യദ് അന്യത്ര കൃതം പുണ്യം സ്നാനദാനാദിസംയമൈഃ അസ്യാസ് തു സ്മരണാദ് ഏവ തത് പുണ്യം ജായതാം ഹര
മറ്റെവിടെയും കുളിയിലും ദാനത്തിലും മറ്റു നിയന്ത്രണങ്ങളിലും നേടുന്ന പുണ്യം, ഹരാ, ഇവളെ ഓർക്കുന്നതു കൊണ്ടു തന്നെ ഇവിടെ ലഭിക്കട്ടെ.
യത്ര യത്ര ത്വ് ഇയം യാതി യാവത് സാഗരഗാമിനീ തത്ര തത്ര ത്വയാ ഭാവ്യമ് ഏഷ ചാസ്തു വരോ വരഃ
ഈ നദി സമുദ്രത്തിലേക്ക് ഒഴുകുന്നിടത്തൊക്കെയും നീ അവിടെ സാന്നിധ്യമുള്ളവനാകണം; ഇതാണ് ഞാൻ ചോദിക്കുന്ന വരം.
യോജനാനാം തൂപരി തു ദശ യാവച് ച സംഖ്യയാ തദന്തരപ്രവിഷ്ടാനാം മഹാപാതകിനാമ് അപി
ഇവളുടെ മുകളിലൂടെ പത്ത് യോജന ദൂരം വരെ, ആ പരിധിക്കുള്ളിൽ ഉള്ളവർക്കും, ഏറ്റവും വലിയ പാപികളായാലും,
തത് പിതൄണാം ച തേഷാം ച സ്നാനായാഗച്ഛതാം ശിവ സ്നാനേ ചാപ്യ് അന്തരേ മൃത്യോര് മുക്തിഭാജോ ഭവന്തു വൈ
ശിവാ, അവരും അവരുടെ പിതാക്കളും കുളിക്കാൻ വരുമ്പോൾ, കുളിക്കിടയിൽ മരിച്ചാലും, മോക്ഷം നേടട്ടെ.
ഏകതഃ സര്വതീര്ഥാനി സ്വര്ഗമര്ത്യരസാതലേ ഏഷാ തേഭ്യോ വിശിഷ്ടാ തു അലം ശംഭോ നമോ ഽസ്തു തേ
സ്വർഗ്ഗത്തിലും ഭൂമിയിലും പാതാളത്തിലും ഉള്ള എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളും ഒന്നിച്ചു ചേർത്താലും, ഇവൾ അവയെക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠയാണു്; ശംഭോ, നിനക്ക് നമസ്കാരം.
തദ് ഗൌതമവചഃ ശ്രുത്വാ തഥാസ്ത്വ് ഇത്യ് അബ്രവീച് ഛിവഃ അസ്യാഃ പരതരം തീര്ഥം ന ഭൂതം ന ഭവിഷ്യതി
ഗൗതമന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടശേഷം ശിവൻ പറഞ്ഞു: 'അങ്ങനെയാകട്ടെ.' ഇതിനെക്കാൾ വലിയ തീർത്ഥം ഉണ്ടായിട്ടില്ല, ഉണ്ടാകയുമില്ല.
സത്യം സത്യം പുനഃ സത്യം വേദേ ച പരിനിഷ്ഠിതമ് സര്വേഷാം ഗൌതമീ പുണ്യാ ഇത്യ് ഉക്ത്വാന്തരധീയത
സത്യം, സത്യം, വീണ്ടും സത്യം, വേദത്തിൽ ഉറപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു, ഗൗതമി എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളിലും ശ്രേഷ്ഠമെന്നു പറഞ്ഞ് അദ്ദേഹം അപ്രത്യക്ഷനായി.
തതോ ഗതേ ഭഗവതി ലോകപൂജിതേ തദാജ്ഞയാ പൂര്ണബലഃ സ ഗൌതമഃ ജടാം സമാദായ സരിദ്വരാം താം സുരൈര് വൃതോ ബ്രഹ്മഗിരിം വിവേശ
ലോകങ്ങൾ ആരാധിച്ച ഭഗവതി അപ്രത്യക്ഷയായപ്പോൾ, അവളുടെ ആജ്ഞപ്രകാരം, ശക്തിയോടെ ഗൗതമൻ ദേവതകളോടൊപ്പം ജടയിൽ നിന്നു് ആ പുണ്യനദിയെ എടുത്തു ബ്രഹ്മഗിരിയിൽ പ്രവേശിച്ചു.
