാമ് താമ് ഏവ ദേഹി ദേവേശ സര്വമ് ആപ്തം തതോ ഭവേത്
ദേവന്മാരുടെ നാഥനായവാ, എന്റെ പിതാക്കന്മാരുടെ ശുദ്ധിക്കായി, നിന്റെ ജടയിൽ പാർക്കുന്ന മഹാനദിയെ എനിക്ക് ദയവായി നൽകണമേ. അങ്ങനെ ചെയ്താൽ എല്ലാം പൂർത്തിയാകും.
മഹേശോ ഽപി വിഹസ്യാഥ ഭഗീരഥമ് ഉവാച ഹ
മഹേശ്വരൻ പുഞ്ചിരിയോടെ ഭഗീരഥനോട് പറഞ്ഞു.
ദത്താ മയേയം തേ പുത്ര പുനസ് താം സ്തുഹി സുവ്രത
മകനേ, ഈ നദി ഞാൻ നിനക്ക് നൽകിയിരിക്കുന്നു. ഇപ്പോൾ നീ വീണ്ടും അവളെ സ്തുതിക്കൂ, വ്രതനിഷ്ഠനേ.
തദ് ദേവവചനം ശ്രുത്വാ തദര്ഥം തു തപോ മഹത് സ്തുതിം ചകാര ഗങ്ഗായാ ഭക്ത്യാ പ്രയതമാനസഃ
ദേവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട ശേഷം, ആ ലക്ഷ്യത്തിനായി വലിയ വ്രതം അനുഷ്ഠിച്ച്, ഭക്തിയോടും ഏകാഗ്രതയോടും കൂടി ഗംഗയെ സ്തുതിക്കുന്ന സ്തോത്രം രചിച്ചു.
തസ്യാ അപി പ്രസാദം ച പ്രാപ്യ ബാലോ ഽപ്യ് അബാലവത് ഗങ്ഗാം മഹേശ്വരാത് പ്രാപ്താമ് ആദായാഗാദ് രസാതലമ്
അവളുടെ അനുഗ്രഹം ലഭിച്ച ശേഷം, ബാലനാണെങ്കിലും ബാലൻ അല്ലാത്തപോലെ, മഹേശ്വരനിൽ നിന്ന് ലഭിച്ച ഗംഗയെ എടുത്ത് അവൻ പാതാളത്തിലേക്ക് പോയി.
ന്യവേദയത് സ മുനയേ കപിലായ മഹാത്മനേ യഥോദിതപ്രകാരേണ ഗങ്ഗാം സംസ്ഥാപ്യ യത്നതഃ
യഥാവിധി ശ്രദ്ധയോടെ ഗംഗയെ സ്ഥാപിച്ച്, മഹാത്മാവായ കപിലമുനിക്ക് അതെല്ലാം അറിയിച്ചു.
പ്രദക്ഷിണമ് അഥാവര്ത്യ കൃതാഞ്ജലിപുടോ ഽബ്രവീത്
ശരീരവും കൈകളും ചേർത്ത് പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത ശേഷം, അവൻ പറഞ്ഞു.
ദേവി മേ പിതരഃ ശാപാത് കപിലസ്യ മഹാമുനേഃ പ്രാപ്താസ് തേ വിഗതിം മാതസ് തസ്മാത് താന് പാതുമ് അര്ഹസി
ദേവി, എന്റെ പിതാക്കന്മാർ മഹാമുനിയായ കപിലന്റെ ശാപം മൂലം നാശം നേരിട്ടിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ അമ്മേ, അവരെ ശുദ്ധീകരിക്കാൻ ദയവായി നീ തയ്യാറാകണം.
തഥേത്യ് ഉക്ത്വാ സുരനദീ സര്വേഷാമ് ഉപകാരികാ ലോകാനാമ് ഉപകാരാര്ഥം പിതൄണാം പാവനായ ച
'അങ്ങനെയാകട്ടെ' എന്ന് പറഞ്ഞ്, ലോകത്തിനും പിതാക്കന്മാരുടെ ശുദ്ധിക്കുമായി, എല്ലാവർക്കും ഉപകാരിയായ ദൈവനദി സമ്മതിച്ചു.
