പ്രോക്ഷിതം തദ് ധയം നീത്വാ തേ രസാതലമ് ആഗമന് രാക്ഷസാന് മായയാ യുക്താന് നൈവാപശ്യന്ത സാഗരാഃ
അവർ ആ കുതിരയെ എടുത്ത് പാതാളത്തിലേക്ക് പോയി. എന്നാൽ സഗരന്മാർ മായാവിശേഷമുള്ള ആ ദാനവരെ കണ്ടില്ല.
ന ദൃഷ്ട്വാ തേ ഹയം പുത്രാഃ സഗരസ്യ ബലീയസഃ ഇതശ് ചേതശ് ചരന്തസ് തേ നൈവാപശ്യന് ഹയം തദാ
ശക്തനായ സഗരന്റെ പുത്രന്മാർ കുതിരയെ കാണാതെ ഇവിടെ അവിടെ തിരഞ്ഞു. എങ്കിലും ആ സമയത്ത് അവർ കുതിരയെ കണ്ടില്ല.
ദേവലോകം തദാ ജഗ്മുഃ പര്വതാംശ് ച സരാംസി ച വനാനി ച വിചിന്വന്തോ നൈവാപശ്യന് ഹയം തദാ
അവ സമയത്ത്, അവർ ദേവലോകത്തേക്കു പോയി. പർവതങ്ങളും തടാകങ്ങളും കാടുകളും എല്ലാം തിരഞ്ഞു. എങ്കിലും ആ കുതിരയെ അവർ കണ്ടില്ല.
കൃതസ്വസ്ത്യയനോ രാജാ ഋത്വിഗ്ഭിഃ കൃതമങ്ഗലഃ അദൃഷ്ട്വാ തു പശും രമ്യം രാജാ ചിന്താമ് ഉപേയിവാന്
രാജാവ്, യാഗവിദികൾ പൂർത്തിയാക്കി, പുരോഹിതന്മാരുടെ അനുഗ്രഹം നേടിയശേഷം, ആ മനോഹരമായ യാഗപശുവിനെ കാണാതിരുന്നതുകൊണ്ട് വിഷമിച്ചു.
അടന്തഃ സാഗരാഃ സര്വേ ദേവലോകമ് ഉപാഗമന് ഹയം തമ് അനുചിന്വന്തസ് തത്രാപി ന ഹയോ ഽഭവത്
എല്ലാ സമുദ്രങ്ങളും കുതിരയെ അന്വേഷിച്ചു ദേവലോകത്തേക്ക് പോയി. അവിടെ പോലും ആ കുതിരയെ കണ്ടില്ല.
തതോ മഹീം സമാജഗ്മുഃ പര്വതാംശ് ച വനാനി ച തത്രാപി ച ഹയം നൈവ ദൃഷ്ടവന്തോ നൃപാത്മജാഃ
അതിനുശേഷം അവർ ഭൂമിയിലേക്കും പർവതങ്ങളിലേക്കും കാടുകളിലേക്കും തിരിച്ചുവന്നു. അവിടെയും രാജകുമാരന്മാർക്ക് ആ കുതിരയെ കാണാനായില്ല.
ഏതസ്മിന്ന് അന്തരേ തത്ര ദൈവീ വാഗ് അഭവത് തദാ രസാതലേ ഹയോ ബദ്ധ ആസ്തേ നാന്യത്ര സാഗരാഃ
അപ്പോൾ അവിടെ ദൈവീകമായ ഒരു ശബ്ദം ഉയർന്നു: 'കുതിര അടിയന്തിരലോകത്തിൽ ബന്ധിച്ചിരിക്കുന്നു, മറ്റൊരിടത്തുമല്ല, സമുദ്രങ്ങളേ.'
ഇതി ശ്രുത്വാ തതോ വാക്യം ഗന്തുകാമാ രസാതലമ് അഖനന് പൃഥിവീം സര്വാം പരിതഃ സാഗരാസ് തതഃ
ഈ വാക്കുകൾ കേട്ടു, അടിയന്തിരലോകത്തേക്കു പോകാൻ ആഗ്രഹിച്ച്, സമുദ്രങ്ങൾ ഭൂമി മുഴുവൻ ചുറ്റും തുഴച്ചു.
