ഏവം വദന്തം സ പ്രാഹ ക്രമ വിഷ്ണോ പുനഃ പുനഃ
അവൻ അങ്ങനെ പറയുമ്പോൾ, ബലി വീണ്ടും വീണ്ടും പറഞ്ഞു: 'വിഷ്ണുവേ, നീ കാൽവയ്ക്കൂ, കാൽവയ്ക്കൂ!'
കൂര്മപൃഷ്ഠേ പദം ന്യസ്യ ബലിയജ്ഞേ പദം ന്യസത് ദ്വിതീയം തു പദം പ്രാപ ബ്രഹ്മലോകം സനാതനമ്
ഒരു കാൽ കൂർമ്മത്തിന്റെ പുറത്ത് വച്ചു, മറ്റേ കാൽ ബലിയജ്ഞഭൂമിയിൽ വച്ചു; രണ്ടാമത്തെ കാൽ ബ്രഹ്മലോകം വരെ എത്തി.
തൃതീയസ്യ പദസ്യാത്ര സ്ഥാനം നാസ്ത്യ് അസുരേശ്വര ക്വ ക്രമിഷ്യേ ഭുവം ദേഹി ബലിം തം ഹരിര് അബ്രവീത് വിഹസ്യ ബലിര് അപ്യ് ആഹ സഭാര്യഃ സ കൃതാഞ്ജലിഃ
മൂന്നാമത്തെ കാൽവയ്ക്കാൻ ഇവിടെ സ്ഥലം ഇല്ല, അസുരരാജാവേ. ഞാൻ എവിടെ കാൽവയ്ക്കണം? ഭൂമി തരിക, എന്നു ഹരി ചിരിച്ചുകൊണ്ട് പറഞ്ഞു. ബലിയും ഭാര്യയുമൊത്ത് കയ്യുകൂപ്പി മറുപടി പറഞ്ഞു.
ത്വയാ സൃഷ്ടം ജഗത് സര്വം ന സ്രഷ്ടാഹം സുരേശ്വര ത്വദ്ദോഷാദ് അല്പമ് അഭവത് കിം കരോമി ജഗന്മയ
സകല ലോകവും സൃഷ്ടിച്ചത് നീയാണല്ലോ; ഞാൻ സ്രഷ്ടാവല്ല, ദേവന്മാരുടെ നാഥാ. നിന്റെ ശക്തിയാൽ എന്റെ ശക്തി ചെറുതായി; ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യാൻ കഴിയും, സകലത്തിന്റെ ആകൃതിയായവനേ?
തഥാപി നാനൃതപൂര്വം കദാചിദ് വച്മി കേശവ സത്യവാക്യം ച മാം കുര്വന് മത്പൃഷ്ഠേ ഹി പദം ന്യസ
എന്നാൽ, ഞാൻ ഒരിക്കലും അസത്യവാക്ക് പറഞ്ഞിട്ടില്ല, കേശവാ. എന്റെ വാക്ക് സത്യമാക്കാൻ, നിന്റെ കാൽ എന്റെ പുറത്ത് വയ്ക്കൂ.
തതഃ പ്രസന്നോ ഭഗവാംസ് ത്രയീമൂര്തിഃ സുരാര്ചിതഃ
അപ്പോൾ, ദേവന്മാർ ആരാധിച്ച ത്രിമൂർത്തിയായ ഭഗവാൻ സന്തോഷിച്ചു.
വരം വൃണീഷ്വ ഭദ്രം തേ ഭക്ത്യാ പ്രീതോ ഽസ്മി ദൈത്യരാട്
നിനക്ക് ഇഷ്ടമുള്ളൊരു വരം തിരഞ്ഞെടുക്കൂ, ഭാഗ്യവാനേ; നിന്റെ ഭക്തിയിൽ ഞാൻ സന്തോഷവാനാണ്, ദൈത്യരാജാവേ.
സ തു പ്രാഹ ജഗന്നാഥം ന യാചേ ത്വാം ത്രിവിക്രമമ് സ തു പ്രാദാത് സ്വയം വിഷ്ണുഃ പ്രീതഃ സന് മനസേപ്സിതമ്
അവൻ ലോകനാഥനോടു പറഞ്ഞു: 'ത്രിവിക്രമനേ, ഞാൻ നിന്നോട് ഒന്നും ചോദിക്കില്ല.' എന്നിട്ടും വിഷ്ണു സന്തോഷത്തോടെ അവൻ മനസ്സിൽ ആഗ്രഹിച്ചതു തന്നു.