അഗസ്ത്യപീതസ്യാമ്ഭോധേഃ പൂരണായ വിശേഷതഃ സ്മരണാദ് ഏവ പാപാനാം നാശായ സുരനിമ്നഗാ
അഗസ്ത്യൻ കുടിച്ച സമുദ്രം നിറയ്ക്കാനായി, ദൈവിക നദിയെ ഓർക്കുന്നതു മാത്രം ചെയ്താൽ പാപങ്ങൾ നശിക്കും.
ഭഗീരഥോദിതം ചക്രേ രസാതലതലേ സ്ഥിതാന് ഭസ്മീഭൂതാന് നൃപസുതാന് സാഗരാംശ് ച വിശേഷതഃ
ഭഗീരഥൻ ആ നദിയെ ഒഴുക്കിച്ചു, പ്രത്യേകിച്ച് അടിവാരത്തിൽ കത്തിയ രാജകുമാരന്മാരുടെയും സമുദ്രഭാഗങ്ങളുടെയും ചിതഭസ്മങ്ങൾക്കായി.
വിനിര്ദഗ്ധാന് അഥാപ്ലാവ്യ ഖാതപൂരമ് അഥാകരോത് തതോ മേരും സമാപ്ലാവ്യ സ്ഥിതാം ബാലോ ഽബ്രവീന് നൃപഃ
അവരെ കത്തിയതിനു ശേഷം ശുദ്ധീകരിച്ച്, ഒരു ചാലം ഉണ്ടാക്കി; പിന്നെ മേരു പർവതം വെള്ളത്തിൽ മുങ്ങിച്ചിട്ട്, ബാലരാജാവ് അവിടെ നിന്നു പറഞ്ഞു.
കര്മഭൂമൌ ത്വയാ ഭാവ്യം തഥേത്യ് ആഗാദ് ധിമാലയമ് ഹിമവത്പര്വതാത് പുണ്യാദ് ഭാരതം വര്ഷമ് അഭ്യഗാത്
നീ ഈ പ്രവർത്തി ഭൂമിയിൽ നിർവഹിക്കണം എന്നു പറഞ്ഞതോടെ, അവൾ ഹിമാലയത്തിലേക്ക് പോയി, അവിടത്തെ പുണ്യപർവതത്തിൽ നിന്ന് ഭാരതഭൂമിയിൽ പ്രവേശിച്ചു.
തന്മധ്യതഃ പുണ്യനദീ പ്രായാത് പൂര്വാര്ണവം പ്രതി ഏവമ് ഏഷാപി തേ പ്രോക്താ ഗങ്ഗാ ക്ഷാത്രാ മഹാമുനേ
അവിടെനിന്ന് പുണ്യനദി കിഴക്കൻ സമുദ്രത്തേക്കു ഒഴുകി. മഹാമുനിയേ, ഇതാണ് രാജകുലത്തിൽ ജനിച്ച ഗംഗയുടെ കഥ ഞാൻ നിന്നോട് പറഞ്ഞത്.
മാഹേശ്വരീ വൈഷ്ണവീ ച സൈവ ബ്രാഹ്മീ ച പാവനീ ഭാഗീരഥീ ദേവനദീ ഹിമവച്ഛിഖരാശ്രയാ
അവൾ പാവനിയായ മഹേശ്വരിയുടെ, വൈഷ്ണവിയുടെ, ബ്രാഹ്മിയുടെ രൂപവും ധരിക്കുന്നു; ഭഗീരഥിയുടെ രൂപത്തിൽ, ദൈവിക നദിയായി ഹിമവാന്റെ ശിഖരങ്ങളിൽ വസിക്കുന്നു.
മഹേശ്വരജടാവാരി ഏവം ദ്വൈവിധ്യമ് ആഗതമ് വിന്ധ്യസ്യ ദക്ഷിണേ ഗങ്ഗാ ഗൌതമീ സാ നിഗദ്യതേ ഉത്തരേ സാപി വിന്ധ്യസ്യ ഭാഗീരഥ്യ് അഭിധീയതേ
മഹേശ്വരന്റെ ജടയിൽ നിന്നുള്ള വെള്ളം ഇങ്ങനെ രണ്ടായി വിഭജിച്ചു; വിന്ധ്യപർവതത്തിന് തെക്കോട്ട് അവളെ ഗൗതമി ഗംഗ എന്നു വിളിക്കുന്നു, വടക്കോട്ട് ഭഗീരഥി എന്നു അറിയപ്പെടുന്നു.