തതസ് തു ഗൌതമേ പ്രാപ്തേ ജടാമ് ആദായ നാരദ പുഷ്പവൃഷ്ടിര് അഭൂത് തത്ര സമാജഗ്മുഃ സുരേശ്വരാഃ
ആ സമയത്ത് ഗൗതമൻ എത്തിയപ്പോൾ, നാരദൻ ജടകൾ കെട്ടിയിരുന്നു. അപ്പോൾ അവിടെ പുഷ്പവർഷം പെയ്തു, ദേവന്മാരും അവിടെ കൂടിച്ചേർന്നു.
ഋഷയശ് ച മഹാഭാഗാ ബ്രാഹ്മണാഃ ക്ഷത്രിയാസ് തഥാ ജയശബ്ദേന തം വിപ്രം പൂജയന്തോ മുദാന്വിതാഃ
മഹാഭാഗ്യശാലികളായ ഋഷിമാരും ബ്രാഹ്മണന്മാരും ക്ഷത്രിയന്മാരും സന്തോഷത്തോടെ ജയഘോഷം മുഴക്കി ആ ബ്രാഹ്മണനെ ആദരിച്ചു.
മഹേശ്വരജടാജുടാദ് ഗങ്ഗാമ് ആദായ ഗൌതമഃ ആഗത്യ ബ്രഹ്മണഃ പുണ്യേ തതഃ കിമ് അകരോദ് ഗിരൌ
മഹേശ്വരന്റെ ജടയിൽ നിന്ന് ഗംഗയെ എടുത്ത്, ഗൗതമൻ ബ്രഹ്മാവിന്റെ പുണ്യസ്ഥലത്ത് എത്തി. പിന്നെ ആ മലയിൽ അവൻ എന്ത് ചെയ്തു?
ആദായ ഗൌതമോ ഗങ്ഗാം ശുചിഃ പ്രയതമാനസഃ പൂജിതോ ദേവഗന്ധര്വൈസ് തഥാ ഗിരിനിവാസിഭിഃ
ശുദ്ധനും ഏകാഗ്രചിത്തനുമായ ഗൗതമൻ ഗംഗയെ എടുത്തു. ദേവന്മാരും ഗന്ധർവന്മാരും മലയിൽ താമസിക്കുന്നവരും അവനെ ആരാധിച്ചു.
ഗിരേര് മൂര്ധ്നി ജടാം സ്ഥാപ്യ സ്മരന് ദേവം ത്രിലോചനമ് ഉവാച പ്രാഞ്ജലിര് ഭൂത്വാ ഗങ്ഗാം സ ദ്വിജസത്തമഃ
മലയുടെ മുകളിൽ ജടകൾ വെച്ച്, മൂന്നുകണ്ണുള്ള ദൈവത്തെ ഓർത്ത്, ആ ശ്രേഷ്ഠൻ ബ്രാഹ്മണൻ കയ്യ് കൂട്ടി ഗംഗയോട് പറഞ്ഞു.
ത്രിലോചനജടോദ്ഭൂതേ സര്വകാമപ്രദായിനി ക്ഷമസ്വ മാതഃ ശാന്താസി സുഖം യാഹി ഹിതം കുരു
മൂന്നു കണ്ണുള്ളവന്റെ ജടയിൽ നിന്നു ജനിച്ചവളേ, എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നൽകുന്ന അമ്മേ, ക്ഷമിക്കണം. നീ ശാന്തയാണല്ലോ, സന്തോഷത്തോടെ പോ, നല്ലത് ചെയ്യുക.
ഏവമ് ഉക്താ ഗൌതമേന ഗങ്ഗാ പ്രോവാച ഗൌതമമ് ദിവ്യരൂപധരാ ദേവീ ദിവ്യസ്രഗനുലേപനാ
ഇങ്ങനെ ഗൗതമൻ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ദിവ്യരൂപം ധരിച്ച ദേവി ഗംഗ, ദിവ്യപൂക്കളും സുഗന്ധവസ്തുക്കളും അണിഞ്ഞ്, ഗൗതമനോട് പറഞ്ഞു.
