അംശുമാന് ഇതി വിഖ്യാതഃ പുത്രസ് തസ്യാസമഞ്ജസഃ ആനായ്യ ബാലകം രാജാ കാര്യം തസ്മൈ ന്യവേദയത്
അസമഞ്ജന്റെ മകനായി അംശുമാൻ എന്ന ബാലൻ പ്രശസ്തനായിരുന്നു; രാജാവ് അവനെ വിളിച്ചു, ആ കർമ്മം അവനോട് ഏൽപ്പിച്ചു.
കപിലം ച സമാരാധ്യ അംശുമാന് അപി ബാലകഃ സഗരായ ഹയം പ്രാദാത് തതഃ പൂര്ണോ ഽഭവത് ക്രതുഃ
അംശുമാൻ എന്ന ബാലൻ കപിലനെ പ്രസാദിപ്പിച്ച്, കുതിരയെ തിരികെ കൊണ്ടുവന്നു സഗരനോട് നൽകി; അങ്ങനെ യാഗം പൂർത്തിയായി.
തസ്യാപി പുത്രസ് തേജസ്വീ ദിലീപ ഇതി ധാര്മികഃ തസ്യാപി പുത്രോ മതിമാന് ഭഗീരഥ ഇതി ശ്രുതഃ
അംശുമാന്റെ മകനായി തേജസ്സുള്ള, ധാർമ്മികനായ ദിലീപൻ ജനിച്ചു; ദിലീപന്റെ മകനായി ബുദ്ധിശാലിയായ ഭഗീരഥൻ ജനിച്ചു.
പിതാമഹാനാം സര്വേഷാം ഗതിം ശ്രുത്വാ സുദുഃഖിതഃ സഗരം നൃപശാര്ദൂലം പപ്രച്ഛ വിനയാന്വിതഃ
തന്റെ പിതാമഹന്മാരുടെ ദുർഗതിയെക്കുറിച്ച് കേട്ട ഭഗീരഥൻ, വലിയ ദുഃഖത്തിൽ, വിനയപൂർവ്വം രാജാവായ സഗരനോട് ചോദിച്ചു.
സാഗരാണാം തു സര്വേഷാം നിഷ്കൃതിസ് തു കഥം ഭവേത് ഭഗീരഥം നൃപഃ പ്രാഹ കപിലോ വേത്തി പുത്രക
എല്ലാ സഗരന്മാർക്കായി എങ്ങനെ പ്രായശ്ചിത്തം ചെയ്യാമെന്ന് ഭഗീരഥൻ രാജാവിനോട് ചോദിച്ചു; രാജാവ് പറഞ്ഞു: 'കപിലൻ അറിയാം, മകനേ.'
തസ്യ തദ് വചനം ശ്രുത്വാ ബാലഃ പ്രായാദ് രസാതലമ് കപിലം ച നമസ്കൃത്വാ സര്വം തസ്മൈ ന്യവേദയത്
അവൻ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട്, ബാലൻ പാതാളത്തിലേക്ക് പോയി, കപിലന് വന്ദനം ചെയ്ത് എല്ലാം അവനോട് പറഞ്ഞു.
സ മുനിസ് തു ചിരം ധ്യാത്വാ തപസാരാധ്യ ശംകരമ് ജടാജലേന സ്വപിതൄന് ആപ്ലാവ്യ നൃപസത്തമ
ആ മുനി ദീർഘകാലം ധ്യാനിച്ച്, തപസ്സിലൂടെ ശങ്കരനെ പ്രസാദിപ്പിച്ചു; ശിവന്റെ ജടയിൽ നിന്നുള്ള വെള്ളം കൊണ്ട് പിതാക്കന്മാരെ ശുദ്ധീകരിച്ചു, മഹാരാജാവേ.
തതഃ കൃതാര്ഥോ ഭവിതാ ത്വം ച തേ പിതരസ് തഥാ തഥാ കരോമീതി മുനിം പ്രണമ്യ പുനര് അബ്രവീത്
അതിനുശേഷം, മുനിയെ വന്ദിച്ച ശേഷം, 'ഇങ്ങനെ നീയും നിന്റെ പിതാക്കന്മാരും സഫലരാകും; അങ്ങനെ ഞാൻ ചെയ്യും,' എന്ന് മുനി വീണ്ടും പറഞ്ഞു.