രസാതലപതിത്വം ച ഭാവി ചേന്ദ്രപദം പുനഃ ആത്മാധിപത്യം ച ഹരിര് അവിനാശി യശോ വിഭുഃ
രസാതലത്തിൽ വീഴുക, പിന്നെയും ഇന്ദ്രപദവി ലഭിക്കുക, സ്വയം ഭരണാധികാരിയും ആകുക — ഇവയെല്ലാം അക്ഷയനായ ഹരിയും മഹത്വമുള്ളവനും സമ്മാനിച്ചു.
ഏവം ദത്ത്വാ ബലേഃ സര്വം സസുതം ഭാര്യയാന്വിതമ് രസാതലേ ഹരിഃ സ്ഥാപ്യ ബലിം ത്വ് അമരവൈരിണമ്
ഇങ്ങനെ, ബലിയുടെ സകലവും, പുത്രന്മാരോടും ഭാര്യയോടും കൂടി, ഹരി ദേവന്മാരുടെ ശത്രുവായ ബലിയെ രസാതലത്തിൽ സ്ഥാപിച്ചു.
ശതക്രതോസ് തഥാ പ്രാദാത് സുരരാജ്യം യഥാഭവമ് ഏതസ്മിന്ന് അന്തരേ തത്ര പദം പ്രാഗാത് സുരാര്ചിതമ്
ശതക്രതു അതുപോലെ തന്നെ ദേവരാജ്യത്തെ പഴയപോലെ തിരികെ നൽകി; അതിനിടയിൽ, ആരാധിക്കപ്പെട്ട ആ കാൽവയ്പ്പ് അവിടെ എത്തി.
ദ്വിതീയം തത് പദം വിഷ്ണോഃ പിതുര് മമ മഹാമതേ യത് പദം സമനുപ്രാപ്തം ഗൃഹം ദൃഷ്ട്വാപ്യ് അചിന്തയമ്
മഹാമതിയേ, വിഷ്ണുവിന്റെ ആ രണ്ടാമത്തെ കാൽവയ്പ്പ് എന്റെ അച്ഛന്റെ ഭവനത്തിൽ എത്തി; ആ കാൽവയ്പ്പ് നമ്മുടെ വീട്ടിൽ എത്തിയതറിഞ്ഞ് ഞാൻ ആലോചിച്ചു.
കിം കൃത്യം യച് ഛുഭം മേ സ്യാത് പദേ വിഷ്ണോഃ സമാഗതേ സര്വസ്വം ച സമാലോക്യ ശ്രേഷ്ഠോ മേ സ്യാത് കമണ്ഡലുഃ
വിഷ്ണുവിന്റെ കാൽവയ്പ്പ് എത്തിയപ്പോൾ ഞാൻ എന്ത് നല്ലത് ചെയ്യണം? എന്റെ എല്ലാ സമ്പത്തും പരിഗണിച്ച്, എന്റെ കമണ്ഡലുവാണ് ഏറ്റവും ഉത്തമം എന്ന് ഞാൻ വിചാരിച്ചു.
തദ് വാരി യത് പുണ്യതമം ദത്തം ച ത്രിപുരാരിണാ വരം വരേണ്യം വരദം വരം ശാന്തികരം പരമ്
ത്രിപുരാസുരനെ തോൽപ്പിച്ചവൻ നൽകിയ ആ വെള്ളം ഏറ്റവും പുണ്യമുള്ളതും, ഉത്തമമായ വരവും, വരങ്ങൾ നൽകുന്നതും, പരമമായതും, ശാന്തി നൽകുന്നതും ആണു.
ശുഭം ച ശുഭദം നിത്യം ഭുക്തിമുക്തിപ്രദായകമ് മാതൃസ്വരൂപം ലോകാനാമ് അമൃതം ഭേഷജം ശുചി
ഇത് ശുഭകരവും നിത്യമായും എല്ലാ സുഖവും മോക്ഷവും നൽകുന്നതും ലോകങ്ങളുടെ മാതാവായ ദേവിയുടെ സ്വരൂപവുമാണ്. ഇത് അമൃതംപോലെയും ഔഷധംപോലെയും വിശുദ്ധവുമാണ്.
