തപസാഗ്നിപ്രസാദേന ദേവബ്രഹ്മപ്രസാദതഃ ഭവതാം ച പ്രസാദേന മത്സംകല്പോ ഽനുസിധ്യതാമ്
എന്റെ തപസ്സിന്റെ അഗ്നിയുടെ അനുഗ്രഹത്താൽ, ദേവന്മാരുടെയും ബ്രഹ്മാവിന്റെയും കൃപയാൽ, നിങ്ങളുടെ അനുഗ്രഹത്താൽ എന്റെ ആഗ്രഹം നിറവേറട്ടെ.
ഏവമ് അസ്ത്വ് ഇതി തം വിപ്രാ ആപൃച്ഛന് മുനിപുംഗവമ് സ്വാനി സ്ഥാനാനി തേ ജഗ്മുഃ സമൃദ്ധാന്യ് അന്നവാരിഭിഃ
അങ്ങനെ ആയിരിക്കട്ടെ എന്ന് ബ്രാഹ്മണന്മാർ പറഞ്ഞു, മുനിശ്രേഷ്ഠനോടു വിടപറഞ്ഞു. അവർ ഭക്ഷണവും വെള്ളവും സമൃദ്ധമായി സ്വന്തം സ്ഥലങ്ങളിലേക്ക് മടങ്ങി.
യാതേഷു തേഷു വിപ്രേഷു ഭ്രാത്രാ സഹ ഗണേശ്വരഃ ജയയാ സഹ സുപ്രീതഃ കൃതകൃത്യോ ന്യവര്തത
അവർ ബ്രാഹ്മണന്മാർ പോയതിനു ശേഷം, സഹോദരനോടൊപ്പം, ജയയോടൊപ്പം, സന്തോഷത്തോടെ, തന്റെ കടമ പൂർത്തിയാക്കി, ഗണപതി പിന്മാറി.
ഗതേഷു ബ്രഹ്മവൃന്ദേഷു ഗണേശേ ച ഗതേ തഥാ ഗൌതമോ ഽപി മുനിശ്രേഷ്ഠസ് തപസാ ഹതകല്മഷഃ
ബ്രാഹ്മണരുടെ സംഘം പോയതും, ഗണപതിയും പിന്മാറിയതും കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, മഹർഷികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ഗൗതമനും തപസ്സിലൂടെ പാപം നീക്കി പിന്മാറി.
ധ്യായംസ് തദര്ഥം സ മുനിഃ കിമ് ഇദം മമ സംസ്ഥിതമ് ഇത്യ് ഏവം ബഹുശോ ധ്യായഞ് ജ്ഞാനേന ജ്ഞാതവാന് ദ്വിജ
അവൻ ആ ഉദ്ദേശം മനസ്സിൽ ആലോചിച്ചു, 'എന്താണ് എന്റെ ഈ അവസ്ഥ?' എന്നിങ്ങനെ പലതവണ ചിന്തിച്ചു. അങ്ങനെ ജ്ഞാനത്താൽ സത്യം ഗ്രഹിച്ചു, ദ്വിജനേ.
നിശ്ചിത്യ ദേവകാര്യാര്ഥമ് ആത്മനഃ കില്ബിഷാം ഗതിമ് ലോകാനാമ് ഉപകാരം ച ശംഭോഃ പ്രീണനമ് ഏവ ച
ദേവന്മാരുടെ കാര്യത്തിനും, സ്വന്തം പാപം മാറാനും, ലോകങ്ങളുടെ ക്ഷേമത്തിനും, ശംഭുവിനെ സന്തോഷിപ്പിക്കാനുമാണ് ഇതെല്ലാം എന്നു ഉറപ്പിച്ചു മനസ്സിൽ തീരുമാനിച്ചു.
ഉമായാഃ പ്രീണനം ചാപി ഗങ്ഗാനയനമ് ഏവ ച സര്വം ശ്രേയസ്കരം മന്യേ മയി നൈവ ച കില്ബിഷമ്
ഉമയെ സന്തോഷിപ്പിക്കാനും, ഗംഗയെ കൊണ്ടുവരാനും ഇതെല്ലാം ഏറ്റവും നല്ലതാണെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു; എന്നിൽ യാതൊരു പാപവും ഇല്ലെന്ന് ഞാൻ ഉറപ്പിക്കുന്നു.