ക്വ ഗച്ഛേ ഽഹം മുനിശ്രേഷ്ഠ കര്തവ്യം ചാപി തദ് വദ
മഹർഷികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, ഞാൻ എവിടേക്ക് പോകണം? എന്താണ് ഞാൻ ചെയ്യേണ്ടത്? ദയവായി അതും പറയൂ.
കൈലാസം തം നരശ്രേഷ്ഠ ഗത്വാ സ്തുഹി മഹേശ്വരമ് തപഃ കുരു യഥാശക്തി തതശ് ചേപ്സിതമ് ആപ്സ്യസി
മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, നീ കൈലാസപർവതത്തിലേക്ക് പോയി മഹാദേവനെ സ്തുതിക്കുകയും, കഴിയുന്നത്ര വ്രതം അനുഷ്ഠിക്കുകയും ചെയ്യുക. അങ്ങനെ ചെയ്താൽ നിന്റെ ആഗ്രഹം നിനക്ക് ലഭിക്കും.
തച് ഛ്രുത്വാ സ മുനേര് വാക്യം മുനിം നത്വാ ത്വ് അഗാന് നഗമ് കൈലാസം സ ശുചിര് ഭൂത്വാ ബാലോ ബാലക്രിയാന്വിതഃ തപസേ നിശ്ചയം കൃത്വാ ഉവാച സ ഭഗീരഥഃ
മുനിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട ശേഷം, അവൻ മുനിയെ വണങ്ങി, കൈലാസപർവതത്തിലേക്ക് പോയി. ശുദ്ധിയോടെ, ബാലൻ എന്ന നിലയിൽ ബാല്യകൃത്യങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്നെങ്കിലും, വ്രതം അനുഷ്ഠിക്കാനായി മനസ്സിൽ ഉറച്ച തീരുമാനമെടുത്ത് ഭഗീരഥൻ അങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ബാലോ ഽഹം ബാലബുദ്ധിശ് ച ബാലചന്ദ്രധര പ്രഭോ നാഹം കിമപി ജാനാമി തതഃ പ്രീതോ ഭവ പ്രഭോ
പ്രഭോ, ഞാൻ ഒരു ബാലനാണ്, ബാലബുദ്ധിയുമാണ് എനിക്ക്. ചന്ദ്രികയുള്ളവാ, ഞാൻ ഒന്നും അറിയുന്നില്ല. അതിനാൽ ദയവായി സന്തുഷ്ടനാകണമേ, പ്രഭോ.
വാഗ്ഭിര് മനോഭിഃ കൃതിഭിഃ കദാചിന് മമോപകുര്വന്തി ഹിതേ രതാ യേ തേഭ്യോ ഹിതാര്ഥം ത്വ് ഇഹ ചാമരേശ സോമം നമസ്യാമി സുരാദിപൂജ്യമ്
എന്റെ ക്ഷേമത്തിൽ മനസ്സുള്ളവർ, ചിലപ്പോൾ വാക്കുകൾകൊണ്ടും ചിന്തകളിലും പ്രവൃത്തികളിലും എന്നെ സഹായിക്കുന്നു. അവരുടെ ഭാവുകത്തിനായി, ഭൂതങ്ങളുടെ നാഥനായവാ, ദേവന്മാർ ആദരിക്കുന്ന സോമനെ ഞാൻ ഇവിടെ വണങ്ങുന്നു.
ഉത്പാദിതോ യൈര് അഭിവര്ധിതശ് ച സമാനഗോത്രശ് ച സമാനധര്മാ തേഷാമ് അഭീഷ്ടാനി ശിവഃ കരോതു ബാലേന്ദുമൌലിം പ്രണതോ ഽസ്മി നിത്യമ്
എന്നെ ജനിപ്പിച്ചവരും വളർത്തിയവരും, എന്റെ കുടുംബത്തിലും ആചാരങ്ങളിലും ഒരുപോലുള്ളവരും, അവരുടെ ആഗ്രഹങ്ങൾ ശിവൻ നിറവേറ്റട്ടെ. ചന്ദ്രികധാരിയായവനെ ഞാൻ എപ്പോഴും വണങ്ങുന്നു.