തേ ക്ഷുധാര്താ മൃദം ശുഷ്കാം ഭക്ഷയന്തസ് ത്വ് അഹര്നിശമ് ന്യഖനംശ് ചാപി ജഗ്മുശ് ച സത്വരാസ് തേ രസാതലമ്
അവർ വിശപ്പോടെ, പുഴുങ്ങിയ മണ്ണ് പകലും രാത്രിയും തിന്നുകയും, തുഴഞ്ഞു തുഴഞ്ഞു വേഗത്തിൽ അടിയന്തിരലോകത്തിലെത്തുകയും ചെയ്തു.
താന് ആഗതാന് ഭൂപസുതാന് സാഗരാന് ബലിനഃ കൃതീന് ശ്രുത്വാ രക്ഷാംസി സംത്രസ്താ വ്യഗമന് കപിലാന്തികമ്
ശക്തരും ധൈര്യശാലികളുമായ രാജകുമാരന്മാരായ സമുദ്രങ്ങൾ എത്തിയെന്നറിഞ്ഞ്, ഭയപ്പെട്ട രാക്ഷസന്മാർ കപിലന്റെ അടുക്കൽ ഓടി രക്ഷപെട്ടു.
കപിലോ ഽപി മഹാപ്രാജ്ഞസ് തത്ര ശേതേ രസാതലേ പുരാ ച സാധിതം തേന ദേവാനാം കാര്യമ് ഉത്തമമ്
കപിലൻ, മഹാപണ്ഡിതൻ, അവിടെ അടിയന്തിരലോകത്തിൽ വിശ്രമിച്ചു കിടക്കുകയായിരുന്നു. പുരാതനകാലത്ത് ദേവന്മാർക്കായി മഹത്തായ ഒരു പ്രവർത്തി അദ്ദേഹം നിർവഹിച്ചു.
വിനിദ്രേണ തതഃ ശ്രാന്തഃ സിദ്ധേ കാര്യേ സുരാന് പ്രതി അബ്രവീത് കപിലഃ ശ്രീമാന് നിദ്രാസ്ഥാനം പ്രയച്ഛഥ
ദേവന്മാരുടെ ജോലി പൂർത്തിയാക്കിയ ശേഷം, ഉറക്കം കിട്ടാതെ ക്ഷീണിച്ച കപിലൻ ദേവന്മാരോട് പറഞ്ഞു: 'എനിക്ക് ഉറങ്ങാൻ ഒരു സ്ഥലം തരിക.'
രസാതലം ദദുസ് തസ്മൈ പുനര് ആഹ സുരാന് മുനിഃ യോ മാമ് ഉത്ഥാപയേന് മന്ദോ ഭസ്മീ ഭൂയാച് ച സത്വരമ്
അവർ അദ്ദേഹത്തിന് അടിയന്തിരലോകം നൽകി. പിന്നെ കപിലൻ ദേവന്മാരോട് പറഞ്ഞു: 'ആർക്കെങ്കിലും എനിക്ക് ഉണരാൻ ഇടയാക്കുകയാണെങ്കിൽ, അവൻ ഉടൻ ചാരമാകട്ടെ.'
തതഃ ശയേ തലഗതോ നോ ചേന് ന സ്വപ്ന ഏവ ഹി തഥേത്യ് ഉക്തഃ സുരഗണൈസ് തത്ര ശേതേ രസാതലേ
അവിടെ അടിയന്തിരലോകത്തിൽ കിടന്നുകൊണ്ടു, 'ഞാൻ ഉറങ്ങുന്നില്ലെങ്കിൽ, സ്വപ്നം കാണുന്നതുപോലെയാണ്,' എന്ന് പറഞ്ഞു. ദേവഗണങ്ങൾ അതിനെ അംഗീകരിച്ചു, അവിടെ കപിലൻ വിശ്രമിച്ചു.
തസ്യ പ്രഭാവം തേ ജ്ഞാത്വാ രാക്ഷസാ മായയാ യുതാഃ സാഗരാണാം ച സര്വേഷാം വധോപായം പ്രചക്രിരേ
കപിലന്റെ ശക്തി മനസ്സിലാക്കി, മായാവിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള രാക്ഷസന്മാർ സമുദ്രങ്ങളെ നശിപ്പിക്കാൻ ഉപായം ആലോചിച്ചു.
