കപിലോ ഽപി മഹാപ്രാജ്ഞസ് തത്ര ശേതേ രസാതലേ പുരാ ച സാധിതം തേന ദേവാനാം കാര്യമ് ഉത്തമമ്
കപിലൻ, മഹാപണ്ഡിതൻ, അവിടെ അടിയന്തിരലോകത്തിൽ വിശ്രമിച്ചു കിടക്കുകയായിരുന്നു. പുരാതനകാലത്ത് ദേവന്മാർക്കായി മഹത്തായ ഒരു പ്രവർത്തി അദ്ദേഹം നിർവഹിച്ചു.
വിനിദ്രേണ തതഃ ശ്രാന്തഃ സിദ്ധേ കാര്യേ സുരാന് പ്രതി അബ്രവീത് കപിലഃ ശ്രീമാന് നിദ്രാസ്ഥാനം പ്രയച്ഛഥ
ദേവന്മാരുടെ ജോലി പൂർത്തിയാക്കിയ ശേഷം, ഉറക്കം കിട്ടാതെ ക്ഷീണിച്ച കപിലൻ ദേവന്മാരോട് പറഞ്ഞു: 'എനിക്ക് ഉറങ്ങാൻ ഒരു സ്ഥലം തരിക.'
രസാതലം ദദുസ് തസ്മൈ പുനര് ആഹ സുരാന് മുനിഃ യോ മാമ് ഉത്ഥാപയേന് മന്ദോ ഭസ്മീ ഭൂയാച് ച സത്വരമ്
അവർ അദ്ദേഹത്തിന് അടിയന്തിരലോകം നൽകി. പിന്നെ കപിലൻ ദേവന്മാരോട് പറഞ്ഞു: 'ആർക്കെങ്കിലും എനിക്ക് ഉണരാൻ ഇടയാക്കുകയാണെങ്കിൽ, അവൻ ഉടൻ ചാരമാകട്ടെ.'
തതഃ ശയേ തലഗതോ നോ ചേന് ന സ്വപ്ന ഏവ ഹി തഥേത്യ് ഉക്തഃ സുരഗണൈസ് തത്ര ശേതേ രസാതലേ
അവിടെ അടിയന്തിരലോകത്തിൽ കിടന്നുകൊണ്ടു, 'ഞാൻ ഉറങ്ങുന്നില്ലെങ്കിൽ, സ്വപ്നം കാണുന്നതുപോലെയാണ്,' എന്ന് പറഞ്ഞു. ദേവഗണങ്ങൾ അതിനെ അംഗീകരിച്ചു, അവിടെ കപിലൻ വിശ്രമിച്ചു.
തസ്യ പ്രഭാവം തേ ജ്ഞാത്വാ രാക്ഷസാ മായയാ യുതാഃ സാഗരാണാം ച സര്വേഷാം വധോപായം പ്രചക്രിരേ
കപിലന്റെ ശക്തി മനസ്സിലാക്കി, മായാവിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള രാക്ഷസന്മാർ സമുദ്രങ്ങളെ നശിപ്പിക്കാൻ ഉപായം ആലോചിച്ചു.
വിനാ യുദ്ധേന തേ ഭീതാ രാക്ഷസാഃ സത്വരാസ് തദാ ആഗത്യ യത്ര സ മുനിഃ കപിലഃ കോപനോ മഹാന്
യുദ്ധം ഒഴിവാക്കാൻ ഭയപ്പെട്ട രാക്ഷസന്മാർ വേഗത്തിൽ കപിലൻ മഹർഷിയുടെ അടുക്കൽ ചെന്നു.
ശിരോദേശേ ഹയം തേ വൈ ബദ്ധ്വാഥ ത്വരയാന്വിതാഃ ദൂരേ സ്ഥിത്വാ മൌനിനശ് ച പ്രേക്ഷന്തഃ കിം ഭവേദ് ഇതി
അവർ കുതിരയെ കപിലന്റെ തലക്കരികിൽ ബന്ധിച്ചു, വേഗത്തിൽ അകലെ നിന്നു, മിണ്ടാതിരുത്തി എന്ത് സംഭവിക്കുമെന്നു നോക്കി കാത്തുനിന്നു.