ഏവം തു ബ്രുവതസ് തസ്യ പുരസ്താദ് അഭവച് ഛിവഃ വരേണ ച്ഛന്ദയാനോ വൈ ഭഗീരഥമ് ഉവാച ഹ
അവൻ ഇങ്ങനെ സംസാരിക്കുമ്പോൾ, ശിവൻ അവന്റെ മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷനായി, ഇഷ്ടമുള്ള വരം നൽകാമെന്ന് പറഞ്ഞ് ഭഗീരഥനോട് സംസാരിച്ചു.
യന് ന സാധ്യം സുരഗണൈര് ദേയം തത് തേ മയാ ധ്രുവമ് വദസ്വ നിര്ഭയോ ഭൂത്വാ ഭഗീരഥ മഹാമതേ
ദേവതകൾക്ക് സാധ്യമല്ലാത്തതു പോലും ഞാൻ നിനക്ക് ഉറപ്പായി നൽകാം. ഭയമില്ലാതെ പറയൂ, മഹാബുദ്ധിയുള്ള ഭഗീരഥാ.
ഭഗീരഥഃ പ്രണമ്യേശം ഹൃഷ്ടഃ പ്രോവാച ശംകരമ്
ഭഗീരഥൻ, ഈശ്വരനെ വണങ്ങി സന്തോഷത്തോടെ ശങ്കരനോട് പറഞ്ഞു.
ജടാസ്ഥിതാം പിതൄണാം മേ പാവനായ സരിദ്വരാമ് താമ് ഏവ ദേഹി ദേവേശ സര്വമ് ആപ്തം തതോ ഭവേത്
ദേവന്മാരുടെ നാഥനായവാ, എന്റെ പിതാക്കന്മാരുടെ ശുദ്ധിക്കായി, നിന്റെ ജടയിൽ പാർക്കുന്ന മഹാനദിയെ എനിക്ക് ദയവായി നൽകണമേ. അങ്ങനെ ചെയ്താൽ എല്ലാം പൂർത്തിയാകും.
മഹേശോ ഽപി വിഹസ്യാഥ ഭഗീരഥമ് ഉവാച ഹ
മഹേശ്വരൻ പുഞ്ചിരിയോടെ ഭഗീരഥനോട് പറഞ്ഞു.
ദത്താ മയേയം തേ പുത്ര പുനസ് താം സ്തുഹി സുവ്രത
മകനേ, ഈ നദി ഞാൻ നിനക്ക് നൽകിയിരിക്കുന്നു. ഇപ്പോൾ നീ വീണ്ടും അവളെ സ്തുതിക്കൂ, വ്രതനിഷ്ഠനേ.
തദ് ദേവവചനം ശ്രുത്വാ തദര്ഥം തു തപോ മഹത് സ്തുതിം ചകാര ഗങ്ഗായാ ഭക്ത്യാ പ്രയതമാനസഃ
ദേവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട ശേഷം, ആ ലക്ഷ്യത്തിനായി വലിയ വ്രതം അനുഷ്ഠിച്ച്, ഭക്തിയോടും ഏകാഗ്രതയോടും കൂടി ഗംഗയെ സ്തുതിക്കുന്ന സ്തോത്രം രചിച്ചു.
തസ്യാ അപി പ്രസാദം ച പ്രാപ്യ ബാലോ ഽപ്യ് അബാലവത് ഗങ്ഗാം മഹേശ്വരാത് പ്രാപ്താമ് ആദായാഗാദ് രസാതലമ്
അവളുടെ അനുഗ്രഹം ലഭിച്ച ശേഷം, ബാലനാണെങ്കിലും ബാലൻ അല്ലാത്തപോലെ, മഹേശ്വരനിൽ നിന്ന് ലഭിച്ച ഗംഗയെ എടുത്ത് അവൻ പാതാളത്തിലേക്ക് പോയി.