ഇത്യ് ഏവം മനസാ ധ്യായന് സുപ്രീതോ ഽഭൂദ് ദ്വിജോത്തമഃ ആരാധ്യ ജഗതാമ് ഈശം ത്രിനേത്രം വൃഷഭധ്വജമ്
ഇങ്ങനെ മനസ്സിൽ ധ്യാനിച്ചുകൊണ്ട്, ആ ശ്രേഷ്ഠൻ ദ്വിജൻ വളരെ സന്തോഷം അനുഭവിച്ചു; ലോകങ്ങളുടെ ഇശ്വരനായ, മൂന്നു കണ്ണുള്ള, കാളയുടെ പതാകയുള്ളവനെ ഭക്തിയോടെ ആരാധിച്ചു.
ആനയിഷ്യേ സരിച്ഛ്രേഷ്ഠാം പ്രീതാ ഽസ്തു ഗിരിജാ മമ സപത്നീ ജഗദമ്ബായാ മഹേശ്വരജടാസ്ഥിതാ
ഞാൻ നദികളിൽ ഏറ്റവും ഉത്തമയായതിനെ കൊണ്ടുവരാം; ഗിരിജ, എന്റെ സഹപത്നി, ലോകമാതാവ്, മഹേശ്വരന്റെ ജടയിൽ വസിക്കുന്നവൾ, എന്നോട് സന്തോഷം കാണിക്കട്ടെ.
ഏവം ഹി സംകല്പ്യ മുനിപ്രവീരഃ സ ഗൌതമോ ബ്രഹ്മഗിരേര് ജഗാമ കൈലാസമ് ആധിഷ്ഠിതമ് ഉഗ്രധന്വനാ സുരാര്ചിതം പ്രിയയാ ബ്രഹ്മവൃന്ദൈഃ
ഇങ്ങനെ മനസ്സിൽ ഉറച്ച തീരുമാനമെടുത്ത്, മഹർഷിയായ ഗൗതമൻ തന്റെ പ്രിയപത്നിയെയും ബ്രഹ്മാദികളെയും കൂട്ടിക്കൊണ്ട്, ദേവന്മാർ ആരാധിക്കുന്ന ഉഗ്രധന്വാവിന്റെ വാസസ്ഥലമായ കൈലാസം പർവ്വതത്തിലേക്ക് പോയി.
കൈലാസശിഖരം ഗത്വാ ഗൌതമോ ഭഗവാന് ഋഷിഃ കിം ചകാര തപോ വാപി കാം ചക്രേ സ്തുതിമ് ഉത്തമാമ്
കൈലാസത്തിന്റെ ഉച്ചിയിൽ എത്തിച്ചേർന്നപ്പോൾ, ഭഗവാൻ ഗൗതമമഹർഷി എന്ത് ചെയ്തു? തപസ്സാണോ, അതോ ഉത്തമമായ സ്തുതിയാണോ അവൻ ചെയ്തതെന്ന് പറയൂ.
ഗിരിം ഗത്വാ തതോ വത്സ വാചം സംയമ്യ ഗൌതമഃ ആസ്തീര്യ സ കുശാന് പ്രാജ്ഞഃ കൈലാസേ പര്വതോത്തമേ
പർവ്വതത്തിലേക്ക് പോയി, ഗൗതമൻ വാക്ക് നിയന്ത്രിച്ചു, കുശഗ്രാസ് വിരിച്ച്, ആ പരമോന്നതമായ കൈലാസപർവ്വതത്തിൽ മനസ്സു സമാധാനത്തോടെ ഇരുന്നു.
ഉപവിശ്യ ശുചിര് ഭൂത്വാ സ്തോത്രം ചേദം തതോ ജഗൌ അപതത് പുഷ്പവൃഷ്ടിശ് ച സ്തൂയമാനേ മഹേശ്വരേ
കൂടി ഇരുന്ന്, ശുദ്ധനായി, അവൻ ഈ സ്തുതി പാടിത്തുടങ്ങി; മഹേശ്വരനെ സ്തുതിച്ചപ്പോൾ, പുഷ്പവർഷം ആകാശത്തിൽ നിന്ന് വീണു.
ഭോഗാര്ഥിനാം ഭോഗമ് അഭീപ്സിതം ച ദാതും മഹാന്ത്യ് അഷ്ടവപൂംഷി ധത്തേ സോമോ ജനാനാം ഗുണവന്തി നിത്യം ദേവം മഹാദേവമ് ഇതി സ്തുവന്തി
ഭോഗം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്കു തങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്ന സുഖങ്ങൾ നൽകാൻ, സോമൻ എട്ടു മഹത്തായ രൂപങ്ങൾ സ്വീകരിക്കുന്നു; എല്ലായ്പ്പോഴും ഗുണങ്ങൾ നിറഞ്ഞവനായി, ദേവനെ, മഹാദേവനെ ഇങ്ങനെ സ്തുതിക്കുന്നു.
