ബ്രാഹ്മീ ഗോദാവരീ നന്ദാ സുനന്ദാ കാമദായിനീ ബ്രഹ്മതേജഃസമാനീതാ സര്വപാപപ്രണാശനീ
ബ്രാഹ്മി, ഗോദാവരി, നന്ദാ, സുനന്ദാ, ആഗ്രഹങ്ങൾ നിറവേറ്റുന്ന നദി—ബ്രഹ്മയുടെ തേജസ്സിൽ നിന്നും ഉദിച്ചവൾ, എല്ലാ പാപങ്ങളും നശിപ്പിക്കുന്നവൾ.
സ്മരണാദ് ഏവ പാപൌഘഹന്ത്രീ മമ സദാ പ്രിയാ പഞ്ചാനാമ് അപി ഭൂതാനാമ് ആപഃ ശ്രേഷ്ഠത്വമ് ആഗതാഃ
ഓർമ്മിച്ചാൽ മാത്രം പാപങ്ങളുടെ കൂമ്പാരം നശിപ്പിക്കുന്നവളാണ് അവൾ, എനിക്ക് എപ്പോഴും പ്രിയങ്കരിയാണ്; അഞ്ചു ഭൂതങ്ങളിൽ വെള്ളം ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠത്വം നേടിയിരിക്കുന്നു.
തത്രാപി തീര്ഥഭൂതാസ് തു തസ്മാദ് ആപഃ പരാഃ സ്മൃതാഃ താസാം ഭാഗീരഥീ ശ്രേഷ്ഠാ താഭ്യോ ഽപി ഗൌതമീ തഥാ
അവയിൽ തിരുത്തടമായ വെള്ളം ഏറ്റവും ഉന്നതം എന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു; അവയിൽ ഭാഗീരഥി ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠം, ഗൗതമിയും അവളെപ്പോലെ സമാനമാണ്.
ആനീതാ സജടാ ഗങ്ഗാ അസ്യാ നാന്യച് ഛുഭാവഹമ് സ്വര്ഗേ ഭുവി തലേ വാപി തീര്ഥം സര്വാര്ഥദം മുനേ
ജടയോടെ ഗംഗയെ കൊണ്ടുവന്നു; അതുപോലെ ശുഭം നൽകുന്ന മറ്റൊന്നുമില്ല. സ്വർഗ്ഗത്തിലും ഭൂമിയിലും പാതാളത്തിലും തിരുത്തടം എല്ലാ ലക്ഷ്യങ്ങളും നൽകുന്നു, മുനിവരനേ.
ഇത്യ് ഏതത് കഥിതം പുത്ര ഗൌതമായ മഹാത്മനേ സാക്ഷാദ് ധരേണ തുഷ്ടേന മയാ തവ നിവേദിതമ്
ഇങ്ങനെ, മകനേ, മഹാത്മാവായ ഗൗതമനോട് നേരിട്ട് സന്തുഷ്ടനായ ഹരിയാണ് ഇത് പറഞ്ഞത്. ഞാൻ അതു നിന്നോട് പറഞ്ഞു.
ഏവം സാ ഗൌതമീ ഗങ്ഗാ സര്വേഭ്യോ ഽപ്യ് അധികാ മതാ തത്സ്വരൂപം ച കഥിതം കുതോ ഽന്യാ ശ്രവണസ്പൃഹാ
ഇങ്ങനെ ആ ഗൗതമി ഗംഗയെ എല്ലാവരിലും ശ്രേഷ്ഠയെന്നു കരുതുന്നു. അവളുടെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം ഞാൻ പറഞ്ഞു. ഇനി മറ്റൊന്നിനെക്കുറിച്ച് കേൾക്കാൻ എന്തു ആഗ്രഹം?
ദ്വിവിധാ സൈവ ഗദിതാ ഏകാപി സുരസത്തമ ഏകോ ഭേദസ് തു കഥിതോ ബ്രാഹ്മണേനാഹൃതോ യതഃ
അവൾ ഒരാളായിട്ടും, രണ്ടു രൂപത്തിൽ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്, ദേവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ. അതിൽ ഒന്നിനെ ഒരു ബ്രാഹ്മണൻ കൊണ്ടുവന്നതാണെന്ന് പറഞ്ഞു.