ന്യവേദയത് സ മുനയേ കപിലായ മഹാത്മനേ യഥോദിതപ്രകാരേണ ഗങ്ഗാം സംസ്ഥാപ്യ യത്നതഃ
യഥാവിധി ശ്രദ്ധയോടെ ഗംഗയെ സ്ഥാപിച്ച്, മഹാത്മാവായ കപിലമുനിക്ക് അതെല്ലാം അറിയിച്ചു.
പ്രദക്ഷിണമ് അഥാവര്ത്യ കൃതാഞ്ജലിപുടോ ഽബ്രവീത്
ശരീരവും കൈകളും ചേർത്ത് പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത ശേഷം, അവൻ പറഞ്ഞു.
ദേവി മേ പിതരഃ ശാപാത് കപിലസ്യ മഹാമുനേഃ പ്രാപ്താസ് തേ വിഗതിം മാതസ് തസ്മാത് താന് പാതുമ് അര്ഹസി
ദേവി, എന്റെ പിതാക്കന്മാർ മഹാമുനിയായ കപിലന്റെ ശാപം മൂലം നാശം നേരിട്ടിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ അമ്മേ, അവരെ ശുദ്ധീകരിക്കാൻ ദയവായി നീ തയ്യാറാകണം.
തഥേത്യ് ഉക്ത്വാ സുരനദീ സര്വേഷാമ് ഉപകാരികാ ലോകാനാമ് ഉപകാരാര്ഥം പിതൄണാം പാവനായ ച
'അങ്ങനെയാകട്ടെ' എന്ന് പറഞ്ഞ്, ലോകത്തിനും പിതാക്കന്മാരുടെ ശുദ്ധിക്കുമായി, എല്ലാവർക്കും ഉപകാരിയായ ദൈവനദി സമ്മതിച്ചു.
അഗസ്ത്യപീതസ്യാമ്ഭോധേഃ പൂരണായ വിശേഷതഃ സ്മരണാദ് ഏവ പാപാനാം നാശായ സുരനിമ്നഗാ
അഗസ്ത്യൻ കുടിച്ച സമുദ്രം നിറയ്ക്കാനായി, ദൈവിക നദിയെ ഓർക്കുന്നതു മാത്രം ചെയ്താൽ പാപങ്ങൾ നശിക്കും.
ഭഗീരഥോദിതം ചക്രേ രസാതലതലേ സ്ഥിതാന് ഭസ്മീഭൂതാന് നൃപസുതാന് സാഗരാംശ് ച വിശേഷതഃ
ഭഗീരഥൻ ആ നദിയെ ഒഴുക്കിച്ചു, പ്രത്യേകിച്ച് അടിവാരത്തിൽ കത്തിയ രാജകുമാരന്മാരുടെയും സമുദ്രഭാഗങ്ങളുടെയും ചിതഭസ്മങ്ങൾക്കായി.
വിനിര്ദഗ്ധാന് അഥാപ്ലാവ്യ ഖാതപൂരമ് അഥാകരോത് തതോ മേരും സമാപ്ലാവ്യ സ്ഥിതാം ബാലോ ഽബ്രവീന് നൃപഃ
അവരെ കത്തിയതിനു ശേഷം ശുദ്ധീകരിച്ച്, ഒരു ചാലം ഉണ്ടാക്കി; പിന്നെ മേരു പർവതം വെള്ളത്തിൽ മുങ്ങിച്ചിട്ട്, ബാലരാജാവ് അവിടെ നിന്നു പറഞ്ഞു.
കര്മഭൂമൌ ത്വയാ ഭാവ്യം തഥേത്യ് ആഗാദ് ധിമാലയമ് ഹിമവത്പര്വതാത് പുണ്യാദ് ഭാരതം വര്ഷമ് അഭ്യഗാത്
നീ ഈ പ്രവർത്തി ഭൂമിയിൽ നിർവഹിക്കണം എന്നു പറഞ്ഞതോടെ, അവൾ ഹിമാലയത്തിലേക്ക് പോയി, അവിടത്തെ പുണ്യപർവതത്തിൽ നിന്ന് ഭാരതഭൂമിയിൽ പ്രവേശിച്ചു.