ഗച്ഛേയം ദേവസദനമ് അഥവാപി കമണ്ഡലുമ് രസാതലം വാ ഗച്ഛേയം ജാതസ് ത്വം സത്യവാഗ് അസി
ഞാൻ ദേവലോകത്തേക്കോ, അല്ലെങ്കിൽ കമണ്ഡലുവിലേക്കോ, അതോ പാതാളത്തിലേക്കോ പോകട്ടേ? നീ ജനിച്ചവൻ ആണ്, സത്യം പറയുന്നവനുമാണ്.
ത്രയാണാമ് ഉപകാരാര്ഥം ലോകാനാം യാചിതാ മയാ ശംഭുനാ ച തഥാ ദത്താ ദേവി തന് നാന്യഥാ ഭവേത്
മൂന്നു ലോകങ്ങൾക്കും ഉപകാരത്തിനായി ശംഭു എന്നെ അപേക്ഷിച്ചു, പിന്നെ തന്നു. ദേവി, അതിനാൽ ഇത് വേറെയാകരുത്.
തദ് ഗൌതമവചഃ ശ്രുത്വാ ഗങ്ഗാ മേനേ ദ്വിജേരിതമ് ത്രേധാത്മാനം വിഭജ്യാഥ സ്വര്ഗമര്ത്യരസാതലേ
ഗൗതമന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, ഗംഗ ദ്വിജന്മാരുടെ വാക്ക് അംഗീകരിച്ചു. അവൾ താനെ മൂന്നു ഭാഗങ്ങളാക്കി, സ്വർഗ്ഗത്തിലും ഭൂമിയിലും പാതാളത്തിലും പോയി.
സ്വര്ഗേ ചതുര്ധാ വ്യഗമത് സപ്തധാ മര്ത്യമണ്ഡലേ രസാതലേ ചതുര്ധൈവ സൈവം പഞ്ചദശാകൃതിഃ
സ്വർഗ്ഗത്തിൽ അവൾ നാലു ഭാഗമായിത്തീർന്നു, ഭൂമിയിൽ ഏഴ് ഭാഗമായും, പാതാളത്തിൽ നാലു ഭാഗമായും. അങ്ങനെ പതിനഞ്ച് രൂപങ്ങൾ അവൾ സ്വീകരിച്ചു.
സര്വത്ര സര്വഭൂതൈവ സര്വപാപവിനാശിനീ സര്വകാമപ്രദാ നിത്യം സൈവ വേദേ പ്രഗീയതേ
എല്ലാ സ്ഥലങ്ങളിലും അവൾ എല്ലാ ജീവികളുടെയും സാരമാണ്, എല്ലാ പാപങ്ങളും നശിപ്പിക്കുന്നവളാണ്, എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നൽകുന്നവളാണ്, ശാശ്വതവളാണ് — അതുകൊണ്ടാണ് വേദത്തിൽ അവളെ പാടുന്നത്.
മര്ത്യാ മര്ത്യഗതാമ് ഏവ പശ്യന്തി ന തലം ഗതാമ് നൈവ സ്വര്ഗഗതാം മര്ത്യാഃ പശ്യന്ത്യ് അജ്ഞാനബുദ്ധയഃ
മരണശീലികൾ ഭൂമിയിൽ ഉള്ള രൂപം മാത്രമേ കാണൂ, പാതാളത്തിലെ രൂപം അവർക്കു കാണാനാവില്ല. അജ്ഞാനികൾ സ്വർഗ്ഗത്തിലെ അവളുടെ രൂപവും കാണുന്നില്ല.
യാവത് സാഗരഗാ ദേവീ താവദ് ദേവമയീ സ്മൃതാ ഉത്സൃഷ്ടാ ഗൌതമേനൈവ പ്രായാത് പൂര്വാര്ണവം പ്രതി
ദേവി സമുദ്രത്തേക്കു ഒഴുകുന്നിടത്തോളം അവളെ ദൈവികയെന്ന് കരുതുന്നു. ഗൗതമൻ വിട്ടയച്ചപ്പോൾ അവൾ കിഴക്കൻ സമുദ്രത്തേക്കു പോയി.