തതസ് തു സാഗരാഃ സര്വേ നിര്വിശന്തോ രസാതലമ് ദദൃശുസ് തേ ഹയം ബദ്ധം ശയാനം പുരുഷം തഥാ
അതിനുശേഷം, സമുദ്രങ്ങൾ എല്ലാവരും അടിയന്തിരലോകം കടന്നു, അവിടെ കുതിരയെ ബന്ധിച്ച നിലയിലും ഒരാൾ കിടക്കുന്നതും കണ്ടു.
തം മേനിരേ ച ഹര്താരം ക്രതുഹന്താരമ് ഏവ ച ഏനം ഹത്വാ മഹാപാപം നയാമോ ഽശ്വം നൃപാന്തികമ്
അവർ അവനെ കള്ളനും യാഗം നശിപ്പിച്ചവനുമാണെന്ന് കരുതി, 'ഈ മഹാപാപിയെ കൊല്ലാം, പിന്നെ കുതിരയെ രാജാവിന്റെ അടുക്കൽ കൊണ്ടുപോകാം,' എന്ന് പറഞ്ഞു.
കേചിദ് ഊചുഃ പശും ബദ്ധം നയാമോ ഽനേന കിം ഫലമ് തദാഹുര് അപരേ ശൂരാ രാജാനഃ ശാസകാ വയമ്
ചിലർ പറഞ്ഞു: 'കുതിരയെ കൊണ്ടുപോകാം, ഇതിൽ കൂടുതൽ എന്ത് പ്രയോജനം?' മറ്റുചില ധീരരും രാജകുമാരന്മാരും പറഞ്ഞു: 'നാം തന്നെ ഭരണാധികാരികൾ.'
ഉത്ഥാപ്യൈനം മഹാപാപം ഹന്മഃ ക്ഷാത്രേണ വര്ചസാ തേ തം ജഘ്നുര് മുനിം പാദൈര് ബ്രുവന്തോ നിഷ്ഠുരാണി ച
അവരെ എഴുന്നേല്പിച്ചു, മഹാപാപിയെ ക്ഷത്രിയരുടെ ശക്തി പ്രകടിപ്പിച്ച്, ആ മുനിയെ കാലുകൊണ്ട് അടിച്ചു, കഠിനമായ വാക്കുകളും പറഞ്ഞു.
തതഃ കോപേന മഹതാ കപിലോ മുനിസത്തമഃ സാഗരാന് ഈക്ഷയാമ് ആസ താന് കോപാദ് ഭസ്മസാത് കരോത്
അതിനുശേഷം, വലിയ കോപത്തോടെ, മഹാനായ കപിലമുനി അവരെ നോക്കി, അതികോപത്തിൽ അവരെ ചാരമാക്കി മാറ്റി.
ജജ്വലുസ് തേ തതസ് തത്ര സാഗരാഃ സര്വ ഏവ ഹി തത് തു സര്വം ന ജാനാതി ദീക്ഷിതഃ സഗരോ നൃപഃ
അപ്പോൾ അവിടെ തന്നെയുണ്ടായിരുന്ന എല്ലാ സഗരന്മാരും അഗ്നിയിൽ കത്തിപ്പൊള്ളിപ്പോയി; എന്നാൽ ദീക്ഷിതനായ സഗരരാജാവിന് ഇതൊന്നും അറിയില്ലായിരുന്നു.
നാരദഃ കഥയാമ് ആസ സഗരായ മഹാത്മനേ കപിലസ്യ തു സംസ്ഥാനം ഹയസ്യാപി തു സംസ്ഥിതിമ്
നാരദൻ, മഹാത്മാവായ സഗരനോട് കപിലന്റെ അവസ്ഥയും കുതിരയുടെ സ്ഥിതിയും പറഞ്ഞു.
രാക്ഷസാനാം തു വികൃതിം സാഗരാണാം ച നാശനമ് തതശ് ചിന്താപരോ രാജാ കര്തവ്യം നാവബുധ്യത
രാക്ഷസന്മാരുടെ ക്രൂരതകളും സഗരന്മാരുടെ നാശവും അദ്ദേഹം വിവരിച്ചു; അതിനുശേഷം രാജാവ് വലിയ ചിന്തയിൽ ആകുകയും എന്ത് ചെയ്യണമെന്ന് മനസ്സിലാക്കാനാവാതിരിക്കുകയും ചെയ്തു.