ന മനസ് തൃപ്തിമ് ആധത്തേ കഥാഃ ശൃണ്വത് ത്വയേരിതാഃ പൃഥക് തീര്ഥഫലം ശ്രോതും പ്രവൃത്തം മമ മാനസമ്
നിന്റെ കഥകൾ കേട്ടിട്ടും എന്റെ മനസ്സ് തൃപ്തിയാകുന്നില്ല; തീർത്ഥഫലങ്ങൾ അറിയാൻ എന്റെ മനസ്സ് ആകാംക്ഷയോടെ കാത്തിരിക്കുന്നു.
ക്രമശോ ബ്രാഹ്മണാനീതാം ഗങ്ഗാം മേ പ്രഥമം വദ പൃഥക് തീര്ഥഫലം പുണ്യം സേതിഹാസം യഥാക്രമമ്
ബ്രാഹ്മണന്മാർ കൊണ്ടുവന്ന ഗംഗയെ ആദ്യം ക്രമമായി പറഞ്ഞുതരിക, ഓരോ തീർത്ഥത്തിന്റെ ഫലവും പുണ്യവും അതിന്റെ കഥകളും ക്രമത്തിൽ വേർതിരിച്ച് പറയണം.
തീര്ഥാനാം ച പൃഥഗ് ഭാവം ഫലം മാഹാത്മ്യമ് ഏവ ച സര്വം വക്തും ന ശക്നോമി ന ച ത്വം ശ്രവണേ ക്ഷമഃ
എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളുടെ സ്വഭാവവും ഫലവും മഹത്വവും ഞാൻ മുഴുവനായി പറയാൻ കഴിയില്ല; അതുപോലെ നീയും എല്ലാം കേൾക്കാൻ കഴിയില്ല.
തഥാപി കിംചിദ് വക്ഷ്യാമി ശൃണു നാരദ യത്നതഃ യാന്യ് ഉക്താനി ച തീര്ഥാനി ശ്രുതിവാക്യാനി യാനി ച
എങ്കിലും ഞാൻ കുറച്ച് പറയാം; നാരായണാ, ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കു, ഞാൻ പറയുന്ന തീർത്ഥങ്ങളും ശ്രുതിവാക്യങ്ങളും.
താനി വക്ഷ്യാമി സംക്ഷേപാന് നമസ്കൃത്വാ ത്രിലോചനമ് യത്രാസൌ ഭഗവാന് ആസീത് പ്രത്യക്ഷസ് ത്ര്യമ്ബകോ മുനേ
മൂന്നു കണ്ണുള്ള ദൈവത്തോട് വന്ദനം അർപ്പിച്ച്, അവിടുത്തെ പ്രത്യക്ഷമായിരുന്ന സ്ഥലങ്ങൾ ഞാൻ സംക്ഷിപ്തമായി പറയാം, മഹർഷേ.
ത്ര്യമ്ബകം നാമ തത് തീര്ഥം ഭുക്തിമുക്തിപ്രദായകമ് വാരാഹമ് അപരം തീര്ഥം ത്രിഷു ലോകേഷു വിശ്രുതമ്
ത്ര്യമ്പകം എന്ന പേരിലുള്ള ആ തീർത്ഥം ഭോഗവും മോക്ഷവും നൽകുന്നു; മറ്റൊന്ന്, വാരാഹം, മൂന്നു ലോകത്തും പ്രശസ്തമാണ്.
തസ്യ രൂപം പ്രവക്ഷ്യാമി നാമ വിഷ്ണോര് യഥാഭവത് പുരാ ദേവാന് പരാഭൂയ യജ്ഞമ് ആദായ രാക്ഷസഃ
അതിന്റേതായ രൂപവും വിഷ്ണുവിന്റെ പേരിൽ എങ്ങനെ അറിയപ്പെടുന്നുവെന്നും ഞാൻ പറയാം; ഒരിക്കൽ, ദേവന്മാരെ തോൽപ്പിച്ചൊരു രാക്ഷസൻ യജ്ഞം പിടിച്ചുപറി.