തതോ ദേവര്ഷിഭിര് ജുഷ്ടാം മാതരം ജഗതഃ ശുഭാമ് ഗൌതമോ മുനിശാര്ദൂലഃ പ്രദക്ഷിണമ് അഥാകരോത്
പിന്നീട് ദേവർഷിമാർ ആദരിച്ച ലോകമാതാവിനെ, ഗൗതമൻ, മഹാമുനികളിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ, പ്രദക്ഷിണം ചെയ്തു.
ത്രിലോചനം സുരേശാനം പ്രഥമം പൂജ്യ ഗൌതമഃ ഉഭയോസ് തീരയോഃ സ്നാനം കരോമീതി ദധേ മതിമ്
മൂന്നു കണ്ണുള്ള ദേവന്മാരുടെ ഇശ്വരനെ ആദ്യം ആരാധിച്ച്, ഗൗതമൻ, 'രണ്ടു കരകളിലും ഞാൻ സ്നാനം ചെയ്യും' എന്ന് മനസ്സിൽ തീരുമാനിച്ചു.
സ്മൃതമാത്രസ് തദാ തത്രാവിരാസീത് കരുണാര്ണവഃ തത്ര സ്നാനം കഥം സിധ്യേദ് ഇത്യ് ഏവം ശര്വമ് അബ്രവീത്
അവിടെ ഓർത്തതുമാത്രത്തിൽ, കരുണയുടെ സമുദ്രം അവിടെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. അവിടെ എങ്ങനെ സ്നാനം ചെയ്യാമെന്ന് ഗൗതമൻ ശർവനോട് ചോദിച്ചു.
കൃതാഞ്ജലിപുടോ ഭൂത്വാ ഭക്തിനമ്രസ് ത്രിലോചനമ്
കൈകൂപ്പി ഭക്തിയോടെ, വിനയത്തോടെ, ഗൗതമൻ മൂന്നുകണ്ണുള്ളവനോട് പറഞ്ഞു.
ദേവദേവ മഹേശാന തീര്ഥസ്നാനവിധിം മമ ബ്രൂഹി സമ്യങ് മഹേശാന ലോകാനാം ഹിതകാമ്യയാ
ദേവദേവനേ, മഹേശ്വരനേ, എല്ലാ ലോകങ്ങളുടെയും ഭാവുക്യത്തിനായി തിരുത്തടങ്ങളിൽ സ്നാനത്തിന്റെ ക്രമം എനിക്ക് വിശദമായി പറഞ്ഞുതരണമെന്നു ഞാൻ അപേക്ഷിക്കുന്നു.
മഹര്ഷേ ശൃണു സര്വം ച വിധിം ഗോദാവരീഭവമ് പൂര്വം നാന്ദീമുഖം കൃത്വാ ദേഹശുദ്ധിം വിധായ ച
മഹർഷേ, ഗോദാവരിയിൽ സ്നാനത്തിന്റെ മുഴുവൻ ക്രമവും ഞാൻ പറയുന്നതു ശ്രദ്ധിക്കൂ. ആദ്യം നാന്ദീമുഖം നടത്തി ശരീരം ശുദ്ധീകരിക്കണം.
ബ്രാഹ്മണാന് ഭോജയിത്വാ ച തേഷാമ് ആജ്ഞാം പ്രഗൃഹ്യ ച ബ്രഹ്മചര്യേണ ഗച്ഛന്തി പതിതാലാപവര്ജിതാഃ
ബ്രാഹ്മണന്മാരെ ഭക്ഷണം കൊടുത്ത് അവരുടെ അനുമതി വാങ്ങിയശേഷം, ബ്രഹ്മചാര്യത്തിൽ നിലനിൽക്കണം; വീണുപോയവരുമായി ഇടപഴകാതിരിക്കുക.
യസ്യ ഹസ്തൌ ച പാദൌ ച മനശ് ചൈവ സുസംയതമ് വിദ്യാ തപശ് ച കീര്തിശ് ച സ തീര്ഥഫലമ് അശ്നുതേ
ആളിന്റെ കൈകളും കാലുകളും മനസ്സും നന്നായി നിയന്ത്രിതമായിരിക്കണം; ജ്ഞാനവും തപസ്സും കീർത്തിയും ഉള്ളവൻ തിരുത്തടത്തിൽ സ്നാനത്തിന്റെ മുഴുവൻ ഫലവും പ്രാപിക്കും.