കര്തും സ്വകീയൈര് വിഷയൈഃ സുഖാനി ഭര്തും സമസ്തം സചരാചരം ച സംപത്തയേ ഹ്യ് അസ്യ വിവൃദ്ധയേ ച മഹീമയം രൂപമ് ഇതീശ്വരസ്യ
സ്വന്തം ലോകങ്ങളിൽ സുഖങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കാനും, സചരാചരങ്ങളെയൊക്കെ പോഷിപ്പിക്കാനും, സമ്പത്തിനും വർദ്ധനയ്ക്കും, ഈശ്വരൻ ഭൂമിയുടെ രൂപം സ്വീകരിക്കുന്നു എന്നു പറയുന്നു.
സൃഷ്ടേഃ സ്ഥിതേഃ സംഹരണായ ഭൂമേര് ആധാരമ് ആധാതുമ് അപാം സ്വരൂപമ് ഭേജേ ശിവഃ ശാന്തതനുര് ജനാനാം സുഖായ ധര്മായ ജഗത് പ്രതിഷ്ഠിതമ്
സൃഷ്ടിക്കും നിലനില്പിനും ലയത്തിനും, ഭൂമിക്ക് ആധാരം സ്ഥാപിക്കാനും, ജനങ്ങളുടെ സുഖത്തിനും ധർമ്മത്തിനും ലോകം നിലനിൽക്കാനുമായി, ശാന്തസ്വരൂപനായ ശിവൻ ജലത്തിന്റെ രൂപം സ്വീകരിച്ചു.
കാലവ്യവസ്ഥാമ് അമൃതസ്രവം ച ജീവസ്ഥിതിം സൃഷ്ടിമ് അഥോ വിനാശനമ് മുദം പ്രജാനാം സുഖമ് ഉന്നതിം ച ചക്രേ ഽര്കചന്ദ്രാഗ്നിമയം ശരീരമ്
കാലക്രമം, അമൃതം ഒഴുകുന്നത്, ജീവികളുടെ നിലനിൽപ്പ്, സൃഷ്ടി, നാശം, സന്തോഷം, സുഖം, ഉന്നതി എന്നിവ സൃഷ്ടിക്കാൻ, സൂര്യൻ, ചന്ദ്രൻ, അഗ്നി എന്നിവയുടെ രൂപം അവൻ സ്വീകരിച്ചു.
വൃദ്ധിം ഗതിം ശക്തിമ് അഥാക്ഷരാണി ജീവവ്യവസ്ഥാം മുദമ് അപ്യ് അനേകാമ് സ്രഷ്ടും കൃതം വായുര് ഇതീശരൂപം ത്വം വേത്സി നൂനം ഭഗവന് ഭവന്തമ്
വർദ്ധന, ചലനം, ശക്തി, അക്ഷരങ്ങൾ, ജീവികളുടെ ക്രമം, അനേകം സന്തോഷങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കാൻ, ഈശ്വരൻ വായുവിന്റെ രൂപം സ്വീകരിച്ചു; ഭഗവൻ, നീ തന്നെയാണ് ഇതെല്ലാം അറിയുന്നവൻ.
ഭേദൈര് വിനാ നൈവ കൃതിര് ന ധര്മോ നാത്മീയമ് അന്യന് ന ദിശോ ഽന്തരിക്ഷമ് ദ്യാവാപൃഥിവ്യൌ ന ച ഭുക്തിമുക്തീ തസ്മാദ് ഇദം വ്യോമവപുസ് തവേശ
വ്യത്യാസങ്ങൾ ഇല്ലാതെ പ്രവർത്തിയും ധർമ്മവും ഇല്ല; സ്വന്തമായതോ മറ്റേതെങ്കിലും ഇല്ല; ദിശകളും ആകാശവും ദ്യാവാപൃഥിവികളും ഇല്ല; അനുഭവം മോക്ഷം എന്നിവയും ഇല്ല; അതുകൊണ്ട്, ഈ ആകാശരൂപം നിന്റെതാണു, ഈശ്വരാ.