ക്ഷത്രിയേണാപരോ ഽപ്യ് അംശോ ജടാസ്വ് ഏവ വ്യവസ്ഥിതഃ ഭവസ്യ ദേവദേവസ്യ ആഹൃതസ് തദ് വദസ്വ മേ
മറ്റൊരു ഭാഗം ഒരു ക്ഷത്രിയൻ കൊണ്ടുവന്നു; അത് ഭവൻ എന്ന ദേവദേവന്റെ ചുരുളികളിൽ തന്നെ നിലനിന്നു. അതിനെക്കുറിച്ച് നീ എന്നോട് പറയണം.
വൈവസ്വതാന്വയേ ജാത ഇക്ഷ്വാകുകുലസംഭവഃ പുരാ വൈ സഗരോ നാമ രാജാസീദ് അതിധാര്മികഃ
വൈവസ്വതന്റെ വംശത്തിൽ, ഇക്ഷ്വാകു വംശത്തിൽ നിന്നു, സഗരൻ എന്ന ഒരുപാട് ധാർമ്മികനായ രാജാവുണ്ടായിരുന്നു.
യജ്വാ ദാനപരോ നിത്യം ധര്മാചാരവിചാരവാന് തസ്യ ഭാര്യാദ്വയം ചാസീത് പതിഭക്തിപരായണമ്
യജ്ഞങ്ങൾ ചെയ്യാനും ദാനം നൽകാനും എപ്പോഴും ധർമ്മത്തിൽ ആലോചനയിലുമായിരുന്നു. അവനു രണ്ടു ഭാര്യമാരുണ്ടായിരുന്നു, ഇരുവരും ഭർത്താവിനോട് ഭക്തിയുള്ളവരായിരുന്നു.
തസ്യ വൈ സംതതിര് നാഭൂദ് ഇതി ചിന്താപരോ ഽഭവത് വസിഷ്ഠം ഗൃഹമ് ആഹൂയ സംപൂജ്യ വിധിവത് തതഃ
അവനു സന്തതി ഇല്ലാത്തതുകൊണ്ട് അവൻ വിഷമിച്ചു. വസിഷ്ഠനെ വീട്ടിലേക്ക് വിളിച്ചു, യഥാവിധി ആദരിക്കുകയും ചെയ്തു.
ഉവാച വചനം രാജാ സംതതേഃ കാരണം പ്രതി ഇതി തദ്വചനം ശ്രുത്വാ ധ്യാത്വാ രാജാനമ് അബ്രവീത്
രാജാവ് സന്തതിയുടെ കാര്യം ചോദിച്ചു. രാജാവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, ആ മഹർഷി ആലോചിച്ചു, പിന്നെ രാജാവിനോട് പറഞ്ഞു.
സപത്നീകഃ സദാ രാജന്ന് ഋഷിപൂജാപരോ ഭവ
രാജാവേ, നീ ഭാര്യമാരോടൊപ്പം എപ്പോഴും ഋഷികളെ ആദരിക്കാൻ ശ്രമിക്കണം.
ഇത്യ് ഉക്ത്വാ സ മുനിര് വിപ്ര യഥാസ്ഥാനം ജഗാമ ഹ ഏകദാ തസ്യ രാജര്ഷേര് ഗൃഹമ് ആഗാത് തപോനിധിഃ
അങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ആ മഹർഷി തന്റെ സ്ഥലത്തേക്ക് പോയി. ഒരിക്കൽ, ആ തപസ്സിന്റെ നിധി രാജർഷിയുടെ വീട്ടിൽ എത്തിയിരുന്നു.
തസ്യര്ഷേഃ പൂജനം ചക്രേ സ സംതുഷ്ടോ ഽബ്രവീദ് വചമ് വരം ബ്രൂഹി മഹാഭാഗേത്യ് ഉക്തേ പുത്രാന് സ ചാവൃണോത്
അവൻ ആ ഋഷിയെ ആദരിച്ചു. അതിൽ സന്തുഷ്ടനായ മഹർഷി പറഞ്ഞു: 'നിനക്ക് എന്ത് വരം വേണം?' അപ്പോൾ രാജാവ് പുത്രന്മാരെ വേണമെന്ന് അപേക്ഷിച്ചു.