അപരോ ഽപി സുതശ് ചാസീദ് അസമഞ്ജാ ഇതി ശ്രുതഃ സ തു ബാലാംസ് തഥാ പൌരാന് മൌര്ഖ്യാത് ക്ഷിപതി ചാമ്ഭസി
അസമഞ്ജൻ എന്ന പേരിൽ മറ്റൊരു മകനും അവനുണ്ടായിരുന്നു; അവൻ മൗഢ്യത്തിൽ പൗരന്മാരുടെ കുട്ടികളെ വെള്ളത്തിലേക്ക് എറിഞ്ഞു.
സഗരോ ഽപ്യ് അഥ വിജ്ഞപ്തഃ പൌരൈഃ സംമിലിതൈസ് തദാ ദുര്നയം തസ്യ തം ജ്ഞാത്വാ തതഃ ക്രുദ്ധോ ഽബ്രവീന് നൃപഃ
അപ്പോൾ പൗരന്മാർ ഒന്നിച്ചു ചേർന്ന് മകന്റെ ദുഷ്പ്രവൃത്തികൾ രാജാവിനോട് അറിയിച്ചു; അതു കേട്ട സഗരൻ കോപിച്ചു സംസാരിച്ചു.
സ്വാന് അമാത്യാംസ് തദാ രാജാ ദേശത്യാഗം കരോത്വ് അയമ് അസമഞ്ജാഃ ക്ഷത്രധര്മത്യാഗീ വൈ ബാലഘാതകഃ
അപ്പോൾ രാജാവ് തന്റെ മന്ത്രിമാരോട് പറഞ്ഞു: 'ഈ അസമഞ്ജനെ ദേശത്തുനിന്ന് പുറത്താക്കണം; ക്ഷത്രിയധർമ്മം ഉപേക്ഷിച്ച കുട്ടികളെ കൊല്ലുന്നവനാണ് അവൻ.'
സഗരസ്യ തു തദ് വാക്യം ശ്രുത്വാമാത്യാസ് ത്വരാന്വിതാഃ തത്യജുര് നൃപതേഃ പുത്രമ് അസമഞ്ജാ ഗതോ വനമ്
രാജാവിന്റെ ആജ്ഞ കേട്ട മന്ത്രിമാർ ഉടൻ അസമഞ്ജനെ രാജ്യത്തിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കി; അവൻ കാടിലേക്ക് പോയി.
സാഗരാ ബ്രഹ്മശാപേന നഷ്ടാഃ സര്വേ രസാതലേ ഏകോ ഽപി ച വനം പ്രാപ്ത ഇദാനീം കാ ഗതിര് മമ
ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശാപം മൂലം എല്ലാ സഗരന്മാരും പാതാളത്തിൽ നശിച്ചു; ഇനി ഒരുത്തൻ മാത്രം കാട്ടിൽ പോയിരിക്കുമ്പോൾ എനിക്ക് ഇനി എന്ത് വഴി ശേഷിക്കുന്നു?
അംശുമാന് ഇതി വിഖ്യാതഃ പുത്രസ് തസ്യാസമഞ്ജസഃ ആനായ്യ ബാലകം രാജാ കാര്യം തസ്മൈ ന്യവേദയത്
അസമഞ്ജന്റെ മകനായി അംശുമാൻ എന്ന ബാലൻ പ്രശസ്തനായിരുന്നു; രാജാവ് അവനെ വിളിച്ചു, ആ കർമ്മം അവനോട് ഏൽപ്പിച്ചു.
കപിലം ച സമാരാധ്യ അംശുമാന് അപി ബാലകഃ സഗരായ ഹയം പ്രാദാത് തതഃ പൂര്ണോ ഽഭവത് ക്രതുഃ
അംശുമാൻ എന്ന ബാലൻ കപിലനെ പ്രസാദിപ്പിച്ച്, കുതിരയെ തിരികെ കൊണ്ടുവന്നു സഗരനോട് നൽകി; അങ്ങനെ യാഗം പൂർത്തിയായി.