ധര്മം വ്യവസ്ഥാപയിതും വ്യവസ്യ ഋക്സാമശാസ്ത്രാണി യജുശ് ച ശാഖാഃ ലോകേ ച ഗാഥാഃ സ്മൃതയഃ പുരാണമ് ഇത്യാദിശബ്ദാത്മകതാമ് ഉപൈതി
ധർമ്മം സ്ഥാപിക്കാൻ, നീ ഋക്, സാമ, യജുസ് ശാഖകൾ നിർണ്ണയിച്ചു; ലോകത്തിൽ ഗാഥകളും സ്മൃതികളും പുരാണങ്ങളും എല്ലാം വാക്കുകളുടെ രൂപം സ്വീകരിക്കുന്നു.
യഷ്ടാ ക്രതുര് യാന്യ് അപി സാധനാനി ഋത്വിക്പ്രദേശം ഫലദേശകാലാഃ ത്വമ് ഏവ ശംഭോ പരമാര്ഥതത്ത്വം വദന്തി യജ്ഞാങ്ഗമയം വപുസ് തേ
യജമാനനും യജ്ഞവും ഉപകരണങ്ങളും, ഋത്വിക്കിന്റെ സ്ഥാനം, ഫലത്തിന്റെ സ്ഥാനം, കാലം— ഇതെല്ലാം നീ തന്നെയാണ്, ശംഭോ; യജ്ഞത്തിന്റെ അവയവങ്ങൾകൊണ്ടുള്ള നിന്റെ ശരീരമാണെന്ന് പറയുന്നു.
കര്താ പ്രദാതാ പ്രതിഭൂഃ പ്രദാനം സര്വജ്ഞസാക്ഷീ പുരുഷഃ പരശ് ച പ്രത്യാത്മഭൂതഃ പരമാര്ഥരൂപസ് ത്വമ് ഏവ സര്വം കിമ് ഉ വാഗ്വിലാസൈഃ
നീ പ്രവർത്തകനും ദാനിയും ഉറപ്പുനൽകുന്നവനും ദാനവസ്തുവും സർവ്വജ്ഞനും സാക്ഷിയും പരപുരുഷനും ഓരോ ആത്മാവിലും ഉള്ളവനും പരമാർത്ഥസ്വരൂപനും; നീയാണു എല്ലാം; വാക്കുകളുടെ കളി എന്തിനാണ്?
ന വേദശാസ്ത്രൈര് ഗുരുഭിഃ പ്രദിഷ്ടോ ന നാസി ബുദ്ധ്യാദിഭിര് അപ്രധൃഷ്യഃ അജോ ഽപ്രമേയഃ ശിവശബ്ദവാച്യസ് ത്വമ് അസ്തി സത്യം ഭഗവന് നമസ് തേ
നീ വേദശാസ്ത്രങ്ങളാലോ ഗുരുമാരുടെ ഉപദേശങ്ങളാലോ അറിയപ്പെടുന്നവനല്ല; ബുദ്ധിയാലോ മറ്റേതെങ്കിലും ഉപാധികളാലോ ഗ്രഹിക്കാനാവില്ല. നീ ജനനമില്ലാത്തവനും അളക്കാനാകാത്തവനും ശിവ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നവനും ആണു. സത്യമായ്, ഭഗവന്, ഞാന് നിന്നെ നമസ്കരിക്കുന്നു.
ആത്മൈകതാം സ്വപ്രകൃതിം കദാചിദ് ഐക്ഷച് ഛിവഃ സംപദ് ഇയം മമേതി പൃഥക് തദൈവാഭവദ് അപ്രതര്ക്യ അചിന്ത്യപ്രഭാവോ ബഹുവിശ്വമൂര്തിഃ
ഒരിക്കൽ ശിവൻ തന്റെ സ്വഭാവമായ ഏകത്വം കണ്ടു; 'ഇത് എന്റെതാണ്, അത് എന്റെതല്ല' എന്ന ധന്യമായ അവസ്ഥയിൽ, അപ്പോൾ തന്നെ അവൻ അപ്പമാനസാധ്യമായതും, അചിന്ത്യശക്തിയുള്ളതും, അനേകം വിശ്വരൂപങ്ങൾ ഉള്ളതുമായവനായി.