സ മുനിഃ പ്രാഹ രാജാനമ് ഏകസ്യാം വംശധാരകഃ പുത്രോ ഭൂയാത് തഥാന്യസ്യാം ഷഷ്ടിസാഹസ്രകം സുതാഃ
മഹർഷി രാജാവിനോട് പറഞ്ഞു: 'ഒരു ഭാര്യമാർക്ക് വംശം തുടരും ഒരു മകൻ ജനിക്കട്ടെ, മറ്റൊരുത്തിക്ക് അറുപതിനായിരം പുത്രന്മാർ ജനിക്കട്ടെ.'
വരം ദത്ത്വാ മുനൌ യാതേ പുത്രാ ജാതാഃ സഹസ്രശഃ സ യജ്ഞാന് സുബഹൂംശ് ചക്രേ ഹയമേധാന് സുദക്ഷിണാന്
മഹർഷി വരം നൽകി പോയശേഷം, ആയിരക്കണക്കിന് പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു. രാജാവ് അനേകം യജ്ഞങ്ങളും വലിയ ദാനങ്ങളോടുകൂടിയ അശ്വമേധയജ്ഞങ്ങളും നടത്തി.
ഏകസ്മിന് ഹയമേധേ വൈ ദീക്ഷിതോ വിധിവന് നൃപഃ പുത്രാന് ന്യയോജയദ് രാജാ സസൈന്യാന് ഹയരക്ഷണേ
ഒരു അശ്വമേധയജ്ഞത്തിൽ, രാജാവ് യഥാവിധി ദീക്ഷയെടുത്തു. രാജാവ് പുത്രന്മാരെയും അവരുടെ സൈന്യങ്ങളെയും കുതിരയെ കാത്തിരിക്കാൻ നിയോഗിച്ചു.
ക്വചിദ് അന്തരമ് ആസാദ്യ ഹയം ജഹ്രേ ശതക്രതുഃ മാര്ഗമാണാശ് ച തേ പുത്രാ നൈവാപശ്യന് ഹയം തദാ
ഒരിടത്ത്, ഇന്ദ്രൻ ആ കുതിര പിടിച്ചു. പുത്രന്മാർ തിരഞ്ഞെങ്കിലും ആ സമയത്ത് കുതിരയെ കണ്ടില്ല.
സഹസ്രാണാം തഥാ ഷഷ്ടിര് നാനായുദ്ധവിശാരദാഃ തേഷു പശ്യത്സു രക്ഷാംസി പുത്രേഷു സഗരസ്യ ഹി
അറുപതിനായിരം പുത്രന്മാർ വിവിധ യുദ്ധകലകളിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവർ ആയിരുന്നു. അവർ നോക്കുമ്പോൾ സഗരന്റെ പുത്രന്മാരിൽ ചിലരിൽ ദാനവരെ കണ്ടു.
പ്രോക്ഷിതം തദ് ധയം നീത്വാ തേ രസാതലമ് ആഗമന് രാക്ഷസാന് മായയാ യുക്താന് നൈവാപശ്യന്ത സാഗരാഃ
അവർ ആ കുതിരയെ എടുത്ത് പാതാളത്തിലേക്ക് പോയി. എന്നാൽ സഗരന്മാർ മായാവിശേഷമുള്ള ആ ദാനവരെ കണ്ടില്ല.
ന ദൃഷ്ട്വാ തേ ഹയം പുത്രാഃ സഗരസ്യ ബലീയസഃ ഇതശ് ചേതശ് ചരന്തസ് തേ നൈവാപശ്യന് ഹയം തദാ
ശക്തനായ സഗരന്റെ പുത്രന്മാർ കുതിരയെ കാണാതെ ഇവിടെ അവിടെ തിരഞ്ഞു. എങ്കിലും ആ സമയത്ത് അവർ കുതിരയെ കണ്ടില്ല.