പവിത്രം പാവനം പൂജ്യം ജ്യേഷ്ഠം ശ്രേഷ്ഠം ഗുണാന്വിതമ് സ്മരണാദ് ഏവ ലോകാനാം പാവനം കിം നു ദര്ശനാത്
ഇത് പരിശുദ്ധവും ശുദ്ധീകരിക്കുന്നതും ആരാധനാർഹവും പ്രാചീനവും ശ്രേഷ്ഠവുമായ ഗുണങ്ങൾ നിറഞ്ഞതുമാണ്. ഇതിന്റെ ഓർമ്മ മാത്രം ലോകങ്ങളെ ശുദ്ധീകരിക്കും; അതിനെ നേരിൽ കാണുമ്പോൾ എത്രയും കൂടുതൽ അനുഗ്രഹം ലഭിക്കും!
താദൃഗ് വാരി ശുചിര് ഭൂത്വാ കല്പയേ ഽര്ഘായ മേ പിതുഃ ഇതി സംചിന്ത്യ തദ് വാരി ഗൃഹീത്വാര്ഘായ കല്പിതമ്
‘ഞാൻ ശുദ്ധനായ് അർഘം അർപ്പിക്കാൻ ഈ വെള്ളം ഒരുക്കണം’ എന്ന ചിന്തയോടെ, അവൻ ആ വെള്ളം എടുത്തു അർഘം അർപ്പിക്കാൻ ഒരുക്കി.
വിഷ്ണോഃ പാദേ തു പതിതമ് അര്ഘവാരി സുമന്ത്രിതമ് തദ് വാരി പതിതം മേരൌ ചതുര്ധാ വ്യഗമദ് ഭുവമ്
വിശേഷമായി പൂജിച്ച ആ അർഘജലം വിഷ്ണുവിന്റെ പാദത്തിൽ വീണു, പിന്നെ അത് മേരുപർവതത്തിൽ വീണു ഭൂമിയിൽ നാലായി വിഭജിക്കപ്പെട്ടു.
പൂര്വേ തു ദക്ഷിണേ ചൈവ പശ്ചിമേ ചോത്തരേ തഥാ ദക്ഷിണേ യത് തു പതിതം ജടാഭിഃ ശംകരോ മുനേ
അത് കിഴക്ക്, തെക്ക്, പടിഞ്ഞാറ്, വടക്ക് എന്നിങ്ങനെ വീണു. മഹർഷേ, അതിൽ തെക്കോട്ട് വീണത് ശങ്കരൻ തന്റെ ജടകളിൽ പിടിച്ചു.
ജഗ്രാഹ പശ്ചിമേ യത് തു പുനഃ പ്രായാത് കമണ്ഡലുമ് ഉത്തരേ പതിതം യത് തു വിഷ്ണുര് ജഗ്രാഹ തജ് ജലമ്
പടിഞ്ഞാറ് വീണത് വീണ്ടും കമണ്ഡലുവിൽ എടുത്തു. വടക്കോട്ട് വീണത് വിഷ്ണു വെള്ളമായി ഏറ്റെടുത്തു.
പൂര്വസ്മിന്ന് ഋഷയോ ദേവാ പിതരോ ലോകപാലകാഃ ജഗൃഹുഃ ശുഭദം വാരി തസ്മാച് ഛ്രേഷ്ഠം തദ് ഉച്യതേ
കിഴക്കോട്ട് വീണ ശുഭജലം ഋഷിമാർ, ദേവന്മാർ, പിതാക്കന്മാർ, ലോകപാലകർ എന്നിവർ ഏറ്റെടുത്തു. അതുകൊണ്ടാണ് അതിനെ ശ്രേഷ്ഠം എന്ന് പറയുന്നത്.
യാ ദക്ഷിണാം ദിശം പ്രാപ്താ ആപോ വൈ ലോകമാതരഃ വിഷ്ണുപാദപ്രസൂതാസ് താ ബ്രഹ്മണ്യാ ലോകമാതരഃ
തെക്കോട്ട് എത്തിയ വെള്ളങ്ങൾ ലോകങ്ങളുടെ മാതാക്കളാണ്. അവ വിഷ്ണുവിന്റെ പാദങ്ങളിൽ നിന്നു ജനിച്ച, ബ്രഹ്മണ്യമായ ലോകമാതാക്കളാണ്.