ഭാവേ ഽഭിവൃദ്ധാ ച ഭവേ ഭവേ ച സ്വകാരണം കാരണമ് ആസ്ഥിതാ ച നിത്യാ ശിവാ സര്വസുലക്ഷണാ വാ വിലക്ഷണാ വിശ്വകരസ്യ ശക്തിഃ
ഭാവത്തിൽ വളരുന്നവളും, ഓരോ ജന്മത്തിലും സ്വകാരണമാകുന്ന കാരണമായും നിലകൊള്ളുന്നവളും, ശാശ്വതിയും, മംഗളവതിയും, എല്ലാ നല്ല ലക്ഷണങ്ങളുമുള്ളവളോ അതിനപ്പുറം നിലകൊള്ളുന്നവളോ, വിശ്വസ്രഷ്ടാവിന്റെ ശക്തിയാണ് അവള്.
ഉത്പാദനം സംസ്ഥിതിര് അന്നവൃദ്ധി ലയാഃ സതാം യത്ര സനാതനാസ് തേ ഏകൈവ മൂര്തിര് ന സമസ്തി കിംചിദ് അസാധ്യമ് അസ്യാ ദയിതാ ഹരസ്യ
സൃഷ്ടി, നില, അന്നവൃദ്ധി, ലയം എന്നിവയൊക്കെയും സദാ നിലനിൽക്കുന്നവയാകുന്നു; ഇവയെല്ലാം അവളിൽ മാത്രം വസിക്കുന്നു. ഹരന്റെ പ്രിയങ്കരിയായ അവള്ക്ക് അസാധ്യമായ ഒന്നുമില്ല.
യദര്ഥമ് അന്നാനി ധനാനി ജീവാ യച്ഛന്തി കുര്വന്തി തപാംസി ധര്മാന് സാപീയമ് അമ്ബാ ജഗതോ ജനിത്രീ പ്രിയാ തു സോമസ്യ മഹാസുകീര്തിഃ
ജനങ്ങൾ അന്നവും ധനവും ജീവനും അർപ്പിക്കുകയും, തപസ്സും ധർമ്മങ്ങളും ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നത് ആര്ക്കുവേണ്ടിയാണോ, അവളാണ് ഈ ലോകത്തിന്റെ മാതാവും സോമന്റെ പ്രിയയും മഹാപ്രശസ്തിയുമാണ്.
യദ് ഈക്ഷിതം കാങ്ക്ഷതി വാസവോ ഽപി യന്നാമതോ മങ്ഗലമ് ആപ്നുയാച് ച യാ വ്യാപ്യ വിശ്വം വിമലീകരോതി സോമാ സദാ സോമസമാനരൂപാ
ഇന്ദ്രനും കാണാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നതും, ആരുടേയും നാമം ഉച്ചരിച്ചാൽ മംഗളം ലഭിക്കുന്നതും, ലോകം മുഴുവൻ വ്യാപിച്ച് ശുദ്ധീകരിക്കുന്നതും അവളാണ്; അവൾ എപ്പോഴും സോമനോടു തുല്യരൂപമുള്ള സോമയാണ്.
ബ്രഹ്മാദിജീവസ്യ ചരാചരസ്യ ബുദ്ധ്യക്ഷിചൈതന്യമനഃസുഖാനി യസ്യാഃ പ്രസാദാത് ഫലവന്തി നിത്യം വാഗീശ്വരീ ലോകഗുരോഃ സുരമ്യാ
ബ്രഹ്മാവിനെയും എല്ലാ ജീവജാലങ്ങളെയും, ചലനസ്ഥിരങ്ങളെയും, അവരുടേതായ ബുദ്ധി, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ, ചൈതന്യം, സന്തോഷം എന്നിവയെ ഫലപ്രദമാക്കുന്നത് അവളുടെ അനുഗ്രഹത്താലാണ്. അവൾ ലോകഗുരുവിന്റെ മനോഹരിയായ വാഗീശ്വരിയാണ്.
ചതുര്മുഖസ്യാപി മനോ മലീനം കിമ് അന്യജന്തോര് ഇതി ചിന്ത്യ മാതാ ഗങ്ഗാവതാരം വിവിധൈര് ഉപായൈഃ സര്വം ജഗത് പാവയിതും ചകാര
നാലുമുഖമുള്ള ബ്രഹ്മാവിന്റെ മനസ്സുതന്നെ മലിനമാണെങ്കിൽ, മറ്റുള്ള ജീവികളുടെ കാര്യം പറയേണ്ടതില്ല. അതുകൊണ്ടാണ് അമ്മയായ ഗംഗാ വിവിധ മാർഗ്ഗങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് ലോകം മുഴുവൻ ശുദ്ധീകരിക്കാൻ അവതരിച്ചത്.