ദേവലോകം തദാ ജഗ്മുഃ പര്വതാംശ് ച സരാംസി ച വനാനി ച വിചിന്വന്തോ നൈവാപശ്യന് ഹയം തദാ
അവ സമയത്ത്, അവർ ദേവലോകത്തേക്കു പോയി. പർവതങ്ങളും തടാകങ്ങളും കാടുകളും എല്ലാം തിരഞ്ഞു. എങ്കിലും ആ കുതിരയെ അവർ കണ്ടില്ല.
കൃതസ്വസ്ത്യയനോ രാജാ ഋത്വിഗ്ഭിഃ കൃതമങ്ഗലഃ അദൃഷ്ട്വാ തു പശും രമ്യം രാജാ ചിന്താമ് ഉപേയിവാന്
രാജാവ്, യാഗവിദികൾ പൂർത്തിയാക്കി, പുരോഹിതന്മാരുടെ അനുഗ്രഹം നേടിയശേഷം, ആ മനോഹരമായ യാഗപശുവിനെ കാണാതിരുന്നതുകൊണ്ട് വിഷമിച്ചു.
അടന്തഃ സാഗരാഃ സര്വേ ദേവലോകമ് ഉപാഗമന് ഹയം തമ് അനുചിന്വന്തസ് തത്രാപി ന ഹയോ ഽഭവത്
എല്ലാ സമുദ്രങ്ങളും കുതിരയെ അന്വേഷിച്ചു ദേവലോകത്തേക്ക് പോയി. അവിടെ പോലും ആ കുതിരയെ കണ്ടില്ല.
തതോ മഹീം സമാജഗ്മുഃ പര്വതാംശ് ച വനാനി ച തത്രാപി ച ഹയം നൈവ ദൃഷ്ടവന്തോ നൃപാത്മജാഃ
അതിനുശേഷം അവർ ഭൂമിയിലേക്കും പർവതങ്ങളിലേക്കും കാടുകളിലേക്കും തിരിച്ചുവന്നു. അവിടെയും രാജകുമാരന്മാർക്ക് ആ കുതിരയെ കാണാനായില്ല.
ഏതസ്മിന്ന് അന്തരേ തത്ര ദൈവീ വാഗ് അഭവത് തദാ രസാതലേ ഹയോ ബദ്ധ ആസ്തേ നാന്യത്ര സാഗരാഃ
അപ്പോൾ അവിടെ ദൈവീകമായ ഒരു ശബ്ദം ഉയർന്നു: 'കുതിര അടിയന്തിരലോകത്തിൽ ബന്ധിച്ചിരിക്കുന്നു, മറ്റൊരിടത്തുമല്ല, സമുദ്രങ്ങളേ.'
ഇതി ശ്രുത്വാ തതോ വാക്യം ഗന്തുകാമാ രസാതലമ് അഖനന് പൃഥിവീം സര്വാം പരിതഃ സാഗരാസ് തതഃ
ഈ വാക്കുകൾ കേട്ടു, അടിയന്തിരലോകത്തേക്കു പോകാൻ ആഗ്രഹിച്ച്, സമുദ്രങ്ങൾ ഭൂമി മുഴുവൻ ചുറ്റും തുഴച്ചു.
തേ ക്ഷുധാര്താ മൃദം ശുഷ്കാം ഭക്ഷയന്തസ് ത്വ് അഹര്നിശമ് ന്യഖനംശ് ചാപി ജഗ്മുശ് ച സത്വരാസ് തേ രസാതലമ്
അവർ വിശപ്പോടെ, പുഴുങ്ങിയ മണ്ണ് പകലും രാത്രിയും തിന്നുകയും, തുഴഞ്ഞു തുഴഞ്ഞു വേഗത്തിൽ അടിയന്തിരലോകത്തിലെത്തുകയും ചെയ്തു.
താന് ആഗതാന് ഭൂപസുതാന് സാഗരാന് ബലിനഃ കൃതീന് ശ്രുത്വാ രക്ഷാംസി സംത്രസ്താ വ്യഗമന് കപിലാന്തികമ്
ശക്തരും ധൈര്യശാലികളുമായ രാജകുമാരന്മാരായ സമുദ്രങ്ങൾ എത്തിയെന്നറിഞ്ഞ്, ഭയപ്പെട്ട രാക്ഷസന്മാർ കപിലന്റെ അടുക്കൽ ഓടി രക്ഷപെട്ടു.