വിനാ യുദ്ധേന തേ ഭീതാ രാക്ഷസാഃ സത്വരാസ് തദാ ആഗത്യ യത്ര സ മുനിഃ കപിലഃ കോപനോ മഹാന്
യുദ്ധം ഒഴിവാക്കാൻ ഭയപ്പെട്ട രാക്ഷസന്മാർ വേഗത്തിൽ കപിലൻ മഹർഷിയുടെ അടുക്കൽ ചെന്നു.
ശിരോദേശേ ഹയം തേ വൈ ബദ്ധ്വാഥ ത്വരയാന്വിതാഃ ദൂരേ സ്ഥിത്വാ മൌനിനശ് ച പ്രേക്ഷന്തഃ കിം ഭവേദ് ഇതി
അവർ കുതിരയെ കപിലന്റെ തലക്കരികിൽ ബന്ധിച്ചു, വേഗത്തിൽ അകലെ നിന്നു, മിണ്ടാതിരുത്തി എന്ത് സംഭവിക്കുമെന്നു നോക്കി കാത്തുനിന്നു.
തതസ് തു സാഗരാഃ സര്വേ നിര്വിശന്തോ രസാതലമ് ദദൃശുസ് തേ ഹയം ബദ്ധം ശയാനം പുരുഷം തഥാ
അതിനുശേഷം, സമുദ്രങ്ങൾ എല്ലാവരും അടിയന്തിരലോകം കടന്നു, അവിടെ കുതിരയെ ബന്ധിച്ച നിലയിലും ഒരാൾ കിടക്കുന്നതും കണ്ടു.
തം മേനിരേ ച ഹര്താരം ക്രതുഹന്താരമ് ഏവ ച ഏനം ഹത്വാ മഹാപാപം നയാമോ ഽശ്വം നൃപാന്തികമ്
അവർ അവനെ കള്ളനും യാഗം നശിപ്പിച്ചവനുമാണെന്ന് കരുതി, 'ഈ മഹാപാപിയെ കൊല്ലാം, പിന്നെ കുതിരയെ രാജാവിന്റെ അടുക്കൽ കൊണ്ടുപോകാം,' എന്ന് പറഞ്ഞു.
കേചിദ് ഊചുഃ പശും ബദ്ധം നയാമോ ഽനേന കിം ഫലമ് തദാഹുര് അപരേ ശൂരാ രാജാനഃ ശാസകാ വയമ്
ചിലർ പറഞ്ഞു: 'കുതിരയെ കൊണ്ടുപോകാം, ഇതിൽ കൂടുതൽ എന്ത് പ്രയോജനം?' മറ്റുചില ധീരരും രാജകുമാരന്മാരും പറഞ്ഞു: 'നാം തന്നെ ഭരണാധികാരികൾ.'
ഉത്ഥാപ്യൈനം മഹാപാപം ഹന്മഃ ക്ഷാത്രേണ വര്ചസാ തേ തം ജഘ്നുര് മുനിം പാദൈര് ബ്രുവന്തോ നിഷ്ഠുരാണി ച
അവരെ എഴുന്നേല്പിച്ചു, മഹാപാപിയെ ക്ഷത്രിയരുടെ ശക്തി പ്രകടിപ്പിച്ച്, ആ മുനിയെ കാലുകൊണ്ട് അടിച്ചു, കഠിനമായ വാക്കുകളും പറഞ്ഞു.
തതഃ കോപേന മഹതാ കപിലോ മുനിസത്തമഃ സാഗരാന് ഈക്ഷയാമ് ആസ താന് കോപാദ് ഭസ്മസാത് കരോത്
അതിനുശേഷം, വലിയ കോപത്തോടെ, മഹാനായ കപിലമുനി അവരെ നോക്കി, അതികോപത്തിൽ അവരെ ചാരമാക്കി മാറ്റി.
ജജ്വലുസ് തേ തതസ് തത്ര സാഗരാഃ സര്വ ഏവ ഹി തത് തു സര്വം ന ജാനാതി ദീക്ഷിതഃ സഗരോ നൃപഃ
അപ്പോൾ അവിടെ തന്നെയുണ്ടായിരുന്ന എല്ലാ സഗരന്മാരും അഗ്നിയിൽ കത്തിപ്പൊള്ളിപ്പോയി; എന്നാൽ ദീക്ഷിതനായ സഗരരാജാവിന് ഇതൊന്നും അറിയില്ലായിരുന്നു.