മഹേശ്വരജടാസംസ്ഥാഃ പര്വജാതശുഭോദയാഃ താസാം പ്രഭാവസ്മരണാത് സര്വകാമാന് അവാപ്നുയാത്
മഹേശ്വരന്റെ ജടകളിൽ നിലകൊണ്ട, പർവ്വതങ്ങളിൽ ജനിച്ച ശുഭമായ ഈ വെള്ളങ്ങളുടെ മഹത്വം ഓർത്താൽ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നിറവേറും.
കമണ്ഡലുസ്ഥിതാ ദേവീ മഹേശ്വരജടാഗതാ ശ്രുതാ ദേവ യഥാ മര്ത്യമ് ആഗതാ തദ് ബ്രവീതു മേ
ദേവാ, കമണ്ഡലുവിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന ദേവി മഹേശ്വരന്റെ ജടകളിൽ എത്തി, പിന്നെ എങ്ങനെ മനുഷ്യലോകത്തേക്ക് എത്തിയെന്ന് ഞാൻ കേട്ടിട്ടുണ്ട്. ദയവായി അതു പറയൂ.
മഹേശ്വരജടാസ്ഥാ യാ ആപോ ദേവ്യോ മഹാമതേ താസാം ച ദ്വിവിധോ ഭേദ ആഹര്തുര് ദ്വയകാരണാത്
മഹേശ്വരന്റെ ജടകളിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന ഈ ദൈവീകജലങ്ങൾ, മഹാമതിയുള്ളവനേ, അവയെ രണ്ടു വിധത്തിൽ വിഭജിക്കപ്പെടുന്നു, കൊണ്ടുവന്നവരുടെ രണ്ട് കാരണങ്ങൾ കൊണ്ടാണ്.
ഏകാംശോ ബ്രാഹ്മണേനാത്ര വ്രതദാനസമാധിനാ ഗോതമേന ശിവം പൂജ്യ ആഹൃതോ ലോകവിശ്രുതഃ
ശിവനെ ആരാധിച്ച് വ്രതവും ദാനവും ധ്യാനവും അനുഷ്ഠിച്ച ബ്രാഹ്മണനായ ഗൗതമൻ ലോകത്തിൽ പ്രശസ്തനായവൻ ഈ ജലത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗം ഇവിടെ കൊണ്ടുവന്നു.
അപരസ് തു മഹാപ്രാജ്ഞ ക്ഷത്രിയേണ ബലീയസാ ആരാധ്യ ശംകരം ദേവം തപോഭിര് നിയമൈസ് തഥാ
മറ്റൊരു ഭാഗം, മഹാപണ്ഡിതനേ, ശക്തനായ ഒരു ക്ഷത്രിയൻ തപസ്സും നിയമങ്ങളും അനുഷ്ഠിച്ച് ശങ്കരനെ ആരാധിച്ച് കൊണ്ടുവന്നു.
ഭഗീരഥേന ഭൂപേന ആഹൃതോ ഽംശോ ഽപരസ് തഥാ ഏവം ദ്വൈരൂപ്യമ് അഭവദ് ഗങ്ഗായാ മുനിസത്തമ
ഭഗീരഥൻ എന്ന രാജാവും അങ്ങനെ ഒരു ഭാഗം കൊണ്ടുവന്നു. അതിനാൽ, മുനിശ്രേഷ്ഠാ, ഗംഗാ രണ്ടുവിധം ആയി.
മഹേശ്വരജടാസ്ഥാ യാ ഹേതുനാ കേന ഗൌതമഃ ആഹര്താ ക്ഷത്രിയേണാപി ആഹൃതാ കേന തദ് വദ
മഹേശ്വരന്റെ ജടകളിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന ജലം ഗൗതമൻ എന്തുകൊണ്ട് കൊണ്ടുവന്നു? ക്ഷത്രിയനും എന്ത് കാരണത്താൽ കൊണ്ടുവന്നു? അത് ദയവായി പറയൂ.
യഥാനീതാ പുരാ വത്സ ബ്രാഹ്മണേനേതരേണ വാ തത് സര്വം വിസ്തരേണാഹം വദിഷ്യേ പ്രീതയേ തവ
വത്സാ, പുരാതനകാലത്ത് ബ്രാഹ്മണൻ കൊണ്ടുവന്നതോ മറ്റാരെങ്കിലും കൊണ്ടുവന്നതോ ആ കഥ മുഴുവൻ വിശദമായി ഞാൻ നിന്നെ സന്തോഷിപ്പിക്കാൻ പറയും.