തസ്യാപി പുത്രസ് തേജസ്വീ ദിലീപ ഇതി ധാര്മികഃ തസ്യാപി പുത്രോ മതിമാന് ഭഗീരഥ ഇതി ശ്രുതഃ
അംശുമാന്റെ മകനായി തേജസ്സുള്ള, ധാർമ്മികനായ ദിലീപൻ ജനിച്ചു; ദിലീപന്റെ മകനായി ബുദ്ധിശാലിയായ ഭഗീരഥൻ ജനിച്ചു.
പിതാമഹാനാം സര്വേഷാം ഗതിം ശ്രുത്വാ സുദുഃഖിതഃ സഗരം നൃപശാര്ദൂലം പപ്രച്ഛ വിനയാന്വിതഃ
തന്റെ പിതാമഹന്മാരുടെ ദുർഗതിയെക്കുറിച്ച് കേട്ട ഭഗീരഥൻ, വലിയ ദുഃഖത്തിൽ, വിനയപൂർവ്വം രാജാവായ സഗരനോട് ചോദിച്ചു.
സാഗരാണാം തു സര്വേഷാം നിഷ്കൃതിസ് തു കഥം ഭവേത് ഭഗീരഥം നൃപഃ പ്രാഹ കപിലോ വേത്തി പുത്രക
എല്ലാ സഗരന്മാർക്കായി എങ്ങനെ പ്രായശ്ചിത്തം ചെയ്യാമെന്ന് ഭഗീരഥൻ രാജാവിനോട് ചോദിച്ചു; രാജാവ് പറഞ്ഞു: 'കപിലൻ അറിയാം, മകനേ.'
തസ്യ തദ് വചനം ശ്രുത്വാ ബാലഃ പ്രായാദ് രസാതലമ് കപിലം ച നമസ്കൃത്വാ സര്വം തസ്മൈ ന്യവേദയത്
അവൻ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട്, ബാലൻ പാതാളത്തിലേക്ക് പോയി, കപിലന് വന്ദനം ചെയ്ത് എല്ലാം അവനോട് പറഞ്ഞു.
സ മുനിസ് തു ചിരം ധ്യാത്വാ തപസാരാധ്യ ശംകരമ് ജടാജലേന സ്വപിതൄന് ആപ്ലാവ്യ നൃപസത്തമ
ആ മുനി ദീർഘകാലം ധ്യാനിച്ച്, തപസ്സിലൂടെ ശങ്കരനെ പ്രസാദിപ്പിച്ചു; ശിവന്റെ ജടയിൽ നിന്നുള്ള വെള്ളം കൊണ്ട് പിതാക്കന്മാരെ ശുദ്ധീകരിച്ചു, മഹാരാജാവേ.
തതഃ കൃതാര്ഥോ ഭവിതാ ത്വം ച തേ പിതരസ് തഥാ തഥാ കരോമീതി മുനിം പ്രണമ്യ പുനര് അബ്രവീത്
അതിനുശേഷം, മുനിയെ വന്ദിച്ച ശേഷം, 'ഇങ്ങനെ നീയും നിന്റെ പിതാക്കന്മാരും സഫലരാകും; അങ്ങനെ ഞാൻ ചെയ്യും,' എന്ന് മുനി വീണ്ടും പറഞ്ഞു.
ക്വ ഗച്ഛേ ഽഹം മുനിശ്രേഷ്ഠ കര്തവ്യം ചാപി തദ് വദ
മഹർഷികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, ഞാൻ എവിടേക്ക് പോകണം? എന്താണ് ഞാൻ ചെയ്യേണ്ടത്? ദയവായി അതും പറയൂ.
കൈലാസം തം നരശ്രേഷ്ഠ ഗത്വാ സ്തുഹി മഹേശ്വരമ് തപഃ കുരു യഥാശക്തി തതശ് ചേപ്സിതമ് ആപ്സ്യസി
മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, നീ കൈലാസപർവതത്തിലേക്ക് പോയി മഹാദേവനെ സ്തുതിക്കുകയും, കഴിയുന്നത്ര വ്രതം അനുഷ്ഠിക്കുകയും ചെയ്യുക. അങ്ങനെ ചെയ്താൽ നിന്റെ ആഗ്രഹം നിനക്ക് ലഭിക്കും.