നാരദഃ കഥയാമ് ആസ സഗരായ മഹാത്മനേ കപിലസ്യ തു സംസ്ഥാനം ഹയസ്യാപി തു സംസ്ഥിതിമ്
നാരദൻ, മഹാത്മാവായ സഗരനോട് കപിലന്റെ അവസ്ഥയും കുതിരയുടെ സ്ഥിതിയും പറഞ്ഞു.
രാക്ഷസാനാം തു വികൃതിം സാഗരാണാം ച നാശനമ് തതശ് ചിന്താപരോ രാജാ കര്തവ്യം നാവബുധ്യത
രാക്ഷസന്മാരുടെ ക്രൂരതകളും സഗരന്മാരുടെ നാശവും അദ്ദേഹം വിവരിച്ചു; അതിനുശേഷം രാജാവ് വലിയ ചിന്തയിൽ ആകുകയും എന്ത് ചെയ്യണമെന്ന് മനസ്സിലാക്കാനാവാതിരിക്കുകയും ചെയ്തു.
അപരോ ഽപി സുതശ് ചാസീദ് അസമഞ്ജാ ഇതി ശ്രുതഃ സ തു ബാലാംസ് തഥാ പൌരാന് മൌര്ഖ്യാത് ക്ഷിപതി ചാമ്ഭസി
അസമഞ്ജൻ എന്ന പേരിൽ മറ്റൊരു മകനും അവനുണ്ടായിരുന്നു; അവൻ മൗഢ്യത്തിൽ പൗരന്മാരുടെ കുട്ടികളെ വെള്ളത്തിലേക്ക് എറിഞ്ഞു.
സഗരോ ഽപ്യ് അഥ വിജ്ഞപ്തഃ പൌരൈഃ സംമിലിതൈസ് തദാ ദുര്നയം തസ്യ തം ജ്ഞാത്വാ തതഃ ക്രുദ്ധോ ഽബ്രവീന് നൃപഃ
അപ്പോൾ പൗരന്മാർ ഒന്നിച്ചു ചേർന്ന് മകന്റെ ദുഷ്പ്രവൃത്തികൾ രാജാവിനോട് അറിയിച്ചു; അതു കേട്ട സഗരൻ കോപിച്ചു സംസാരിച്ചു.
സ്വാന് അമാത്യാംസ് തദാ രാജാ ദേശത്യാഗം കരോത്വ് അയമ് അസമഞ്ജാഃ ക്ഷത്രധര്മത്യാഗീ വൈ ബാലഘാതകഃ
അപ്പോൾ രാജാവ് തന്റെ മന്ത്രിമാരോട് പറഞ്ഞു: 'ഈ അസമഞ്ജനെ ദേശത്തുനിന്ന് പുറത്താക്കണം; ക്ഷത്രിയധർമ്മം ഉപേക്ഷിച്ച കുട്ടികളെ കൊല്ലുന്നവനാണ് അവൻ.'
സഗരസ്യ തു തദ് വാക്യം ശ്രുത്വാമാത്യാസ് ത്വരാന്വിതാഃ തത്യജുര് നൃപതേഃ പുത്രമ് അസമഞ്ജാ ഗതോ വനമ്
രാജാവിന്റെ ആജ്ഞ കേട്ട മന്ത്രിമാർ ഉടൻ അസമഞ്ജനെ രാജ്യത്തിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കി; അവൻ കാടിലേക്ക് പോയി.
സാഗരാ ബ്രഹ്മശാപേന നഷ്ടാഃ സര്വേ രസാതലേ ഏകോ ഽപി ച വനം പ്രാപ്ത ഇദാനീം കാ ഗതിര് മമ
ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശാപം മൂലം എല്ലാ സഗരന്മാരും പാതാളത്തിൽ നശിച്ചു; ഇനി ഒരുത്തൻ മാത്രം കാട്ടിൽ പോയിരിക്കുമ്പോൾ എനിക്ക് ഇനി എന്ത് വഴി ശേഷിക്കുന്നു?